๑๒. สตฺตสติกกฺขนฺธกํ

ทสวตฺถุกถา

๔๔๗. สตฺตสติกกฺขนฺธเก วฑฺเฒนฺติ กฏสินฺติ เอตฺถ กฏสีสทฺโท สุสานภูมิวาจโกติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ปุนปฺปุนํ กเฬวรํ นิกฺขิปมานา ภูมึ วฑฺเฒนฺตี’’ติ. ตตฺถ กเฬวรนฺติ เทหํ. ตญฺหิ กเฬ องฺคปจฺจงฺคานํ อวยเว สมฺปิณฺเฑตฺวา วริยติ อิจฺฉิยตีติ กเฬวรนฺติ วุจฺจติ. เอวํ โฆรํ กฏสึ วฑฺเฒนฺตาว ปุนพฺภวํ อาทิยนฺตีติ โยชนา.

๔๕๔. ปาปกํ โน อาวุโส กตนฺติ เอตฺถ โนสทฺโท อมฺหสทฺทการิโย, ฉฏฺฐีกตฺตา จ โหตีติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘อาวุโส อเมฺหหิ ปาปกํ กต’’นฺติ.

๔๕๕. ‘‘ปิยวจน’’นฺติ อิมินา กตเมน ตฺวํ ภูมิ-วิหาเรนาติ เอตฺถ ภูมิสทฺโท ปิยวาจโก รุฬฺหีสทฺโทติ ทสฺเสติ. ‘‘อามนฺเตตี’’ติ อิมินา อาลปนปทนฺติ ทสฺเสติ. อาวุโส ภูมีติ อตฺโถ. กุลฺลวิหาโร นาม เมตฺตาวิหาโร, โส จ เหฏฺฐิมฌานตฺตเย ยุตฺตตฺตา อุตฺตานวิหาโรติ อาห ‘‘อุตฺตานวิหาเรนา’’ติ.

๔๕๗. สาวตฺถิยาติ สาวตฺถินคเร. สุตฺตวิภงฺเคติ ปทภาชนีเย. ปฏิกฺขิตฺตภาวํ วิตฺถาเรนฺโต อาห ‘‘ตตฺร หี’’ติอาทิ. ตตฺราติ สุตฺตวิภงฺเค, ปฏิกฺขิตฺตํ โหตีติ สมฺพนฺโธ. ตตฺราติ ‘‘สนฺนิธิการเก อสนฺนิธิการกสญฺญี’’ติอาทิวจเน. เอเก อาจริยา เอวํ มญฺญนฺตีติ โยชนา. กินฺติ มญฺญนฺตีติ อาห ‘‘โย ปน ภิกฺขู’’ติอาทิ. อโลณกํ ยมฺปิ อามิสนฺติ โยชนา. เตนาติ ปุเรปริคฺคหิตโลเณน. ตนฺติ อามิสํ. ตทหุปฏิคฺคหิตเมวาติ ตสฺมึ อหนิ ปฏิคฺคหิตเมว. ตสฺมาติ ยสฺมา ตทหุปฏิคฺคหิตเมว, ตสฺมา. วทโตติ วทนฺตสฺส, ภควโต วจเนนาติ สมฺพนฺโธ. เอตฺถาติ อโลณกามิสปริภุญฺชเน, ทุกฺกเฏน ภวิตพฺพํ อิติ มญฺญนฺตีติ โยชนา. เตติ เอเก อาจริยา. ทุกฺกเฏนปีติ ปิสทฺเทน ปเคว ปาจิตฺติเยนาติ ทสฺเสติ. หีติ สจฺจํ, ยสฺมา วา. เอตฺถาติ ยาวชีวิกยาวกาลิเกสุ. ยาวชีวิกํ น ตทหุปฏิคฺคหิตํ, ยาวกาลิกเมว ตทหุปฏิคฺคหิตนฺติ โยชนา. ตทหุปฏิคฺคหิตญฺจ ยาวกาลิกนฺติ สมฺพนฺโธ. ตํ ทุกฺกฏํ ตุเมฺห ยทิ มญฺญถาติ โยชนา. ยาวชีวิกมิสฺสนฺติ โลณสงฺขาเตน ยาวชีวิเกน สํสฏฺฐํ. พฺยญฺชนมตฺตนฺติ วิกาเล น กปฺปตีติ พฺยญฺชนมตฺตํ.

เอตฺถาติ ‘‘ยาวกาลิเกน ภิกฺขเว’’ติอาทิวจเน (มหาว. ๓๐๕) ตทหุปฏิคฺคหิตํ ยาวชีวิกนฺติ โยชนา. ยาวกาลิกสฺส คติ วิย คติ เอตสฺสาติ ยาวกาลิกคติกํ. ตสฺมา ทุกฺกฏํ น โหตีติ สมฺพนฺโธ. เอตฺถาติ ปุเรปฏิคฺคหิตโลเณน อามิสปริภุญฺชเน. ตทหุปฏิคฺคหิตํ ยาวกาลิเกน สมฺภินฺนรสํ ยาวชีวิกนฺติ โยชนา. ตนฺติ ยถาวุตฺตํ ยาวชีวิกํ, วิกาลโภชนปาจิตฺติยา เอว การณํ โหตีติ โยชนา. เอวนฺติ ตถา, อชฺช ปฏิคฺคหิตมฺปิ ยาวชีวิกนฺติ สมฺพนฺโธ. อปรชฺชุ ปฏิคฺคหิเตน ยาวกาลิเกนาติ โยชนา. ตนฺติ ยาวชีวิเกน สมฺมิสฺสํ ยาวกาลิกํ, อชานนฺโตปีติ สมฺพนฺโธ. อิทนฺติ ยถาวุตฺตํ ยาวกาลิกํ. ตโตติ สนฺนิธิโภชนปาจิตฺติยโต. หีติ สจฺจํ. ‘‘สาวตฺถิยา สุตฺตวิภงฺเค’’ติ อิทํ พฺยากรณํ ปริสุทฺธนฺติ โยชนา.

‘‘ราชคเห อุโปสถสํยุตฺเต’’ติ อิทํ วจนํ วุตฺตนฺติ สมฺพนฺโธ. อุโปสถสํยุตฺเตติ อุโปสเถน สมฺพนฺเธ อุโปสถกฺขนฺธเก. กึ สนฺธาย วุตฺตนฺติ อาห ‘‘น ภิกฺขเว…เป… ทุกฺกฏสฺสาติ (มหาว. ๑๔๑) เอตํ สนฺธายา’’ติ. อติสาเรติ อติกฺกมิตฺวา สรเณ คมเน ปวตฺตเนติ อตฺโถ. นิมิตฺตตฺเถ เจตํ ภุมฺมํ. ‘‘จมฺเปยฺยเก วินยวตฺถุสฺมิ’’นฺติ อิทํ วุตฺตนฺติ สมฺพนฺโธ. ‘‘จมฺเปยฺยกฺขนฺธเก อาคต’’นฺติ อิมินา จมฺเปยฺเย อาคตํ จมฺเปยฺยกนฺติ วจนตฺถํ ทสฺเสติ.

ธมฺมิกนฺติ ภูเตน ปวตฺตํ. สุตฺตวิภงฺเค หิ ยสฺมา อาคตนฺติ สมฺพนฺโธ. ทสาเยวาติ ทสายเมว, อาธาเร เจตํ ภุมฺมํ. วิทตฺถิมตฺตาติ วิทตฺถิปมาณา. ทสาย วินาติ ทสํ วชฺเชตฺวา. ตํ ปมาณนฺติ วิทตฺถิตฺตยสงฺขาตํ ตํ ปมาณํ กโรนฺตสฺส วุตฺตปาจิตฺติยํ อาปชฺชตีติ สมฺพนฺโธ. ‘‘ตํ อติกฺกามยโต เฉทนกํ ปาจิตฺติย’’นฺติ (ปาจิ. ๕๓๓) อิทํ วจนํ อาคตเมว โหตีติ โยชนา. สพฺพตฺถาติ สพฺพสฺมึ สตฺตสติกกฺขนฺธเก.

อิติ สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย

สตฺตสติกกฺขนฺธกวณฺณนาย

โยชนา สมตฺตา.

ทฺวิวคฺคสงฺคหาติ มหาวคฺคจูฬวคฺควเสน ทฺวีหิ วคฺเคหิ สงฺคหิตา. ทฺวาวีสติปเภทนาติ มหาวคฺเค ทส, จูฬวคฺเค ทฺวาทสาติ เอวํ ทฺวาวีสติปการา. ปญฺจกฺขนฺธทุกฺขปฺปหายิโนติ ปญฺจกฺขนฺธสงฺขาตํ ทุกฺขํ ปชหนสีลสฺส, ภควโตติ สมฺพนฺโธ. อาสาปีติ อิจฺฉาปิ. อยํ ปเนตฺถ โยชนา-ปญฺจกฺขนฺธทุกฺขปฺปหายิโน ภควโต สาสเน ทฺวิวคฺคสงฺคหา ทฺวาวีสติปเภทนา เย ขนฺธกา ภควตา วุตฺตา, เตสํ ขนฺธกานํ เอสา วณฺณนา อนฺตรายํ วินา ยถา สิทฺธา, เอวํ ตถา ปาณีนํ กลฺยาณา อาสาปิ สิชฺฌนฺตูติ.

อิติ สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย

จูฬวคฺคสํวณฺณนาย

โยชนา สมตฺตา.

ชาทิลญฺฉิตนาเมน, เนกานํ วาจิโต มยา;

จูฬวคฺคขนฺธกสฺส, สมตฺโต โยชนานโยติ.

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

ปาจิตฺยาทิโยชนา