๑๔๔. ภณฺฑนการกวตฺถุกถา

๒๔๐. จตุตฺถปญฺจมาติ ฉสุ ปกฺเขสุ โปฏฺฐปาทมาสสฺส ชุณฺหปกฺขกาฬปกฺขสงฺขาตา จตุตฺถปญฺจมา. ตติโยติ สาวณมาสสฺส กาฬปกฺโข ตติโย. ตติยจตุตฺถปญฺจมา วาติ เอตฺถ ตติโยติ สาวณมาสสฺส กาฬปกฺโข. จตุตฺโถติ โปฏฺฐปาทมาสสฺส ชุณฺหปกฺโข. ปญฺจโมติ ตสฺเสว กาฬปกฺโข. ‘‘ตติย…เป… ปญฺจมา วา’’ติ ปทานิ ‘‘เทฺว วา ตโย วา’’ติ ปเทหิ ยถากฺกมํ โยเชตพฺพานิ. จตุตฺเถ วา กเตติ จตุตฺถปกฺเข วา ปนฺนรสิภาเวน กเต. เทฺว จาตุทฺทสิกาติ ตติยปกฺเข จ จาตุทฺทสิยา สทฺธึ เทฺว จาตุทฺทสิกา. อิเมติ ภณฺฑนการกา. เตติ ภณฺฑนการกา.

อสํวิหิตาติ เอตฺถ อการสฺส วิรหตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘สํวิทหนวิรหิตา’’ติ. ตตฺถ สํวิทหนวิรหิตาติ สํวิทหนรกฺขวิรหิตา. อาคมนชานนตฺถายาติ ภณฺฑนการกานํ อาคมนสฺส ชานนตฺถาย. กิลนฺตตฺถาติ ตุเมฺห กิลนฺตา ภวถ. ‘‘สมฺโมหํ กตฺวา’’ติ อิมินา วิกฺขิตฺวาติ ปทสฺส วิกฺเขปํ กตฺวาติ อตฺถํ ทสฺเสติ. โน เจ ลเภถาติ เอตฺถ กิมตฺถาย น ลเภถาติ อาห ‘‘พหิสีมํ คนฺตุ’’นฺติ. ‘‘ภณฺฑนการกานํ…เป… โหนฺตี’’ติ อิมินา อลภนสฺส การณํ ทสฺเสติ. ยนฺติ อาคมํ ชุณฺหํ. โกมุทิยา จาตุมาสินิยาติ ปจฺฉิมกตฺติกปุณฺณมายํ. สา หิ กุมุทานมตฺถิตาย โกมุที, จตุนฺนํ วสฺสิกานํ มาสานํ ปูรณตฺตา จาตุมาสินีติ วุจฺจติ. ตทา หิ กุมุทานิ สุปุปฺผิตานิ โหนฺติ, ตสฺมา กุมุทานํ สมูหา, กุมุทานิ เอว วา โกมุทา, เต เอตฺถ อตฺถีติ โกมุทีติ วุจฺจติ, กุมุทวตีติ วุตฺตํ โหติ. อวสฺสํ ปวาเรตพฺพนฺติ ธุวํ ปวาเรตพฺพํ. หีติ สจฺจํ, ยสฺมา วา. ตนฺติ โกมุทึ จาตุมาสินึ.