๑๒๑. ปวารณาเภทกถา

๒๑๒. จาตุทฺทสิกายาติ ภณฺฑนการเกหิ อุปทฺทุตตฺตา ปจฺจุกฺกฑฺฒิตาย ปุพฺพกตฺติกมาสสฺส กาฬปกฺขจาตุทฺทสิกาย. ‘‘อชฺช ปวารณา ปนฺนรสี’’ติ ปุพฺพกิจฺจํ กาตพฺพนฺติ โยชนา.

ปวารณากมฺเมสูติ นิทฺธารเณ ภุมฺมํ, ‘‘อธมฺเมน วคฺคํ ปวารณากมฺม’’นฺติอาทีสุ สมฺพนฺธิตพฺพํ. อธมฺเมน วคฺคนฺติ เอตฺถ อธมฺมํ นาม สงฺโฆ หุตฺวาปิ สงฺฆปวารณมกตฺวา คณปวารณาย กรณํ, คโณ หุตฺวาปิ คณปวารณมกตฺวา สงฺฆปวารณาย กรณญฺจ. วคฺคํ นาม เอกสีมายํ วสนฺตานมฺปิ สพฺเพสํ เอกโต อสนฺนิปตนํ.

อธมฺเมน สมคฺคนฺติ เอตฺถ อธมฺมํ วุตฺตนยเมว. สมคฺคํ นาม สพฺเพสํ เอกโต สนฺนิปตนํ.

ธมฺเมน วคฺคนฺติ เอตฺถ ธมฺมํ นาม สงฺโฆ หุตฺวา สงฺฆปวารณาย กรณํ, คโณ หุตฺวา คณปวารณาย กรณญฺจ. วคฺคํ วุตฺตนยเมว. ธมฺเมน สมคฺคํ สุวิญฺเญยฺยเมว. อิติสทฺโท ปริสมาปนตฺโถ.

๒๑๓. เอวํ ทินฺนายาติ เอวํ ปาฬิยํ วุตฺตนเยเนว ทินฺนาย. ปวาเรตพฺพนฺติ วสฺสํวุตฺถปวารณาย ปวาเรตพฺพํ. ติสฺโสติ ติสฺสนามโก. ทิฏฺเฐน วา วทตูติ สมฺพนฺโธ. ตนฺติ ติสฺสนามกํ ภิกฺขุํ. สงฺโฆ อนุกมฺปํ อุปาทาย วทตูติ โยชนา. วุฑฺฒตโรติ ปวารณาทายโก ตํหารกโต วุฑฺฒตโร. หีติ ลทฺธคุโณ. เตนาติ ปวารณาหารเกน. ตสฺสาติ ปวารณาทายกสฺส.

อิธาปิ จาติ อิมสฺมึ ปวารณากฺขนฺธเกปิ จ. อปิสทฺโท อุโปสถกฺขนฺธกํ อเปกฺขติ. อวเสสกมฺมตฺถายาติ ปวารณากมฺมโต อวเสสานํ กมฺมานมตฺถาย โหตีติ สมฺพนฺโธ. ปวารณาย อาหฏาย สติยาติ โยชนา. ตสฺส จาติ ปวารณาทายกสฺส จ. สพฺเพสนฺติ ปวารณาทายกสฺส จ สงฺฆสฺส จาติ สพฺเพสํ. อญฺญํ ปน กมฺมนฺติ ปวารณากมฺมโต อญฺญํ กมฺมํ ปน. เตน ปน ภิกฺขุนาติ ปวารณาทายเกน ภิกฺขุนา ปน. เอตฺถ จ ตทหุปวารณาย อตฺตโน จ สงฺฆสฺส จ สเจ ปวารณากมฺมเมว โหติ, ปวารณาเยว ทาตพฺพา. อถ อญฺญเมว กมฺมํ โหติ, ฉนฺโทเยว ทาตพฺโพ. ยทิ ปวารณากมฺมญฺจ อญฺญกมฺมญฺจ โหติ, ปวารณา จ ฉนฺโท จ ทาตพฺโพ. ตํ สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘ตทหุ ปวารณาย ปวารณํ เทนฺเตน ฉนฺทมฺปิ ทาตุ’’นฺติ (มหาว. ๒๑๓). เตนาติ ทานเหตุนา.

๒๑๘. อชฺช เม ปวารณาติ เอตฺถ ปาฬินยโต อญฺญํ อฏฺฐกถานยํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘สเจ’’ติอาทิ.

๒๑๙. วุตฺตนยเมวาติ อุโปสถกฺขนฺธเก (มหาว. อฏฺฐ. ๑๖๙) วุตฺตนยเมว.

๒๒๒. ปุน ปวาเรตพฺพนฺติ เอตฺถ น เกวลํ ปวารณาเยว ปุน กาตพฺพา, ปุพฺพกิจฺจาทีนิปิ ปุน กาตพฺพานีติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ปุน ปุพฺพกิจฺจ’’นฺติอาทิ.

๒๒๘. เอเสว นโยติ ‘‘อชฺช ปวารณา ปนฺนรสี’’ติ ปุพฺพกิจฺจํ อติทิสติ. อสฺสาติ วจนสฺส. ญตฺตินฺติ ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ อชฺช ปวารณา’’ติ ญตฺตึ. ปจฺฉิเมหีติ ปจฺฉิมวสฺสํ อุปคเตหิ ภิกฺขูหิ. อุโปสถคฺเคติ อุโปสถสฺส คณฺหนฏฺฐาเน เคเห. เทฺว ญตฺติโยติ ปวารณาญตฺติ จ อุโปสถญตฺติ จาติ เทฺว ญตฺติโย. อิทญฺจาติ อิทํ วกฺขมานํ ปน. เอตฺถาติ ปุริมิกปจฺฉิมิกภิกฺขูนํ สํสคฺคฏฺฐาเน. ปุริมิกาย อุปคเตหีติ วิภตฺตอปาทานํ อนุเมยฺยวิสยอปาทานํ, โถกตราติ สมฺพนฺโธ, สหาทิโยโค วา, สมสมาติ สมฺพนฺโธ. สมสมาติ สเมน, สมโต วา สมา สมสมา, อติเรกสมาติ อตฺโถ. กิญฺจิ อูนํ วา อธิกํ วา นตฺถีติ อธิปฺปาโย. อิตีติ อิทํ ลกฺขณํ.

โสติ ปจฺฉิมิโก ภิกฺขุ. อิตเรนาติ ปจฺฉิมิเกน. เตสนฺติ ปุริมิกานํ. เอเกนาติ ปุริมิเกน. เอกสฺสาติ ปจฺฉิมิกสฺส. ปุน เอเกนาติ ปจฺฉิมิเกน. ‘‘เอกสฺสา’’ติ อนุวตฺเตตพฺโพ, ปุริมิกสฺสาติ อตฺโถ. ปุริมวสฺสูปคเตหิ อธิกตราติ สมฺพนฺโธ. โถกตเรหีติ ปจฺฉิมวสฺสูปคเตหิ โถกตเรหิ ปุริมวสฺสูปคเตหีติ โยชนา.

กตฺติกายาติ ปจฺฉิมกตฺติกาย. จาตุมาสินิยา ปวารณายาติ จตุนฺนํ มาสานํ ปูรณิยา ปวารณาย. ปวารณาญตฺตึ ฐเปตฺวาติ สมสมา หุตฺวาปิ ปวารณาทิวสตฺตา ปวารณาญตฺตึ ฐเปตฺวา. เตหีติ ปจฺฉิมิเกหิ. อิตเรหีติ ปุริมิเกหิ. เตสนฺติ ปจฺฉิมิกานํ. โถกตรา วาติ เอกาทินา โถกตรา วา. เตสนฺติ ปุริมิกานํ. เตหีติ ปจฺฉิมิเกหิ.

๒๓๓. สงฺฆสามคฺคิยาติ เอตฺถ กีทิสี สงฺฆสามคฺคี เวทิตพฺพาติ อาห ‘‘โกสมฺพกสามคฺคีสทิสาว เวทิตพฺพา’’ติ. เอตฺถาติ สามคฺคีปวารณายํ. อปฺปมตฺตเกติ ปตฺตจีวราทึ ปฏิจฺจ อุปฺปนฺเน อปฺปมตฺตเก วิวาเท. ปวารณายเมวาติ ปวารณาทิวเสเยว. กสฺมึ ทิวเส สามคฺคีปวารณา กาตพฺพาติ อาห ‘‘สามคฺคีปวารณ’’นฺติอาทิ. ปฐมปวารณนฺติ ปุพฺพกตฺติกปุณฺณมึ. ยาว กตฺติกจาตุมาสินี ปุณฺณมาติ อยํ อวธิ อนภิวิธิอวธิ นาม. กสฺมา? กตฺติกจาตุมาสินิปุณฺณมึ ฐเปตฺวา อนฺโตเยว คเหตพฺพตฺตา. เอตฺถนฺตเรติ เอตสฺมึ ทฺวินฺนํ ปุณฺณมินมนฺตเร อฏฺฐวีสติปมาเณ ทิวเส กาตพฺพา. ตโตติ เอตฺถนฺตรสงฺขาตา อฏฺฐวีสทิวสโต.