๙๒. อาปตฺติปฏิกมฺมวิธิกถา

๑๖๙. ภควตา…เป… กาตพฺโพติ อิทํ เวทิตพฺพนฺติ สมฺพนฺโธ. ‘‘ยสฺส สิยา อาปตฺตีติอาทิวจเนเนว จา’’ติอาทิเหตุตฺตเยน ‘‘น สาปตฺติเกน อุโปสโถ กาตพฺโพ’’ติ ยถารุตํ อปญฺญตฺตมฺปิ อตฺถโต สิทฺธเมวาติ ทสฺเสติ. เหตุตฺตยํ ‘‘เวทิตพฺพ’’นฺติ ปเทน โยเชตพฺพํ. ถุลฺลจฺจยาทีสูติ อาทิสทฺเทน ปาจิตฺติยปาฏิเทสนียทุกฺกฏทุพฺภาสิตาปตฺติโย สงฺคณฺหาติ. ‘‘ตํ ปฏิเทเสมี’’ติ อิทํ สุวุตฺตเมว โหตีติ สมฺพนฺโธ. ตนฺติ อาปตฺตึ. ตุมฺหมูเลติ ตุมฺหํ สนฺติเก. นิคฺคหิตโลปญฺหิ วากฺยเมว, น สมาโส. ‘‘ตุมฺห’’ อิติ จ ‘‘ตุยฺห’’ อิติ จ นวกตฺเถรานํ วตฺตพฺพาการทสฺสนมตฺตเมว, น อิจฺฉิตตฺถวิปตฺติทสฺสนํ. วุตฺตมฺปีติ ปิสทฺเทน น เกวลํ ปาฬินเยเนว สุวุตฺตํ, อิมินา นเยนปิ สุวุตฺตนฺติ ทสฺเสติ. ‘‘ปสฺสสี’’ติ อิทญฺจ วตฺตพฺพนฺติ สมฺพนฺโธ. วตฺตพฺพาการํ ปน สุวิญฺเญยฺยํ. ‘‘อาม ปสฺสามี’’ติ อิทํ ปน สุวุตฺตเมว โหตีติ สมฺพนฺโธ. วุตฺตมฺปีติ ปิสทฺโท ปาฬินยํ สมฺปิณฺเฑติ. อายตึ สํวเรยฺยาสีติ เอตฺถ ปน วตฺตพฺโพติ สมฺพนฺโธ. ครูสุ พหุวจนสฺส กตฺตพฺพตฺตา วุตฺตํ ‘‘สํวเรยฺยาถา’’ติ. เอวํ วุตฺเตน อาปตฺติเทสเกนาติ สมฺพนฺโธ.

ตตฺราติ ‘‘ยทา นิพฺเพมติโก’’ติ ปาเฐ. สูริเย เมฆจฺฉนฺเน สตีติ โยชนา. เตน ภิกฺขุนา วตฺตพฺพนฺติ สมฺพนฺโธ, วตฺถุํ กิตฺเตตฺวาติ โภชนสงฺขาตํ วตฺถุํ กิตฺเตตฺวา. ตาติ อาปตฺติโย.

สภาคา อาปตฺตีติ เอตฺถ ทฺวีสุ วตฺถุสภาคอาปตฺติสภาคาสุ วตฺถุสภาคาว อธิปฺเปตาติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ยํ เทฺวปิ ชนา’’ติอาทิ. ยํ อาปตฺตินฺติ สมฺพนฺโธ. สมาโน ภาโค เอตาสนฺติ สภาคา. เทเสตุํ วฏฺฏตีติ อาปตฺติสภาคาปิ วตฺถุวิสภาคตฺตา เทเสตุํ วฏฺฏติ. สุเทสิตาวาติ อาปตฺติโต ภิกฺขุ วุฏฺฐาติเยวาติ อธิปฺปาโย. อญฺญํ ทุกฺกฏนฺติ สมฺพนฺโธ. ปนสทฺโท ครหตฺถโชตโก สุเทสิตาย ครหากาเรน ปวตฺตตฺตา. กิญฺจาปิ สุเทสิตาว, ปน ตถาปีติ โยชนา. ตนฺติ ทุกฺกฏํ. นานาวตฺถุกนฺติ เทสนาปฏิคฺคหณวเสน นานาวตฺถุกํ.

๑๗๐. สภาโคเยว วตฺตพฺโพ, น วิสภาโค. หีติ สจฺจํ, ยสฺมา วา. ตสฺสาติ วิสภาคสฺส. อิโตติ สงฺฆสนฺนิปาตโต.