๖๔. จตฺตาโรนิสฺสยาทิกถา

๑๒๘. อุปสมฺปนฺนสมนนฺตรเมวาติ อุปสมฺปนฺโน หุตฺวา สมนนฺตรเมว, น กาลนฺตเรติ อตฺโถ. เอกโปริสาติ เอตฺถ โปริสสทฺโท อุปริ วิตฺถเต ภุชปมาเณ จ โปสปมาเณ จ วตฺตติ. ปุริสสฺส ปมาณา โปริสา, ปมาณตฺเถ ณปจฺจโย. ฉายาติ อาตปาภาโว. เมตพฺพาติ ปเมตพฺพา. ‘‘วสฺสาโน’’ติอาทิ ‘‘อุตุปมาณํ อาจิกฺขิตพฺพ’’นฺติ เอตฺถ อาจิกฺขณาการทสฺสนํ. อุตุโน ปมาณนฺติ อตฺถํ นิวาเรนฺโต อาห ‘‘เอตฺถ จา’’ติอาทิ. อรติ ปุนปฺปุนํ คจฺฉตีติ อุตุ, ปมิยติ สํวจฺฉโร ปริจฺฉิชฺชิยติ อเนนาติ ปมาณํ. ยตฺตเกหิ ทิวเสหิ อปริปุณฺโณติ สมฺพนฺโธ. ยสฺสาติ ทิวสภาคสฺส. โย อุตุ อปริปุณฺโณ, ตสฺส อุตุโนติ ปาฐเสโส โยเชตพฺโพ. ‘‘อุตุปมาณํ อาจิกฺขิตพฺพํ, ทิวสภาโค อาจิกฺขิตพฺโพ’’ติ ปทานํ อปรมฺปิ อตฺถวิกปฺปํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘อถ วา’’ติอาทิ. ตตฺถ อยํ นาม อุตูติ อยํ อุตุ วสฺสาโน นามาติ วา เหมนฺโต นามาติ วา คิโมฺห นามาติ วา. ปุพฺพโนฺหติ อหสฺส ปุพฺโพ ปุพฺพโนฺห. ตตฺถ ปจฺฉิมนโยว ปาสํสตโร. กสฺมา? ปุริมนเย อุตุปริปุณฺเณ ทิวสภาคาจิกฺขณสฺส อภาวา, ปจฺฉิมนเย ปน ปริปุณฺณํ วา อปริปุณฺณํ วา อุตุปมาณํ อาจิกฺขิตพฺพํ. อุปสมฺปนฺนทิวสภาโคว ‘‘ปุพฺพโนฺห’’ติ วา ‘‘สายโนฺห’’ติ วา อาจิกฺขิตพฺโพ. สํคีตีติ เอตฺถ สํ เอกโต กตฺวา คายิตพฺพา กเถตพฺพาติ สํคีตีติ วจนตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘อิทเมว สพฺพํ เอกโต กตฺวา’’ติอาทิ. ตตฺถ กินฺติ กึ อุตุํ. อิทํ นามาติ อิทํ นาม อุตุํ. วเทยฺยาสีติ อาคนฺตุกานํ วุฑฺฒนวกภาวาทิญาปนตฺถํ กเถยฺยาสิ.

๑๒๙. ทุติยนฺติ สหายํ ภิกฺขุํ วา สามเณรํ วา ปุริสํ วา. อกรณียานีติ อุปสมฺปนฺเนหิ อกตฺตพฺพานิ. ปณฺฑุปลาโสติ เอตฺถ ปณฺฑูติ เสตปีตมิสฺโส วณฺโณ, ปลาสสทฺโท ปณฺณวาจโก, น หริตวาจโก, นาปิ กึสุกทุมวาจโกติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ปณฺฑุวณฺโณ ปณฺโณ’’ติ. ปณฺฑุปลาโสติ สมาโสปิ พฺยาโสปิ ยุตฺโตเยว. สมาสกาเล ปณฺฑุ ยสฺสตฺถีติ ปณฺฑุ, โสเยว ปลาโส ปณฺฑุปลาโสติ กาตพฺโพ. ปุปฺผผลาทึ พนฺธตีติ พนฺธนนฺติ วจนตฺเถน พนฺธนสทฺโท วณฺฏปริยาโยติ อาห ‘‘วณฺฏโต’’ติ. ปุถุสิลาติ (ม. นิ. อฏฺฐ. ๓.๖๐) เอตฺถ ปุถุสทฺโท มหนฺตปริยาโยติ อาห ‘‘มหาสิลา’’ติ.

๑๓๐. ตสฺสาติ อุกฺเขปนียกมฺมารหสฺส ภิกฺขุโน. สามคฺคีติ สงฺฆสามคฺคี. เตนาติ อุกฺเขปนียกมฺมารเหน ภิกฺขุนา. สมฺโภเคติ อามิเสน จ ธมฺเมน จ สมฺโภคเหตุ. เอตฺถ สหเสยฺยาปิ สงฺคหิตา อาปตฺติภาวโต. อนาปตฺตีติ อนุกฺขิตฺตกภาวโต ปาจิตฺติยาปตฺติยา อนาปตฺติ, อลชฺชิลกฺขณาภาวโต ทุกฺกเฏน อนาปตฺตีติ ทฏฺฐพฺพํ.

อิติ สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย

ทฺวาสตฺตติอธิกวตฺถุสตปฏิมณฺฑิตสฺส มหาขนฺธกสฺส

อตฺถวณฺณนาย โยชนา สมตฺตา.