๖๓. อุปสมฺปทาวิธิกถา

๑๒๖. ตํ อุปชฺฌนฺติ ตํ อุปชฺฌายํ. ‘‘อุปชฺฌา’’ติ จ ‘‘อุปชฺฌาโย’’ติ จ หิ อตฺถโต เอกํ, พฺยญฺชนเมว นานํ ยถา ‘‘สภา สภาย’’นฺติ. เอตฺถ อุปชฺฌาสทฺโท ราชาทิคโณ (รุปสิทฺธิ ๕๙๙ สุตฺเต; สทฺทนีติ ๑๑๔๐ สุตฺเต), อุปชฺฌายสทฺโท ปุริสาทิคโณ. สภาสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค, สภายสทฺโท ปุลฺลิงฺโค วา นปุํสกลิงฺโค วา. ‘‘วิตฺถายนฺตี’’ติ สทฺโท นามธาตูติ อาห ‘‘วิตฺถทฺธคตฺตา โหนฺตี’’ติ. วิตฺถสทฺโท หิ ทพฺพวาจกตฺตา นามสทฺโท, วิกาเรน ถทฺโธ คตฺโต เอเตสนฺติ วิตฺถา, ทฺธการสฺส โลปํ กตฺวา, ตโต อายปจฺจโย โหติ. ยนฺติ ยํ อนฺตรายชาตํ. ตว สรีเรติ ตุยฺหํ กาเย. ‘‘นิพฺพตฺต’’นฺติ อิมินา ‘‘ชาต’’นฺติ เอตฺถ ชนธาตุยา ชนนตฺถํ ทสฺเสติ, ‘‘วิชฺชมาน’’นฺติ อิมินา ชนีธาตุยา ปาตุภาวตฺถํ ทสฺเสติ. สนฺตนฺติ สํวิชฺชมานํ. อิติอาทิ กเถตพฺพนฺติ โยชนา.