๔๘. เถยฺยสํวาสกวตฺถุกถา

๑๑๐. ปาริชญฺญปตฺตสฺสาติ ปริหายตีติ ปริชานิ, อิสฺสริยโภคาทิ, ตสฺส ภาโว ปาริชญฺญํ, อิสฺสริยโภคาทิกฺขโย, ตํ ปตฺโตติ ปาริชญฺญปตฺโต, ตสฺส. ‘‘ปาริชุญฺญปตฺตสฺสา’’ติปิ อุกาเรน สห ปาโฐ อตฺถิ. ขีณโกลญฺโญติ เอตฺถ กุเล ชาตา โกลญฺญา, ณฺยปจฺจโย, นการาคโม. ขีณา โกลญฺญา อสฺสาติ ขีณโกลญฺโญติ วจนตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘มาติปกฺขปิติปกฺขโต’’ติอาทิ. ตตฺถ มาติปกฺขปิติปกฺขโตติ มาตุยา ปกฺโข มาติปกฺโข, ปิตุโน ปกฺโข ปิติปกฺโข, มาติปกฺโข จ ปิติปกฺโข จ มาติปกฺขปิติปกฺขา. ผาตึ กาตุนฺติ เอตฺถ ผา-ธาตุ วฑฺฒนตฺโถติ อาห ‘‘วฑฺเฒตุ’’นฺติ. ‘‘ปุจฺฉิยมาโน’’ติ อิมินา อนุยุญฺชิยมาโนติ เอตฺถ อนุตฺยูปสคฺควเสน ยุชสทฺโท ปุจฺฉนตฺโถติ ทสฺเสติ.

เถยฺยสํวาสโกติ เถนนํ เถยฺยํ นการสฺส ยการํ กตฺวา, เถยฺยาย สํวาสโก อิมสฺสาติ เถยฺยสํวาสโก. เอตฺถ จ น เกวลํ วสฺสคณนาทิโกเยว สํวาโส นาม โหติ, อถ โข เถยฺยาย ลิงฺคคหณมฺปิ สํวาโสเยว นาม. ตสฺมา ตสฺส ติวิธภาวํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ตโย’’ติอาทิ. ตตฺถ ลิงฺคํ เถเนตีติ ลิงฺคเถนโก, เอเสว นโย อิตเรสุปิ. ตมตฺถํ วิตฺถาเรนฺโต อาห ‘‘ตตฺถา’’ติอาทิ. ตตฺถ โยติ เถยฺยสํวาสโก. ลิงฺคมตฺตสฺเสวาติ เอตฺถ มตฺตสทฺเทน สํวาสาทโย นิวตฺเตติ.

วิเทสนฺติ อตฺตโน เทสโต วิโยคํ เทสํ. วิสทฺโท เหตฺถ วิโยคตฺถวาจโก. อถ วา วิ ทูรํ เทสํ. วิสทฺโท เหตฺถ ทูรตฺถวาจโก. มุสาติ อภูตตฺเถ ทุติยนฺตนิปาโต, อภูตํ วจนนฺติ อตฺโถ. ปฏิพาหตีติ อญฺเญ นิวาเรติ. สํวาสเถนโก นามาติ เอตฺถ โก สํวาโส นาม, นนุ เอกกมฺมาทิโกติ อาห ‘‘ภิกฺขุวสฺสคณนาทิโก’’ติอาทิ. ภิกฺขุวสฺสคณนาทิโกติ อาทิสทฺเทน ยถาวุฑฺฒํ วนฺทนสาทิยนํ อาสนปฏิพาหนํ อุโปสถปวารณาทีสุ สนฺทิสฺสนนฺติ อิมานิ สงฺคณฺหาติ. ‘‘กิริยเภโท’’ติ อิมินา สํ เอกโต วสิยติ อเนนาติ สํวาโสติ วจนตฺเถน กิริยเภโท สํวาโส นามาติ ทสฺเสติ. อิมสฺมึ อตฺเถติ อิมสฺมึ วตฺถุมฺหิ, อิมสฺมึ ฐาเนติ อตฺโถ. อิมินา ปาราชิกาทิฏฺฐาเน ปน เอกกมฺมาทิโก สํวาโส นามาติ ทสฺเสติ.

‘‘ลิงฺคสฺส เจว สํวาสสฺส จา’’ติ อิมินา อุภยเถนโกติ เอตฺถ อุภยสรูปํ ทสฺเสติ.

เอตฺถาติ เถยฺยสํวาสกฏฺฐาเน. ราช…เป… ภเยหิ วาติ เอตฺถ ภยสทฺโท ปจฺเจกํ โยเชตพฺโพ. ราชภเยน จ ทุพฺภิกฺขภเยน จ กนฺตารภเยน จ โรคภเยน จ เวริภเยน จาติ หิ อตฺโถ. จีวรคหณตฺถนฺติ จีวราหรณตฺถํ, อยเมว วา ปาโฐ. วาสทฺโท เหตฺวตฺถํ วา สมฺปทานตฺถํ วา สมฺปิณฺเฑติ. อยํ คาถา วิภตฺติยา อุปฺปฏิปาฏิตฺตา ภคฺครีติสงฺขาตา อลงฺการโทสา น มุตฺตา. ลิงฺคนฺติ สมณลิงฺคํ. อิธาติ อิมสฺมึ สาสเน.

นาธิวาเสตีติ น สมฺปฏิจฺฉติ. ยาวาติ ยตฺตกํ กาลํ, อยํ ปเนตฺถ โยชนา – อิธ โย ราช…เป… ภเยน วา จีวรคหณตฺถํ วา ลิงฺคํ อาทิยติ, โส สุทฺธมานโส หุตฺวา ยาว สํวาสํ นาธิวาเสติ, ตาว เอโส ‘‘เถยฺยสํวาสโก นามา’’ติ น วุจฺจตีติ.

ตตฺราติ ตาสุ คาถาสุ. อิธาติ อิมสฺมึ สาสเน. เอวนฺติ ลิงฺเค คหิยมาเน. ตสฺมินฺติ ชเน. อโนสริตฺวาวาติ อโนกฺกมิตฺวาว. ลิงฺคํ อปเนตฺวาติ สยํ คหิตํ สมณลิงฺคํ วินาเสตฺวา. ปพฺพชิตาลยนฺติ ปพฺพชิตฉายํ. ปุพฺเพติ สํวาสเถนเก.

สพฺพปาสณฺฑิยภตฺตานีติ สพฺพานิ ปาสณฺฑํ อุทฺทิสฺส ทินฺนานิ ภตฺตานิ.

สตฺเต วหตีติ สตฺตวาโห. วิรมิตพฺพนฺติ เวรํ, ตํ ปวตฺเตตีติ เวริโก. กาเยน ปริหริตพฺพานีติ กายปริหาริยานิ. ตนฺติ ตุวํ. หีนายาวตฺตภาวนฺติ หีนาย คิหิภาวาย อาวตฺตภาวํ.

อุปฺปพฺพชิตฺวาติ ปพฺพชวิโยคํ กตฺวา. ตมตฺถนฺติ อุปฺปพฺพชิตสงฺขาตมตฺถํ. อสฺสาติ มหาสามเณรสฺส.

มหนฺโต วาติ เอตฺถ วาสทฺโท ครหตฺโถ. ปเคว ทหโรติ ทสฺเสติ. อพฺยตฺโต โหตีติ โยชนา. โสติ สามเณโร.

วจฺฉโครกฺขาทีนีติ เอตฺถ วจฺโฉติ ตรุณโคโณ. โส หิ มาตุสนฺติเก วสตีติ วจฺโฉ. มาตุยา วิโยคกาเล วา วสฺสตีติ วจฺโฉติ วุจฺจติ. อิมินา ทมฺมควชรคฺควาปิ สามญฺญโต คหิตา. โค วุจฺจติ เขตฺตภูมิ. วจฺโฉ จ โค จ วจฺฉควา, เตสํ รกฺขนํ วจฺฉโครกฺโข, โส อาทิ เยสํ กสิกมฺมาทีนนฺติ วจฺฉโครกฺขาทีนิ. ‘‘สูปสมฺปนฺโน’’ติ อิมินา คหฏฺฐมฺปิ สเจ อุปสมฺปาเทติ, สูปสมฺปนฺโนติ ทสฺเสติ. อนุปสมฺปนฺนกาเลเยวาติ สามเณรกาเลเยว. วินยวินิจฺฉเยติ วินเย วุตฺตสฺส เถยฺยสํวาสกสฺส วินิจฺฉเย. เถยฺยสํวาสโก โหติ ลิงฺคสฺส อปนีตตฺตา.

เถยฺยสํวาสโก น โหติ สลิงฺเค ฐิตตฺตา. อยมฺปิ เถยฺยสํวาสโก น โหติ กาสาเย สอุสฺสาหตฺตา. เถยฺยสํวาสโก โหติ กาสาเย ธุรสฺส นิกฺขิตฺตตฺตา.

เถยฺยสํวาสโก น โหติ สลิงฺเค ฐิตตฺตา. เนว เถยฺยสํวาสโก โหติ กาสาเย สอุสฺสาหตฺตา. เมถุนเสวนาทีหีติอาทิสทฺเทน ปาณาติปาตาทโย สงฺคณฺหาติ. เถยฺยสํวาสโก โหติ กาสาเย ธุรสฺส นิกฺขิตฺตตฺตา. โอวฏฺฏิกนฺติ อโธวฏฺเฏน กรณํ. รกฺขติ ตาวาติ ตาว รกฺขติ วีมํสเนน นิวาสิตตฺตา. ลิงฺคนฺติ สมณลิงฺคํ. เถยฺยสํวาสโก โหติ คิหิลิงฺคสฺส สมฺปฏิจฺฉิตตฺตา.

วีมํสติ วา สมฺปฏิจฺฉติ วา รกฺขติเยว โอทาตวตฺถสฺส อนฺโตกาสายภาวโต. ‘‘ภิกฺขุนิยาปิ เอเสว นโย’’ติ วุตฺตเมวตฺถํ วิภาเวนฺโต อาห ‘‘สาปี’’ติอาทิ.

วุฑฺฒปพฺพชิโต สามเณโรติ สมฺพนฺโธ. ปาฬิยมฺปีติ ปนฺติยมฺปิ. เสโน มํสเปสึ คเหตฺวา คจฺฉติ วิย ภตฺตปิณฺเฑ ปตฺตํ อุปนาเมตฺวา คเหตฺวา คจฺฉติ. เถยฺยสํวาสโก น โหติ วสฺสานํ อคณนตฺตา.