๒๘. โจรวตฺถุกถา

๙๑. ทิฏฺฐปุพฺโพติ องฺคุลิมาโล ปุพฺเพ ทิฏฺโฐ. อยนฺติ โจโร. โสติ องฺคุลิมาโล. อญฺเญสํ สนฺติกา วจนํ สุณนฺตีติ โยชนา. เตติ มนุสฺสา. อุพฺพิชฺชนฺติปีติ กาเยน อุพฺพิชฺชนฺติปิ. อุตฺตสนฺติปีติ จิตฺเตน อุตฺตสนฺติปิ. องฺคุลิมาโล ภิกฺขูหิ น ปพฺพาชิโต, นนุ ภควตา ปน สยํ ปพฺพาชิโต, อถ กสฺมา ‘‘น ภิกฺขเว’’ติ วุตฺตนฺติ อาห ‘‘ภควา สยํ ธมฺมสฺสามี’’ติ. ธมฺมสฺสามีติ จ ธมฺมสฺส อิสฺสโร, ธมฺเมน วา เทวมนุสฺสานํ อิสฺสโร, อธิปตีติ อตฺโถ. ภิกฺขูนํ อกรณตฺถาย ภิกฺขูนํ สิกฺขาปทนฺติ โยชนา. ตตฺถาติ ‘‘น ภิกฺขเว’’ติอาทิวจเน. ‘‘ธชํ พนฺธิตฺวา’’ติอาทินา ธชสฺส พนฺธนํ ธชพนฺโธ, ธชพนฺโธ วิยาติ ธชพนฺโธ, ธชพนฺโธ หุตฺวา จรตีติ ธชพนฺโธติ วจนตฺถํ ทสฺเสติ. ตสฺมาติ ยสฺมา ธชพนฺโธ, ตสฺมา. โยติ โจโร. ปนฺถทุหนํ วาติ ปนฺเถ ทุหนํ วา. ปญฺญายติ จาติ เอตฺถ จสทฺโท วากฺยสมฺปิณฺฑนตฺโถ. น เกวลญฺหิ วิจรติเยว, อถ โข ปญฺญายติ จาติ อตฺโถ. อิทนฺติ โจรกมฺมํ. รชฺชนฺติ ราชภาวํ. โสติ ราชปุตฺโต. หีติ สจฺจํ, ยสฺมา วา. ตสฺมินฺติ ราชปุตฺเต. ปุพฺเพติ ปุพฺพกาเล. ตนฺติ โจรํ. เอวนฺติ อิมินากาเรน, ชานนฺติ เจติ โยชนา. อทิสฺสมานาติ อตฺตานํ อปญฺญายมานา. อิทํ สนฺธิจฺเฉทาทิโจเร สนฺธาย วุตฺตํ, น อมฺพลพุชาทิโจเร. ปจฺฉาปีติ เถยฺยกรณโต ปจฺฉาปิ. เตปีติ โจเรปิ.

๙๒. ภเยนาติ ภยโต. เอเต ปนาติ ภิกฺขู ปน. ลทฺธาภยตฺตาติ ราชโต ลทฺโธ อภโย อิเมหีติ ลทฺธาภยา, เตสํ ภาโว ลทฺธาภยตฺตํ, ตสฺมา. การเภทโกติ เอตฺถ การสทฺโท รุกฺขวิเสเส =๐๙ จ สกฺกาเร จ พนฺธนาลเย จ ปวตฺตติ, อิธ ปน พนฺธนาลเยติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘การํ วุจฺจติ พนฺธนาคาร’’นฺติ. พนฺธนาคารญฺหิ กโรนฺติ ตํ ปเวสิเต ชเน หึสนฺติ เอตฺถาติ ‘‘การา’’ติ วุจฺจติ. อิธาติ ‘‘การเภทโก’’ติปเท. ทีปพนฺธนํ วา โหตูติ โยชนา. อิเมหิ ปเทหิ น เกวลํ พนฺธนาคารํเยว การา นาม โหติ, อถ โข อนฺทุพนฺธนาทีนิปิ การาเยว นามาติ ทสฺเสติ. โยติ โจโร. เอเตสูติ พนฺธเนสุ. มุญฺจิตฺวา วาติ รชฺชุพนฺธนํ นิพฺเพเฐตฺวา วา. อิเมหิ ปเทหิ น เกวลํ การาย ภินฺทนโต เอว การเภทโก นาม โหติ, อถ โข ฉินฺทนมุญฺจนวิวรเณหิปิ การเภทโกเยว นามาติ ทสฺเสติ. ทีปนฺตรนฺติ พนฺธนทีปโต อนฺตรํ อญฺญํ ทีปนฺติ อตฺโถ. จกฺกวาฬพนฺธนํ ภินฺทิตฺวา จกฺกวาฬนฺตรํ คโต อฏฺฐกถายํ น วุตฺโต. โสติ นโจรโก. คามนิคมปฏฺฏนาทีนีติ เอตฺถ ปฏฺฏนนฺติ นาวาปฏฺฏนํ, สกฏปฏฺฏนญฺจ. เกณิยาติ รญฺโญ ทาตพฺพอาเยน. ตนฺติ เกณึ. นิธานนฺติ นิกฺขณิตฺวา ฐปิตํ ธนํ. อุปสํหริตฺวาติ ราชาทีนํ สนฺติกํ หริตฺวา. ตนฺติ กสิกมฺมาทีหิ สมฺปาเทตฺวา ชีวนฺตํ. ตตฺเถวาติ พนฺธาปิตฏฺฐาเนเยว.

๙๓. ยตฺถาติ ยสฺมึ ฐาเน. โย โกจิ ปลาโตติ สมฺพนฺโธ. นนฺติ ยํ กิญฺจิ ชนํ, ลิขาเปตีติ โยชนา. ปณฺเณ วาติ กุเส วา. อสฺสาติ ชนสฺส. ทณฺฑนฺติ ธนทณฺฑํ. ลิขิตโกติ ลิขิตพฺโพติ ลิขิโต, โสเยว ลิขิตโก.

๙๔. โย ปน กสาหิ หญฺญตีติ สมฺพนฺโธ. อิมินา อญฺเญหิ กสาหิ หญฺญตีติ กสาหโตติ วจนตฺถํ ทสฺเสติ. ‘‘อยเมว เต ทณฺโฑ โหตู’’ติ อิมินา กตํ ทณฺฑกมฺมํ อิมสฺสาติ กตทณฺฑกมฺโมติ วจนตฺถํ ทสฺเสติ. อลฺลวโณติ ตินฺตวโณ. ฆาเตตฺวาติ หนิตฺวา ปหริตฺวาติ อตฺโถ. คณฺฑิคณฺฑิโยติ โผฏโผฏา. สนฺนิสินฺนาสูติ คณฺฑีสุ ปกติสรีเรน สมํ นิสินฺนาสุ.

๙๕. กตทณฺฑกมฺมภาโว ตาว ปุริมนเยเนว เวทิตพฺโพ โหตุ, กถํ ปน ลกฺขณาหตภาโว เวทิตพฺโพติ อาห ‘‘ยสฺส ปนา’’ติอาทิ. ตตฺถ ตตฺเตนาติ ตาเปน. ลกฺขณนฺติ สญฺญาณํ. โสติ ชโน. ภุชิสฺโสติ ภุโช เอตสฺสตฺถีติ ภุชิสฺโส (ม. นิ. ฏี. ๒.๔๒๖). ปเรหิ อปาลิโต จ อนชฺโฌหราปิโต จ หุตฺวา สยเมว อตฺตานํ ปาลเนน จ โภชนํ อชฺโฌหรเณน จ สมนฺนาคโตติ วุตฺตํ โหติ. อสฺสาติ ลกฺขณาหตสฺส. วณาติ อรูนิ. ตานิ หิ ยสฺมา วณนฺติ คตฺตานิ วิจุณฺณานิ กโรนฺติ, ตสฺมา วณาติ วุจฺจนฺติ. รูฬฺหาติ ตรุณมํเสน รุหา. ติมณฺฑลวตฺถสฺส ลกฺขณาหตสฺส ชนสฺสาติ สมฺพนฺโธ.