๒๓. อุปสมฺปาเทตพฺพปญฺจกกถา

๘๔. อิทานิ =๐๑ ยํ ลกฺขณํ วุตฺตนฺติ สมฺพนฺโธ. สงฺเขปโตติ องฺคานิ อนุทฺธริตฺวา สมาสโต. ตตฺถาติ ยํ ‘‘ปญฺจหิ ภิกฺขเว องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา’’ติอาทิมาห, ตตฺถ. อคุณงฺเคหีติ คุณวิรหิเตหิ องฺเคหิ. โสติ ภิกฺขุ. น อุปสมฺปาเทตพฺพนฺติ เอตฺถ กมฺมวาจาจริเยน หุตฺวา น อุปสมฺปาเทตพฺพนฺติ อาสงฺกา ภเวยฺยาติ อาห ‘‘อุปชฺฌาเยน หุตฺวา น อุปสมฺปาเทตพฺพ’’นฺติ. เอตฺถาติ เอเตสุ ปญฺจเกสุ. อาทีสูติ เอตฺถ ปุพฺโพ นิทสฺสนตฺโถ อิติสทฺโท โลโป โหติ. อิติอาทีสูติ หิ อตฺโถ. อยุตฺตวเสนาติ อนนุรูปวเสน. โยติ ภิกฺขุ. หีติ สจฺจํ, ยสฺมา วา. ปเร จ สมาทเปตุนฺติ สมฺพนฺโธ. ตตฺถาติ สีลกฺขนฺธาทิเก. ปริหรตีติ ปริสํ ปริสฺสยโต หรติ อปเนติ. ตสฺสาติ ภิกฺขุโน. ‘‘สีลาทีหี’’ติปทํ ‘‘ปริหายติเยวา’’ติปเท อปาทานํ, ‘‘น วฑฺฒตี’’ติปเท กรณํ. ตสฺมาติอาทิ ลทฺธคุณํ. เตนาติ ภิกฺขุนา. กสฺมา อาปตฺติองฺควเสน น วุตฺตนฺติ อาห ‘‘น หี’’ติอาทิ. หีติ ยสฺมา. ตสฺเสวาติ ขีณาสวสฺเสว. น วเทยฺยาติ ขีณาสวานํ อนภิรติยา อนุปฺปนฺนตฺตา น วเทยฺย. ยทิ น ขีณาสวสฺเสว อุปชฺฌายาจริยภาโว อนุญฺญาโต, อถ กสฺมา ขีณาสวปญฺจโก วุตฺโตติ อาห ‘‘ยสฺมา ปนา’’ติอาทิ. ยสฺมา น ปริหายตีติ สมฺพนฺโธ.

อนฺตคฺคาหิกายาติ สสฺสตุจฺเฉทสงฺขาตํ อนฺตํ ลามกํ คณฺหาติ, คณฺหาเปตีติ วา อนฺตคฺคาหิกา, ตาย. ทิฏฺฐิยาติ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา. ยตฺตกํ สุตนฺติ ภิกฺขุโนวาทกสิกฺขาปเท (ปาจิ. อฏฺฐ. ๑๔๕-๑๔๗) วุตฺตํ ยตฺตกํ สุตํ. เตนาติ สุเตน ऋ. ยํ อาปตฺตาทิ เตน ชานิตพฺพนฺติ โยชนา.

อาปตฺตึ น ชานาตีติ เอตฺถ อาปตฺตึ อาปนฺโนติ น ชานาตีติ อตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘อิทํ นามา’’ติอาทิ. ตตฺถ ‘‘อาปนฺโน’’ติ อิมินา ‘‘อาปตฺติ’’นฺติปทํ ‘‘อาปนฺโน’’ติปาฐเสเสน โยเชตพฺพนฺติ ทสฺเสติ.

อาภิสมาจาริกายาติ เอตฺถ อุภโตวิภงฺคปริยาปนฺนสีลโต อภิวิเสเสน สมฺมา จริตพฺพนฺติ อาภิสมาจารํ, ขนฺธกปริยาปนฺนํ วตฺตปฏิปตฺติสีลํ, ตํ อารพฺภ ปญฺญตฺตา อาภิสมาจาริกา, ขนฺธกปริยาปนฺนา สิกฺขา, ตาย. อาทิพฺรหฺมจาริยกายาติ เอตฺถ มคฺคสงฺขาตสฺส พฺรหฺมจริยสฺส อาทิ มริยาโท อาทิพฺรหฺมจริโย, ตสฺมึ ปวตฺตา อาทิพฺรหฺมจริยกา =๐๒, อุภโตวิภงฺคปริยาปนฺนา สิกฺขา, ตาย. เสกฺขปณฺณตฺติยนฺติ สิกฺขิตพฺพฏฺเฐน สิกฺขา, สา เอว ภควตา ปญฺญตฺตตฺตา เสกฺขปณฺณตฺติ. อถ วา สิกฺขนํ สิกฺขา, ตาย สิกฺขนตฺถาย ภควตา ปญฺญปียตีติ เสกฺขปณฺณตฺติ อุภโตวิภงฺคปริยาปนฺนสิกฺขาเยว, ตสฺสํ. อภิธมฺเมติ เอตฺถ สุตฺตนฺตปาฬิโต อภิ อติเรโก, อภิวิสิฏฺโฐ วา ธมฺโม อภิธมฺโมติ วุตฺเต นามรูปปริจฺเฉทกํ อภิธมฺมปิฏกนฺติ อาห ‘‘นามรูปปริจฺเฉเท’’ติ. อภิวินเยติ เอตฺถ อภิภวิตฺวา กายวาจํ วิเนตีติ อภิวินโย, อภิภวิตฺวา กายวาจํ วิเนติ เอตฺถ, เอเตนาติ วา อภิวินโยติ วุตฺเต วินยปิฏกนฺติ อาห ‘‘สกเล วินยปิฏเก’’ติ. สพฺพตฺถาติ สพฺเพสุ ปเทสุ, สพฺเพสํ วา ปทานํ. อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพติ โยชนา. ‘‘การเณนา’’ติ เอตฺถ การณสทฺเทน ‘‘ธมฺมโต’’ติ เอตฺถ ธมฺมสทฺทสฺส สภาวตฺถาทโย นิวาเรตฺวา การณตฺถตํ ทีเปติ, เอนสทฺเทน โตปจฺจยสฺส วิเสสนตฺถํ. อิตีติ เอวํ ยถาวุตฺตนเยนาติ อตฺโถ. จตุตฺเถติ จตุตฺถปญฺจเก. จตุตฺถปญฺจกโต ตีณิ ปทานิ, ปญฺจมปญฺจกโต เทฺว ปทานิ คเหตฺวา ปญฺจกํ กตฺวา วุตฺตํ ‘‘จตฺตาโร ปญฺจกา’’ติ. อฏฺฐสุ ปญฺจเกสูติ สมฺพนฺโธ.

อิติ โสฬสปญฺจกวินิจฺฉเย โยชนา สมตฺตา.