๑๕. อุปชฺฌายวตฺตกถา

๖๔. อนุปชฺฌายกาติ เอตฺถ วชฺชาวชฺชํ อุปคนฺตฺวา ฌายตีติ อุปชฺฌาโย, โส นตฺถิ เอเตสนฺติ อนุปชฺฌายกาติ อตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘วชฺชาวชฺช’’นฺติอาทิ. ‘‘ปิณฺฑาย จรณกปตฺต’’นฺติ อิมินา ปิณฺฑาย อุทฺทิสฺส, อุฏฺฐหิตฺวา วา ติฏฺฐติ อเนนาติ อุตฺติฏฺโฐ, โสเยว ปตฺโต อุตฺติฏฺฐปตฺโตติ อตฺถํ ทสฺเสติ. ‘‘อุตฺติฏฺเฐ น ปมชฺเชยฺยา’’ติอาทีสุ (ธ. ป. ๑๖๘) ปน ปิณฺฑาย จรณํ ‘‘อุตฺติฏฺฐ’’นฺติ วุจฺจติ. ตสฺมา ตตฺถ ปิณฺฑาย อุทฺทิสฺส, อุฏฺฐหิตฺวา วา ติฏฺฐนํ อุตฺติฏฺฐนฺติ วจนตฺโถ กาตพฺโพ. ‘‘ปิณฺฑาย จรณปตฺต’’นฺติ อิทํ วจนํ ‘‘ตสฺมิญฺหิ มนุสฺสา อุจฺฉิฏฺฐสญฺญิโน’’ติปทํ ลงฺฆิตฺวา ‘‘ตสฺมา อุตฺติฏฺฐปตฺตนฺติ วุตฺต’’นฺติปเทน โยเชตพฺพํ, ตสฺมา ปิณฺฑาย จรณกปตฺตตฺตา อุตฺติฏฺฐปตฺตนฺติ วุตฺตนฺติ วุตฺตํ โหติ. ตสฺมึ มนุสฺสา กึสญฺญิโนติ อาห ‘‘ตสฺมิญฺหิ มนุสฺสา อุจฺฉิฏฺฐสญฺญิโน’’ติ. ตสฺมิญฺหิ ตสฺมึ เอว อุตฺติฏฺฐปตฺเต ปพฺพชิตานํ ปริโภคภาเวน มนุสฺเสหิ อวสชฺชิตพฺพตฺตา, อวฉฑฺเฑตพฺพตฺตา วา มนุสฺสา อุจฺฉิฏฺฐสญฺญิโน โหนฺตีติ โยชนา. ปพฺพชิตานํ ปิณฺฑาย จรณกปตฺตตฺตา อุตฺติฏฺฐปตฺตนฺติ วุตฺตํ, มนุสฺสานํ ปน อวสชฺชิตปตฺตตฺตา อุจฺฉิฏฺฐปตฺตนฺติ วุตฺตนฺติ อธิปฺปาโย. อุตฺติฏฺฐ ปตฺตนฺติปทํ วากฺยเมว, น สมาโสติปิ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘อถ วา’’ติอาทิ. ‘‘อุฏฺฐหิตฺวา’’ติ อิมินา อุตฺติฏฺฐาติ เอตฺถ ตฺวาโลโปติ ทสฺเสติ. ‘‘คเหตุ’’นฺติ อิมินา ปาฐเสสํ ทสฺเสติ. เคหสิตเปมวเสนาติ เคเห นิสฺสิตเปมวเสน, เมตฺตาปุพฺพงฺคมเปมวเสนาติ อตฺโถ. สคารวา หุตฺวา สปฺปติสฺสา หุตฺวา วิหรนฺตาติ อตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘อุปฏฺฐเปตฺวา’’ติ. ‘‘สภาคชีวิกา’’ติ อิมินา สภาควุตฺติกาติ เอตฺถ วุตฺติสทฺโท ชีวิกตฺโถเยว, น วิวรณาทฺยตฺโถติ ทสฺเสติ. อุปชฺฌายภาวํ สมฺปฏิจฺฉติ เอเตหีติ อุปชฺฌายภาวสมฺปฏิจฺฉนานิ, ตานิเยว เววจนานิ อุปชฺฌายภาวสมฺปฏิจฺฉนเววจนานิ. ติกฺขตฺตุนฺติ อุกฺกฏฺฐวเสน วุตฺตํ, สกิมฺปิ วฏฺฏติเยว. ปทสฺส วเสน วิญฺญาเปตีติ สมฺพนฺโธ. หีติ สจฺจํ. เอตฺถาติ อุปชฺฌายคหณฏฺฐาเน. ยทิทํ วาจาย วา สาวนํ, ยทิทํ กาเยน วา อตฺถวิญฺญาปนํ อตฺถิ, อิทเมว สาวนอตฺถวิญฺญาปนเมว อุปชฺฌายคหณนฺติ โยชนา. สาธูติ สมฺปฏิจฺฉนนฺติ อุปชฺฌาเยน ปญฺจสุ ปเทสุ ยสฺมึ กิสฺมึจิ วุตฺเต สทฺธิวิหาริกสฺส ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉนํ. ตนฺติ เกสญฺจิ วจนํ. หีติ สจฺจํ, ยสฺมา วา. เอตฺถาติ อุปชฺฌายคหเณ. ‘‘น สมฺปฏิจฺฉนํ องฺค’’นฺติ อิมินา อายาจนทานานิเยว องฺคานิ นามาติ ทสฺเสติ. สทฺธิวิหาริเกนาปิ ญาตุนฺติ สมฺพนฺโธ. อิมินา ปเทนาติ ‘‘สาธู’’ติ อิมินา ปเทน.

ตตฺรายํ สมฺมาวตฺตนาติ เอตฺถ ตสทฺทสฺส วิสยํ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ ‘‘ยํ วุตฺตํ สมฺมา วตฺติตพฺพ’’นฺติ. อิมินา กิริยาวิสยภาวเมว ทีเปติ, น ทพฺพวิสยภาวํ. อยนฺติ วุจฺจมานา. อสฺสาติ สทฺธิวิหาริกสฺส. โธตปาทปริหรณตฺถายาติ โธตสฺส ปาทสฺส ปํสุมกฺขนาทีนํ ปริหรณตฺถาย. ตาติ อุปาหนาโย. กาลสฺเสวาติ ปจฺจูสกาลโตเยว, นิสฺสกฺกตฺเถ เจตํ สามิวจนํ. ตโตติ เตหิ ตีหิ ทนฺตกฏฺเฐหิ, วิภตฺตอปาทานเมตํ. เตสุ วา ตีสุ ทนฺตกฏฺเฐสุ. ยนฺติ ยํ ทนฺตกฏฺฐํ. อถาติ ตสฺมึ คหเณ.

ตโตติ สีตุโณฺหทเกหิ, สีตุโณฺหทเกสุ วา. วฬญฺเชตีติ ปริภุญฺชติ. อุทกนฺติ มุขโธวโนทกํ. ‘‘วจฺจกุฏิโต’’ติ อิมินา ปสฺสาวกุฏีปิ คเหตพฺพา. เอวนฺติ สมฺมชฺชิยมาเน. อสุญฺญนฺติ ชนสทฺทโต อตุจฺฉํ. อาสนนฺติ เถรสฺส อาสนํ. ตสฺมินฺติ อาสเน. นิสินฺนสฺส เถรสฺส วตฺตํ กาตพฺพนฺติ สมฺพนฺโธ. อุกฺลาโป อสฺมึ เทเส อตฺถีติ อุกฺลาโปติ อตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘เกนจิ กจวเรน สํกิณฺโณ’’ติ. เอตฺถ จ สงฺกาโร อุจฺฉิฏฺโฐ กลาโป สมูโห อุกฺลาโปติ วจนตฺเถน อุกฺลาโปติ วุจฺจติ. กจียติ พนฺธียติ อสฺมึ เทเสติ กโจ, โส วรียติ อิจฺฉียติ อเนนาติ กจวโรติ วจนตฺเถน กจวโรติ วุจฺจติ. หตฺเถนปีติ เอตฺถ ปิสทฺโท ปิโลติเกนปีติอาทึ สงฺคณฺหาติ.

เอกโต กตฺวาติ เอกโต สมานปฏลํ กตฺวา. กสฺมา สงฺฆาฏีติ อาห ‘‘สพฺพํ หี’’ติอาทิ. ‘‘สงฺฆฏิตตฺตา’’ติ อิมินา สํหริตพฺพาติ สงฺฆาฏีติ วจนตฺถํ ทสฺเสติ. นิวตฺติตฺวา โอโลเกนฺตํ อุปชฺฌายํ สํปาปุณาตีติ โยชนา. เอเกน วา ปทวีติหาเรนาติ สมฺพนฺโธ. ปตฺโตเยว อุณฺหภาริเกสุ ปริยาปนฺโนติ ปตฺตปริยาปนฺโน, ปตฺเต ปริยาปนฺโน ยาคุอาทิโก ปตฺตปริยาปนฺโนติปิ ยุชฺชติเยว. ภิกฺขาจาเรติ ภิกฺขาจารฏฺฐาเน. ยาคุยา วา ลทฺธายาติ สมฺพนฺโธ. ตสฺสาติ อุปชฺฌายสฺส. โส ปตฺโตติ อุณฺหาทีสุ ปริยาปนฺโน โส ปตฺโต. อญฺญตฺร วาติ อารามาทีสุ วา. ตสฺสาติ อุปชฺฌายสฺส. วจเน อนิฏฺฐิเตติ สมฺพนฺโธ. อิโต ปฏฺฐายาติ ‘‘น อุปชฺฌายสฺส ภณมานสฺสา’’ติ เอตฺถ วุตฺตนการโต ปฏฺฐาย. อิมินา เหฏฺฐา วุตฺเตสุ ‘‘นาติทูเร คนฺตพฺพ’’นฺติอาทีสุ นการปฏิสิทฺเธสุ อาปตฺติ นตฺถีติ ทสฺเสติ. ยตฺถ กตฺถจีติ ‘‘น จ อุเณฺห จีวรํ นิทหิตพฺพ’’นฺติอาทีสุ เยสุ เกสุจิ. อยนฺติ ทุกฺกฏาปตฺติ. หีติ สจฺจํ. อาปตฺติสามนฺตาติ เอตฺถ อาปตฺติยา สามนฺตา อาปตฺติสามนฺตาติ อตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘อาปตฺติยา อาสนฺน’’นฺติ. ‘‘อาสนฺน’’นฺติ อิมินา สามนฺตาสทฺทสฺส อาสนฺนเววจนตญฺจ อุปโยคตฺเถ นิสฺสกฺกวจนตญฺจ ทสฺเสติ. อีทิสํ วจนํ ภนฺเต วตฺตุํ วฏฺฏติ นามาติ โยชนา.

คามโต ปฐมตรนฺติ คามโต อุปชฺฌายสฺส ปฐมตรํ. เตเนวาติ อุปชฺฌาเยเนว. นิวตฺตนฺเตน สทฺธิวิหาริเกนาติ สมฺพนฺโธ. ‘‘ตินฺต’’นฺติ วตฺวา ตเมวตฺถํ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ ‘‘เสทคฺคหิต’’นฺติ. อิมินา เสเทน สีทตีติ สินฺนนฺติ อตฺถํ ทสฺเสติ. ‘‘อติเรกํ กตฺวา’’ติ อิมินา อุสฺสาเรตฺวาติปทสฺส อธิปฺปายตฺถํ ทสฺเสติ, อุทฺธํ อุทฺธํ สาเรตฺวาติ วุตฺตํ โหติ. ปจฺฉิมวากฺยสฺส ปุพฺพวากฺยการณภาวํ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ ‘‘กึ การณา’’ติ. มชฺเฌ ภงฺคสฺส โทสํ อาวิกโรนฺโต อาห ‘‘สมํ กตฺวา’’ติอาทิ. ตโตติ สมํ กตฺวา สํหรณโต, นิจฺจํ ภิชฺชมานนฺติ สมฺพนฺโธ. มชฺเฌ ภงฺคโต วา, ทุพฺพลนฺติ สมฺพนฺโธ. เอตนฺติ ‘‘จตุรงฺคุลํ กณฺณํ อุสฺสาเรตฺวา’’ติ เอตํ วจนํ. ยถาติ เยนากาเรน สํหริยมาเนติ สมฺพนฺโธ. จีวรโภคสฺส โอโร อนฺโต โอโภโคติ อตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘กายพนฺธน’’นฺติอาทิ.

โยติ อุปชฺฌาโย. ‘‘คาเมเยวา’’ติ วตฺวา ตเมวตฺถํ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ ‘‘อนฺตรฆเร วา ปฏิกฺกมเน วา’’ติ. ปฏิกฺกมเน วาติ โภชนสาลายํ วา. ตสฺสาติ อุปชฺฌายสฺส. ลทฺธา ภิกฺขา เยนาติ ลทฺธภิกฺโข, ตสฺส วา. ปิณฺฑปาโต โหตีติ โยชนา. ตสฺสาติ อุปชฺฌายสฺส. ปิณฺฑปาโต น โหตีติ สมฺพนฺโธ. อตฺตนา ลทฺโธปีติ ปิสทฺโท อุปชฺฌาเยน ลทฺโธปีติ อตฺถํ สมฺปิณฺเฑติ. อาหริยตูติ เอตฺถ ตุวิภตฺติ ปุจฺฉายํ โหติ, อาหริยตุ กินฺติ อตฺโถ. กาโลติ โภชนกาโล. ภุญฺชิตฺถาติ ภุตฺโต, ตสฺมึ สตีติ สมฺพนฺโธ. อุปกฏฺโฐติ มชฺฌนฺหิกสฺส อาสนฺโน.

อนนฺตรหิตายาติ เอตฺถ อนฺตรธายตีติ อนฺตรหิโต, ตฏฺฏิกจมฺมขณฺฑาทิ, นตฺถิ อนฺตรหิโต เอตสฺมึ ปตฺตภูมีนมนฺตเรติ อนนฺตรหิโตติ อตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘อนตฺถตายา’’ติ. กาฬวณฺณกตา วา สุธาพทฺธา วา นิรชมตฺติกา โหตีติ โยชนา. ตนฺติ ปตฺตํ. โธตวาลิกายปีติ สุทฺธวาลิกายปิ. ตตฺถาติ ปํสุรชสกฺขราทีสุ. ปุน ตตฺถาติ ปณฺณาธารเกสุ. อิทํ วจนํ วุตฺตนฺติ สมฺพนฺโธ. อภิมุเขนาติ อตฺตโน อภิมุเขน. สณิกนฺติ สินฺนํ. อนฺเต ปนาติ จีวรสฺส โกฏิยํ ปน. นิกฺขิปนฺตสฺส สทฺธิวิหาริกสฺส จีวรสฺส โภโคติ โยชนา.

จุณฺณํ สนฺเนตพฺพนฺติ เอตฺถ จุณฺณสโมธาเนน เนตพฺพนฺติ อตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ปิณฺฑิ กาตพฺพา’’ติ. ‘‘เอกสฺมึ นิทฺธูเม ฐาเน’’ติ อิมินา เอกมนฺตนฺติ เอตฺถ เอกสฺมึ อนฺเต ฐาเนติ อตฺถํ ทสฺเสติ. ชนฺตาฆเรติ อคฺคิสาลายํ. สา หิ ชลติ ทิพฺพติ อคฺคิ เอตฺถาติ ชนฺตา, ชเนติ สรีรเสทเมตฺถาติ วา ชนฺตา, สา เอว ฆรํ ชนฺตาฆรนฺติ วุจฺจติ, ตสฺมึ. ปริปูชาวเสน กรียตีติ ปริกมฺมนฺติ อตฺเถน องฺคารทานาทิกํ ปริกมฺมํ นามาติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ปริกมฺมํ นามา’’ติอาทิ.

‘‘น เกนจิ เคลญฺเญนา’’ติอาทินา อุสฺสหนสฺส การณํ ทสฺเสติ. หีติ สจฺจํ. อคิลาเนน สฏฺฐิวสฺเสน สทฺธิวิหาริเกนาปิ กาตพฺพนฺติ โยชนา. อนาทเรนาติ วตฺตกรณสฺส อนาทเรน. นการปฏิสํยุตฺเตสูติ ปฏิเสธวาจเกน นกาเรน ปฏิสํยุตฺเตสุ. ปเทสูติ ‘‘น อุปชฺฌายสฺส ภณมานสฺส อนฺตรนฺตรา กถา โอปาเตตพฺพา’’ติอาทีสุ วาเกฺยสุ. ภูมิยนฺติ อุปลกฺขณวเสน วุตฺตํ ภิตฺติยมฺปิ อปฏิฆํสิตพฺพตฺตา. ‘‘ปิฐสงฺฆาฏญฺจา’’ติ อิมินา กวาฏปีฬนฺติ เอตฺถ ปีฐสทฺเทน ปิฐสงฺฆาฏํ วุจฺจติ อุตฺตรปทโลปวเสน วา เอกเทสโวหารวเสน วาติ ทสฺเสติ. ‘‘อจฺฉุปนฺเตนา’’ติ อิมินา อปฺปฏิฆํสนฺเตนาติ เอตฺถ ฆํสธาตุยา อตฺถํ ทสฺเสติ. สมฺมา ตายติ อตฺตานญฺจ ปรญฺจ อเนนาติ สนฺตานํ, ตเมว สนฺตานกนฺติ อตฺเถน กีฏกุลาวกมกฺกฏกสุตฺตาทิ สนฺตานกํ นามาติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘สนฺตานก’’นฺติอาทิ. อุลฺโลกโตติ วิตานโต. ตญฺหิ อุทฺธํ ลุจียเต พนฺธียเตติ อุลฺโลกนฺติ วุจฺจติ, จการสฺส กการมกตฺวา ‘‘อุลฺโลจ’’นฺติปิ วุจฺจติ. โตสทฺเทน อาการสฺส สฺมาวจนสฺส การิยภาวํ ทสฺเสติ. อปหริตพฺพนฺติ อปเนตพฺพํ. ‘‘อวหริตพฺพ’’นฺติปิ ปาโฐ, เหฏฺฐา หริตพฺพํ ปาเตตพฺพนฺติ อตฺโถ.

อาโลกสนฺธิภาคาติ เอตฺถ ภาคสทฺทสฺส ทฺวนฺทโต ปรตฺตา ปุพฺพปเทสุปิ ปจฺเจกํ โยเชตพฺโพติ อาห ‘‘อาโลกสนฺธิภาคา จ กณฺณภาคา จา’’ติ. ตสฺส อตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘อนฺตรพาหิรา’’ติอาทิ. ‘‘วาตปานกวาฏกานี’’ติ อิมินา อาโลกสนฺธิสทฺทสฺส วาตปานกวาฏกปริยายภาวํ ทสฺเสติ. ‘‘โกณา’’ติ อิมินา กณฺณสทฺทสฺส โกณเววจนภาวํ ทสฺเสติ.

‘‘ยถา ปฐม’’นฺติอาทินา ปฐมปญฺญตฺตเมว ปญฺญเปตพฺพํ, น อญฺญถาติ ทสฺเสติ. อิทํ ปติรูปํ ปฐมปญฺญตฺตํ สนฺธาย วุตฺตํ. ปฐมปญฺญตฺเต อปติรูเป อญฺญถาปิ ปญฺญเปตพฺพํ. เอตทตฺถเมวาติ ยถาปญฺญตฺตํ ปญฺญเปตพฺพสฺส อตฺถาย เอว. สเจ ปญฺญตฺตํ อโหสิ, เอวํ สตีติ โยชนา. อิทนฺติ ภิตฺตึ โมเจตฺวา ปญฺญาปนํ. กเฏสุ กิฬญฺเชสุ สารตฺตา อุตฺตมตฺตา กฏสารโกติ วุจฺจติ. นิวตฺเตตฺวาติ สํหริตฺวา. ปุรตฺถิมาติ เอตฺถ ยการโลเปน นิทฺเทโสติ อาห ‘‘ปุรตฺถิมายา’’ติ.

วูปกาเสตพฺโพติ เอตฺถ กสธาตุ คตฺยตฺโถติ อาห ‘‘อญฺญตฺถ เนตพฺโพ’’ติ. อุปชฺฌายํ คเหตฺวา อญฺญตฺถ คนฺตพฺโพติ อตฺโถ. อญฺญตฺถาติ อญฺญํ ฐานํ. วิเวเจตพฺพนฺติ เอตฺถ ทิฏฺฐิคตโต อุปชฺฌายํ วิเวเจตพฺพนฺติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘วิสฺสชฺชาเปตพฺพ’’นฺติ. ‘‘อญฺโญ วตฺตพฺโพ’’ติ วตฺวา ตสฺส อาการํ ทสฺเสติ ‘‘เถร’’นฺติอาทินา. โส โส ภิกฺขุ ยาจิตพฺโพติ สมฺพนฺโธ. อญฺเญน ทาเปตพฺโพติ อตฺตนา อญฺเญน ภิกฺขุนา อุปชฺฌายสฺส ปริวาโส ทาเปตพฺโพติ อตฺโถ. กินฺติ นุ โขติ เกน เอว อุปาเยน ทเทยฺย นุโขติ อตฺโถ. อิติสทฺโท หิ อวธารณตฺโถ. อฏฺฐกถายปิ อิมเมว นยํ ทสฺเสติ ‘‘เกน นุ โข อุปาเยนา’’ติ อิมินา. สพฺพตฺถาติ สพฺเพสุ ‘‘กินฺติ นุ โข ปฏิกสฺเสยฺยา’’ติอาทิวาเกฺยสุ. สตฺตสุ กมฺเมสุ ติวิธสฺส อุกฺเขปนียกมฺมสฺส ครุกตฺตา วุตฺตํ ‘‘อุกฺเขปนียํ อกตฺวา’’ติ. ตเมวตฺถํ วิตฺถาเรนฺโต อาห ‘‘เตน หี’’ติอาทิ.

เตน สทฺธิวิหาริเกน ยาจิตพฺพาติ สมฺพนฺโธ. สเจ กโรนฺติเยวาติ ภิกฺขู สเจ กมฺมํ กโรนฺติเยว. ปุน สเจ กโรนฺติเยวาติ ภิกฺขู สเจ อุกฺเขปนียกมฺมํ กโรนฺติเยว. อถาติ ตสฺมึ กมฺเม กเต. อิตีติ เอวํ ยาจเนน. นนฺติ ตํ อุปชฺฌายํ.

สมฺปริวตฺตกนฺติ เอตฺถ ‘‘ปิณฺฑุกฺเขปก’’นฺติอาทีสุ (ปาจิ. ๖๒๐) วิย สมฺปริวตฺตกนฺติปทํ กิริยาวิเสสนํ, กปจฺจโย จ วิจฺฉตฺโถติ อาห ‘‘สมฺปริวตฺเตตฺวา สมฺปริวตฺเตตฺวา’’ติ. ยทีติ ยาว. ยทิสทฺโท หิ ยาวปริยาโย, เตน วุตฺตํ ‘‘น ตาว ปกฺกมิตพฺพ’’นฺติ. ยาว อปฺปมตฺตกมฺปิ รชนํ คลติ, น ตาว ปกฺกมิตพฺพนฺติ โยชนา. วิสภาคปุคฺคเลนาติ วิสภาเคน ปุคฺคเลน กรณภูเตน. น อุปชฺฌายํ อนาปุจฺฉา คาโม ปวิสิตพฺโพติ เอตฺถ น อญฺเญเนว กรณีเยน ปวิสิตพฺโพ. ปิณฺฑาย ปน ปวิสิตพฺโพติ อาสงฺกา ภเวยฺยาติ อาห ‘‘ปิณฺฑาย วา’’ติอาทิ. ‘‘อนาปุจฺฉิตฺวา’’ติ อิมินา อนาปุจฺฉาติ เอตฺถ อากาโร ตฺวาปจฺจยสฺส การิโยติ ทสฺเสติ. ภิกฺขาจารนฺติ ภิกฺขาย จรณฏฺฐานํ, อุปชฺฌาเยน คนฺตพฺพนฺติ โยชนา. ปริเวณนฺติ อุปชฺฌายสฺส ปริเวณํ. ปสฺสตีติ อุปชฺฌายํ ปสฺสติ.

ทสฺสนตฺถาย วาติ อสุภทสฺสนตฺถาย วา. อิมินาปิ วาสตฺถาย เอว น คนฺตพฺพนฺติ อาสงฺกํ นิวตฺเตติ. กมฺมนฺติ ปกฺกมนสฺส การณํ กมฺมํ. อนนุชานนํ สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘ยาวตติย’’นฺติ. ตนฺติ อุปชฺฌายํ. อสฺสาติ สทฺธิวิหาริกสฺส. ‘‘น สมฺปชฺชตี’’ติ อิมินา สเจ สมฺปชฺชติ, น ปกฺกมิตพฺพาติ ทสฺเสติ. เกวลนฺติ วินา อุทฺเทสาทิสมฺปชฺชเนหิ. เอวรูเป อุปชฺฌาเย นิวาเรนฺเตปีติ โยชนา. ‘‘เคลญฺญโต’’ติ อิมินา วุฏฺฐานสทฺทสฺส อวธิอเปกฺขตํ ทสฺเสติ. อสฺสาติ อุปชฺฌายสฺส. อญฺโญติ อตฺตนา อญฺโญ. ตสฺสาติ อญฺญสฺส ภิกฺขุสฺส.