๓. นคฺควคฺโค

๑. ปฐมสิกฺขาปท-อตฺถโยชนา

๘๘๓. นคฺควคฺคสฺส ปฐเม พฺรหฺมจริเยน จิณฺเณนาติ จิณฺเณน พฺรหฺมจริเยน กึ นุ โข นามาติ อตฺโถ. ‘‘พฺรหฺมจริยสฺส จรเณนา’’ติ อิมินา จิณฺณสทฺทสฺส จรณํ จิณฺณนฺติ วจนตฺถํ ทสฺเสติ. ‘‘น อญฺญํ จีวร’’นฺติ อิมินา เอวตฺถํ ทสฺเสติ, อญฺญตฺถาโปหนํ วาติ. ปฐมํ.

๒. ทุติยสิกฺขาปทํ

๘๘๗. ทุติเย อนุตฺตานฏฺฐานํ นตฺถีติ. ทุติยํ.

๓. ตติยสิกฺขาปทํ

๘๙๓. ตติเย อนนฺตรายิกินีติ เอตฺถ นตฺถิ อนฺตราโย เอติสฺสาติ อนนฺตรายา, สา เอว อนนฺตรายิกินีติ วจนตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘อนนฺตรายา’’ติ. ตติยํ.

๔. จตุตฺถสิกฺขาปทํ

๘๙๘. จตุตฺเถ ปญฺจาหนฺติ สมาหารทิคุ, ณิกปจฺจโย สฺวตฺโถ. สงฺฆาฏิจาโรติเอตฺถ เกนฏฺเฐน สงฺฆาฏิ นาม, จารสทฺโท กิมตฺโถติ อาห ‘‘ปริโภควเสน วา’’ติอาทิ. ตตฺถ สงฺฆฏิตฏฺเฐนาติ สํหริตฏฺเฐน. อิมินา ‘‘เกนฏฺเฐน สงฺฆาฏิ นามา’’ติ ปุจฺฉํ วิสชฺเชติ. ‘‘ปริวตฺตน’’นฺติ อิมินา ‘‘จารสทฺโท กิมตฺโถ’’ติ โจทนํ ปริหรติ. ปญฺจสูติ ติจีวรํ อุทกสาฏิกา สํกจฺจิกาติ ปญฺจสูติ. จตุตฺถํ.

๕. ปญฺจมสิกฺขาปทํ

๙๐๓. ปญฺจเม ‘‘จีวรสงฺกมนีย’’นฺติเอตฺถ สงฺกเมตพฺพํ ปฏิทาตพฺพนฺติ สงฺกมนียนฺติ กมุธาตุสฺส ปฏิทานตฺถญฺจ อนียสทฺทสฺส กมฺมตฺถญฺจ, ‘จีวรญฺจ ตํ สงฺกมนียญฺเจ’ติ จีวรสงฺกมนียนฺติ วิเสสนปรปทภาวญฺจ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘สงฺกเมตพฺพํ จีวร’’นฺติ. ตตฺถ ‘‘สงฺกเมตพฺพํ จีวร’’นฺติ อิมินา กมฺมตฺถญฺจ วิเสสนปรปทภาวญฺจ ทสฺเสติ. ‘‘ปฏิทาตพฺพจีวร’’นฺติ อิมินา กมุธาตุยา อตฺถํ ทสฺเสติ อธิปฺปายวเสนาติ. ปญฺจมํ.

๖. ฉฏฺฐสิกฺขาปทํ

๙๐๙. ฉฏฺเฐ ‘‘อญฺญํ ปริกฺขาร’’นฺติเอตฺถ ปริกฺขารสฺส สรูปํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ยํกิญฺจี’’ติอาทิ. ยํกิญฺจิ อญฺญตรนฺติ สมฺพนฺโธ. กิตฺตกํอคฺฆนกนฺติ กึ ปมาเณน อคฺเฆน อรหํ จีวรํ. ทาตุกามตฺถาติ ตุเมฺห ทาตุกามา ภวถาติ อตฺโถ. กติปาเหนาติ กติปยานิ อหานิ กติปาหํ, ยการโลโป. กติปยสทฺโทหิ ทฺวิติวาจโก รูฬฺหีสทฺโท, เตน กติปาเหน. สมคฺฆนฺติ อปฺปคฺฆํ. สํสทฺโท หิ อปฺปตฺถวาจโกติ. ฉฏฺฐํ.

๗. สตฺตมสิกฺขาปทํ

๙๑๑. สตฺตเม ‘‘วิปกฺกมึสู’’ติ เอตฺถ วิวิธํ ฐานํ ปกฺกมึสูติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ตตฺถ ตตฺถ อคมํสู’’ติ. อมฺหากมฺปิ อาคมนนฺติ สมฺพนฺโธ.

๙๑๕. กติปาเหน อุปฺปชฺชิสฺสตีติ กติปาเหน จีวรํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. ตโตติ ตสฺมึ จีวรุปฺปชฺชนกาเลติ. สตฺตมํ.

๘. อฏฺฐมสิกฺขาปทํ

๙๑๖. อฏฺฐเม เย นาฏกํ นาเฏนฺติ, เต นฏา นามาติ โยชนา. อิมินา นฏกํ นาเฏนฺตีติ นฏาติ วจนตฺถํ ทสฺเสติ. เย นจฺจนฺติ, เต นาฏกา นามาติ โยชนา. อิมินา สยํ นฏนฺตีติ นาฏกาติ วจนตฺถํ ทีเปติ. วํสวรตฺตาทีสูติ เอตฺถ วํโส นาม เวณุ. วรตฺตา นาม นทฺธิกา. อาทิสทฺเทน รชฺชุอาทโย สงฺคณฺหาติ. เย ลงฺฆนกมฺมํ กโรนฺติ, เต ลงฺฆกา นามาติ โยชนา. มายาการาติ เอตฺถ มายา นาม มยนามเกน อสุเรน สุเร จลยิตุํ กตตฺตา มยสฺส เอสาติ มายา, ตํ กโรตีติ มายากาโร, มยนามโก อสุโรเยว. อญฺเญ ปน รูฬฺหีวเสน ‘‘มายาการา’’ติ วุจฺจนฺติ. โสเกน ฌายนํ ฑยฺหนํ โสกชฺฌายํ, สุรานํ โสกชฺฌายํ กโรตีติ โสกชฺฌายิโก, มยนามโก อสุโรเยว. อญฺเญ ปน รูฬฺหีวเสน ‘‘โสกชฺฌายิกา’’ติ วุจฺจนฺติ. อิติ อิมมตฺถํ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ ‘‘โสกชฺฌายิกา นาม มายาการา’’ติ. กุมฺภถุณิกา นามาติ เอตฺถ วิสฺสฏฺฐตฺตา ถวียตีติ ถุโณ, สทฺโท. กุมฺภสฺส ถุโณ กุมฺภถุโณ. เตน กีฬนฺตีติ กุมฺภถุณิกา, อิติ อิมมตฺถํ ทสฺเสติ ‘‘ฆฏเกน กีฬนกา’’ติ อิมินา. พิมฺพิสกนฺติ จตุรสฺสอมฺพณตาฬนํ, ตํ วาเทนฺตีติ พิมฺพิสกวาทกาติ. อฏฺฐมํ.

๙. นวมสิกฺขาปทํ

๙๒๑. นวเม เตสนฺติ เย ‘‘น มยํ อยฺเย สกฺโกมา’’ติ วทนฺติ, เตสํ. ทสฺสตีติ อจฺฉาเทสฺสตีติ. นวมํ.

๑๐. ทสมสิกฺขาปทํ

๙๒๗. ทสเม ยสฺสาติ กถินสฺส. อุพฺภารมูลโกติ อุทฺธารมูลโก. สทฺธาปริปาลนตฺถนฺติ กถินุทฺธารํ ยาจนฺตสฺส สทฺธาย ปริปาลนตฺถนฺติ. ทสมํ.

นคฺควคฺโค ตติโย.