๓. ตติยสงฺฆาทิเสสสิกฺขาปทํ

๖๙๒. ตติเย ทุติเยน ปาเทน อติกฺกนฺตมตฺเตติ สมฺพนฺโธ. ปริกฺเขปารหฏฺฐานํ นาม ฆรูปจารโต ปฐมเลฑฺฑุปาโต. สงฺเขปโต วุตฺตมตฺถํ วิตฺถารโต ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘อปิ เจตฺถา’’ติอาทิ. เอตฺถาติ อิมสฺมึ สิกฺขาปเท. อุปจาเร วาติ อปริกฺขิตฺตสฺส คามสฺส ปริกฺเขปารหฏฺฐาเน วา. ตโตติ คามนฺตรโต, ขณฺฑปากาเรน วา วติฉิทฺเทน วา ปวิสิตุนฺติ สมฺพนฺโธ.

สมฺพทฺธา วติ เอเตสนฺติ สมฺพทฺธวติกา, เทฺว คามา. วิหารนฺติ ภิกฺขุนิวิหารํ. ตโต ปน คามโตติ ตโต อิตรคามโต ปน, นิกฺขนฺตาย ภิกฺขุนิยา ฐาตพฺพนฺติ สมฺพนฺโธ. อุสฺสารณา วาติ มนุสฺสานํ อุสฺสารณา วา.

ชนาติ คามโภชกา ชนา. เอกํ คามนฺติ ยํกิญฺจิ อิจฺฉิตํ เอกํ คามํ. ตโตติ คามโต. ‘‘กสฺมา’’ติ อิมาย ปุจฺฉาย ‘‘วิหรโต เอกํ คามํ คนฺตุํ วฏฺฏตี’’ติ วจนสฺส การณํ ปุจฺฉติ. ‘‘วิหารสฺส จตุคามสาธารณตฺตา’’ติอิมินา วิสชฺชเนน ตํ ปุจฺฉํ วิสชฺเชติ.

ยตฺถาติ ยสฺสํ นทิยํ. อุตฺตรนฺติยา เอกทฺวงฺคุลมตฺตมฺปิ อนฺตรวาสโก เตมิยติ, สา นที นามาติ โยชนา. ยถา นิวสิยมานาย ติมณฺฑลปฏิจฺฉาทนํ โหติ, เอวํ นิวตฺถายาติ โยชนา. ภิกฺขุนิยา อุตฺตรนฺติยา อนฺตรวาสโกติ สมฺพนฺโธ. ยตฺถ กตฺถจีติ ยสฺมึ กิสฺมึจิ ฐาเน. ‘‘เสตุนา คจฺฉติ, อนาปตฺตี’’ติอิมินา ปทสา อุตฺตรนฺติยา เอว อาปตฺตีติ ทสฺเสติ. อุตฺตรณกาเลติ นทิโต อุตฺตรณกาเล. อากาสคมนนฺติ อิทฺธิยา คมนํ. อาทิสทฺเทน หตฺถิปิฏฺฐิอาทโย สงฺคณฺหาติ. อกฺกมนฺติยาติ อติกฺกมนฺติยา. เอตฺถาติ ทฺวีสุ ตีสุ ภิกฺขุนีสุ. โอริมตีรเมวาติ อปารตีรเมว. ตเมว ตีรนฺติ โอริมตีรเมว. ปจฺจุตฺตรตีติ ปฏินิวตฺติตฺวา อุตฺตรติ.

กุรุมานา ภิกฺขุนี กโรตีติ โยชนา. อสฺสาติ ภิกฺขุนิยา อชานนฺติยา เอว จาติ สมฺพนฺโธ, อนาทเร เจตํ สามิวจนํ. อถ ปนาติ อถสทฺโท ยทิปริยาโย, กิริยาปเทน โยเชตพฺโพ. อถ อจฺฉติ, อถ น โอตรตีติ อตฺโถ. อจฺฉตีติ วสติ. หีติ สจฺจํ. อิธาติ ‘‘เอกา วา รตฺตึ วิปฺปวเสยฺยา’’ติปเท.

เอวํ วุตฺตลกฺขณเมวาติ เอวํ อภิธมฺมปริยาเยน วุตฺตลกฺขณเมว. ตํ ปเนตนฺติ ตํ ปน อรญฺญํ. เตเนวาติ อาปนฺนเหตุนา เอว. อฏฺฐกถายนฺติ มหาอฏฺฐกถายํ. ภิกฺขุนีสุ ปวิสนฺตีสูติ สมฺพนฺโธ, นิทฺธารณตฺเถ เจตํ ภุมฺมวจนํ. เอตฺถาติ ทสฺสนูปจารสวนูปจาเรสุ. ยตฺถ โอกาเส ฐิตํ ทุติยิกา ปสฺสติ, โส โอกาโส ทสฺสนูปจาโร นามาติ โยชนา. สาณิปาการนฺตริกาปีติ สาณิปากาเรน พฺยวหิกาปิ. ยตฺถ โอกาเส ฐิตา…เป… สทฺทํ สุณาติ, โส โอกาโส สวนูปจาโร นามาติ โยชนา. มคฺคมูฬฺหสทฺเทนาติ มคฺเค มูฬฺหานํ สทฺเทน. ธมฺมสฺสวนาโรจนสทฺเทนาติ ธมฺมสฺสวนตฺถาย อาโรจนานํ สทฺเทน. มคฺคมูฬฺหสทฺเทน สทฺทายนฺติยา สทฺทํ สุณาติ วิย จ ธมฺมสฺสวนาโรจนสทฺเทน สทฺทายนฺติยา สทฺทํ สุณาติ วิย จ ‘‘อยฺเย’’ติ สทฺทายนฺติยา สทฺทํ สุณาตีติ โยชนา. สทฺทายนฺติยาติ สทฺทํ กโรนฺติยา. นามธาตุ เหสา. เอวรูเปติ ‘‘มคฺคมูฬฺหสทฺเทน วิยา’’ติอาทินา วุตฺเต เอวรูเป.

ติตฺถายตนํ สงฺกนฺตา วาติ ติตฺถีนํ วาสฏฺฐานํ สงฺกนฺตา วา. อิมินา ‘‘ปกฺขสงฺกนฺตา’’ติ เอตฺถ ปกฺขสทฺทสฺส ปฏิปกฺขวาจกตฺตา เตน สาสนปฏิปกฺขา ติตฺถิยา เอว คเหตพฺพาติ ทสฺเสติ. ติตฺถิยา หิ สาสนสฺส ปฏิปกฺขา โหนฺตีติ. ตติยํ.