๒. สงฺฆาทิเสสกณฺฑํ

๑. ปฐมสงฺฆาทิเสสสิกฺขาปท-อตฺถโยชนา

ปาราชิกานนฺตรสฺสาติ ปาราชิกานํ อนนฺตเร ฐปิตสฺส, สงฺคีตสฺส วา, สงฺฆาทิเสสกณฺฑสฺสาติ สมฺพนฺโธ. อยํ อีทิสา อนุตฺตานตฺถวณฺณนา อนุตฺตานานํ ปทานํ อตฺถสฺส วณฺณนา ทานิ อิมสฺมึกาเล ภวิสฺสตีติ โยชนา.

๖๗๘. ปฐเม อุทกํ วสิตํ อจฺฉาทนํ อเนน กตนฺติ อุโทสิโตติ วจนตฺเถน ภณฺฑสาลา อุโทสิตํ นามาติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘อุโทสิตนฺติ ภณฺฑสาลา’’ติ. เอตฺถ หิ อุทสทฺโท อุทกปริยาโย. สํโยโค น ยุตฺโตเยว. ภณฺฑสาลาติ ยานาทีนํ ภณฺฑานํ ฐปนสาลา. อจฺจาวทถาติ เอตฺถ อตีตฺยูปสคฺโค อติกฺกมนตฺโถ, อาตฺยูปสคฺโค ธาตฺวตฺถานุวตฺตโกติ อาห ‘‘อติกฺกมิตฺวา วทถา’’ติ.

๖๗๙. อุสฺสยวเสน วทนํ อุสฺสยวาโท, โสเยว อุสฺสยวาทิกาติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘อุสฺสยวาทิกา’’ติอาทิ. ‘‘มานุสฺสยวเสน โกธุสฺสยวเสนา’’ติ อิมินา อุสฺสยเภทํ ทสฺเสติ. สาติ อุสฺสยวาทิกา. อตฺถโตติ สรูปโต. เอตฺถาติ ปทภาชเน. อฑฺฑนํ อภิยุญฺชนํ อฑฺโฑติ กตฺวา ทฺวินฺนํ ชนานํ อฑฺโฑ โวหาริกานํ วินิจฺฉยการณํ โหติ, ตสฺมา วุตฺตํ ‘‘อฑฺโฑติ โวหาริกวินิจฺฉโย วุจฺจตี’’ติ, มุทฺธชตติยกฺขโรเยว. ยนฺติ อฑฺฑํ. ยตฺถาติ ยสฺมึ กิสฺมึจิ ฐาเน. ทฺวินฺนํ อฑฺฑการกานํ โวหารํ ชานนฺตีติ โวหาริกา, อกฺขทสฺสา, เตสํ. ทฺวีสุ ชเนสูติ อฑฺฑการเกสุ ชเนสุ ทฺวีสุ. โย โกจีติ อฑฺฑการโก วา อญฺโญ วา โย โกจิ.

เอตฺถาติ ‘‘เอกสฺส อาโรเจตี’’ติอาทิวจเน. ยตฺถ กตฺถจีติ ยํกิญฺจิ ฐานํ อาคเตปีติ สมฺพนฺโธ. อถาติ ปจฺฉา. สาติ ภิกฺขุนี. โสติ อุปาสโก.

‘‘กปฺปิยการเกนา’’ติปทํ ‘‘กถาเปตี’’ติปเท การิตกมฺมํ. ตตฺถาติ กปฺปิยการกอิตเรสุ. โวหาริเกหิ กเตติ สมฺพนฺโธ. คติคตนฺติ จิรกาลปตฺตํ. สุตปุพฺพนฺติ ปุพฺเพ สุตํ. อถาติ สุตปุพฺพตฺตา เอว. เตติ โวหาริกา, เทนฺตีติ สมฺพนฺโธ.

ปฐมนฺติ สมนุภาสนโต ปุพฺพํ. อาปตฺตีติ อาปชฺชนํ. เอตสฺสาติ สงฺฆาทิเสสสฺส. อยํ หีติ อยํ เอว, วกฺขมาโน เอวาติ อตฺโถ. เอตฺถาติ ปทภาชเน. สห วตฺถุชฺฌาจาราติ วตฺถุชฺฌาจาเรน สห, วากฺยเมว, น สมาโส. วตฺถุชฺฌาจาราติ กรณตฺเถ นิสฺสกฺกวจนํ ทฏฺฐพฺพํ. เตน วุตฺตํ ‘‘สห วตฺถุชฺฌาจาเรนา’’ติ. ภิกฺขุนินฺติ อาปตฺติมาปนฺนํ ภิกฺขุนึ. สงฺฆโตติ ภิกฺขุนิสงฺฆมฺหา. อนียสทฺโท เหตุกตฺตาภิธายโกติ อาห ‘‘นิสฺสาเรตีติ นิสฺสารณีโย’’ติ. ภิกฺขุนิสงฺฆโต นิสฺสรติ, นิสฺสาริยติ วา อเนนาติ นิสฺสารณีโยติ กรณตฺโถปิ ยุตฺโตเยว. ตตฺถาติ ปทภาชเน. ยนฺติ สงฺฆาทิเสสํ. โสติ สงฺฆาทิเสโส. ปทภาชนสฺส อตฺโถ การโณปจาเรน ทฏฺฐพฺโพ. หีติ สจฺจํ. เกนจีติ ปุคฺคเลน, น นิสฺสารียตีติ สมฺพนฺโธ. เตน ธมฺเมน กรณภูเตน, เหตุภูเตน วา. โสติ ธมฺโม.

อฑฺฑการกมนุสฺเสหิ วุจฺจมานาติ โยชนา. สยนฺติ สามํ. ตโตติ คมนโต, ปรนฺติ สมฺพนฺโธ. ภิกฺขุนิยา วา กตํ อาโรเจตูติ โยชนา.

ธมฺมิกนฺติ ธมฺเมน สภาเวน ยุตฺตํ. ยถาติ เยนากาเรน. ตนฺติ อาการํ. ตตฺถาติ ‘‘อโนทิสฺส อาจิกฺขตี’’ติ วจเน.

ธุตฺตาทโยติ อาทิสทฺเทน โจราทโย สงฺคณฺหาติ. สาติ อาจิกฺขนา. ตนฺติ อาจิกฺขนํ. เตสนฺติ คามทารกาทีนํ. ทณฺฑนฺติ ธนทณฺฑํ. คีวา โหตีติ อิณํ โหติ. อธิปฺปาเย สติปีติ โยชนา. ตสฺสาติ อนาจารํ จรนฺตสฺส.

เกวลํ หีติ เกวลเมว. ตนฺติ รกฺขํ. การเกติ อนาจารสฺส การเก. เตส+?นฺติ การกานํ.

เตสนฺติ หรนฺตานํ. ‘‘อนตฺถกามตายา’’ติ อิมินา ภยาทินา วุตฺเต นตฺถิ โทโสติ ทสฺเสติ. หีติ ลทฺธโทสโชตโก. อตฺตโน วจนกรํ…เป… วตฺตุํ วฏฺฏตีติ อตฺตโน วจนํ อาทิยิสฺสตีติ วุตฺเต วจนํ อนาทิยิตฺวา ทณฺเฑ คหิเตปิ นตฺถิ โทโส ทณฺฑคหณสฺส ปฏิกฺขิตฺตตฺตา. ทาสทาสีวาปิอาทีนนฺติ อาทิสทฺเทน เขตฺตาทโย สงฺคยฺหนฺติ.

วุตฺตนเยเนวาติ อตีตํ อารพฺภ อาจิกฺขเน วุตฺตนเยน เอว. ‘‘อายตึ อกรณตฺถายา’’ติ อิมินา อนาคตํ อารพฺภ โอทิสฺส อาจิกฺขนํ ทสฺเสติ. ‘‘เกน เอวํ กต’’นฺติ ปุจฺฉาย อตีเต กตปุพฺพํ ปุจฺฉติ. สาปีติ ปิสทฺโท วุตฺตสมฺปิณฺฑนตฺโถ. หีติ สจฺจํ, ยสฺมา วา.

โวหาริกา ทณฺเฑนฺตีติ สมฺพนฺโธ. ทณฺเฑนฺตีติ วธทณฺเฑน จ ธนทณฺเฑน จ อาณํ กโรนฺติ.

โย จายนฺติ โย จ อยํ. ภิกฺขุนีนํ โย อยํ นโย วุตฺโต, เอเสว นโย ภิกฺขูนมฺปิ นโยติ โยชนา. ‘‘เอเสว นโย’’ติ วุตฺตวจนเมว วิตฺถาเรนฺโต อาห ‘‘ภิกฺขุโนปิ หี’’ติอาทิ. ‘‘ตถา’’ติอิมินา ‘‘โอทิสฺสา’’ติปทํ อติทิสติ. เต จาติ เต จ โวหาริกา. หีติ สจฺจํ, ยสฺมา วาติ. ปฐมํ.

๒. ทุติยสงฺฆาทิเสสสิกฺขาปทํ

๖๘๒. ทุติเย วริตพฺพํ อิจฺฉิตพฺพนฺติ วรํ, ตเมว ภณฺฑนฺติ วรภณฺฑนฺติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘มหคฺฆภณฺฑ’’นฺติ. ‘‘มุตฺตา’’ติอาทินา ตสฺส สรูปํ ทสฺเสติ.

๖๘๓. อาปุพฺโพ โลกสทฺโท อภิมุขํ โลกนตฺโถ โหติ, อุปุพฺโพ อุทฺธํ โลกนตฺโถ, โอปุพฺโพ อโธ โลกนตฺโถ, วิปุพฺโพ อิโต จิโต จ วีติหรณโลกนตฺโถ, อปปุพฺโพ อาปุจฺฉนตฺโถ. อิธ ปน อปปุพฺพตฺตา อาปุจฺฉนตฺโถติ อาห ‘‘อนาปุจฺฉิตฺวา’’ติ. มลฺลคณ ภฏิปุตฺต คณาทิกนฺติอาทีสุ มลฺลคโณ นาม นารายนภตฺติโก คโณ. ภฏิปุตฺตคโณ นาม กุมารภตฺติโก คโณ. อาทิสทฺเทน อญฺญมฺปิ คามนิคเม อนุสาสิตุํ สมตฺถํ คณํ สงฺคณฺหาติ. อถ วา มลฺลคโณติ มลฺลราชูนํ คโณ. เต หิ คณํ กตฺวา กุสินารายํ รชฺชํ อนุสาสนฺติ, เต สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘มลฺลคโณ’’ติ. ภฏิปุตฺตคโณติ ลิจฺฉวิคโณ ปริยายนฺตเรน วุตฺโต. ลิจฺฉวิราชูนญฺหิ ปุพฺพราชาโน ภฏินามกสฺส ชฏิลสฺส ปุตฺตา โหนฺติ, เตสํ วํเส ปวตฺตา เอตรหิ ลิจฺฉวิราชาโนปิ ภฏิปุตฺตาติ วุจฺจนฺติ. ชฏิโล ปน พาราณสิรญฺโญ ปุตฺเต นทิโสเตน วุยฺหมาเน นทิโต อุทฺธริตฺวา อตฺตโน อสฺสเม ปุตฺตํ กตฺวา ภรณตฺตา โปสนตฺตา ภฏีติ วุจฺจติ, ตสฺส ปุตฺตตฺตา ลิจฺฉวิคโณ ภฏิปุตฺโตติ วุจฺจติ. เตปิ คณํ กตฺวา เวสาลิยํ รชฺชํ อนุสาสนฺติ, ตํ สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘ภฏิปุตฺตคโณ’’ติ. ธมฺมคโณ นาม สาสนธมฺมภตฺติโก คโณ. คนฺธิกเสณีติ คนฺธการานํ สมชาติกานํ สิปฺปิกานํ คโณ. ทุสฺสิกเสณีติ ทุสฺสการานํ สมชาติกานํ เปสการานํ คโณ. อาทิสทฺเทน ตจฺฉกเสณิรชกเสณิอาทโย สงฺคยฺหนฺติ. ยตฺถ ยตฺถาติ ยสฺมึ ยสฺมึ ฐาเน. หีติ สจฺจํ. เต เอวาติ คณาทโย เอว. ปุน เตติ คณาทโย. อิทนฺติ ‘‘คณํ วา’’ติอาทิวจนํ. เอตฺถาติ ราชาทีสุ. สงฺฆาปุจฺฉนเมว ปธานการณนฺติ อาห ‘‘ภิกฺขุนิสงฺโฆ อาปุจฺฉิตพฺโพวา’’ติ. กปฺปคติกนฺติ กปฺปํ คจฺฉตีติ กปฺปคตา, สา เอว กปฺปคติกา, ตํ.

เกนจิ กรณีเยน ขณฺฑสีมํ อคนฺตฺวา เกนจิ กรณีเยน ภิกฺขุนีสุ ปกฺกนฺตาสูติ โยชนา. นิสฺสิตกปริสายาติ อนฺเตวาสิกปริสาย. วุฏฺฐาเปนฺติยาติ อุปสมฺปาเทนฺติยาติ. ทุติยํ.

๓. ตติยสงฺฆาทิเสสสิกฺขาปทํ

๖๙๒. ตติเย ทุติเยน ปาเทน อติกฺกนฺตมตฺเตติ สมฺพนฺโธ. ปริกฺเขปารหฏฺฐานํ นาม ฆรูปจารโต ปฐมเลฑฺฑุปาโต. สงฺเขปโต วุตฺตมตฺถํ วิตฺถารโต ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘อปิ เจตฺถา’’ติอาทิ. เอตฺถาติ อิมสฺมึ สิกฺขาปเท. อุปจาเร วาติ อปริกฺขิตฺตสฺส คามสฺส ปริกฺเขปารหฏฺฐาเน วา. ตโตติ คามนฺตรโต, ขณฺฑปากาเรน วา วติฉิทฺเทน วา ปวิสิตุนฺติ สมฺพนฺโธ.

สมฺพทฺธา วติ เอเตสนฺติ สมฺพทฺธวติกา, เทฺว คามา. วิหารนฺติ ภิกฺขุนิวิหารํ. ตโต ปน คามโตติ ตโต อิตรคามโต ปน, นิกฺขนฺตาย ภิกฺขุนิยา ฐาตพฺพนฺติ สมฺพนฺโธ. อุสฺสารณา วาติ มนุสฺสานํ อุสฺสารณา วา.

ชนาติ คามโภชกา ชนา. เอกํ คามนฺติ ยํกิญฺจิ อิจฺฉิตํ เอกํ คามํ. ตโตติ คามโต. ‘‘กสฺมา’’ติ อิมาย ปุจฺฉาย ‘‘วิหรโต เอกํ คามํ คนฺตุํ วฏฺฏตี’’ติ วจนสฺส การณํ ปุจฺฉติ. ‘‘วิหารสฺส จตุคามสาธารณตฺตา’’ติอิมินา วิสชฺชเนน ตํ ปุจฺฉํ วิสชฺเชติ.

ยตฺถาติ ยสฺสํ นทิยํ. อุตฺตรนฺติยา เอกทฺวงฺคุลมตฺตมฺปิ อนฺตรวาสโก เตมิยติ, สา นที นามาติ โยชนา. ยถา นิวสิยมานาย ติมณฺฑลปฏิจฺฉาทนํ โหติ, เอวํ นิวตฺถายาติ โยชนา. ภิกฺขุนิยา อุตฺตรนฺติยา อนฺตรวาสโกติ สมฺพนฺโธ. ยตฺถ กตฺถจีติ ยสฺมึ กิสฺมึจิ ฐาเน. ‘‘เสตุนา คจฺฉติ, อนาปตฺตี’’ติอิมินา ปทสา อุตฺตรนฺติยา เอว อาปตฺตีติ ทสฺเสติ. อุตฺตรณกาเลติ นทิโต อุตฺตรณกาเล. อากาสคมนนฺติ อิทฺธิยา คมนํ. อาทิสทฺเทน หตฺถิปิฏฺฐิอาทโย สงฺคณฺหาติ. อกฺกมนฺติยาติ อติกฺกมนฺติยา. เอตฺถาติ ทฺวีสุ ตีสุ ภิกฺขุนีสุ. โอริมตีรเมวาติ อปารตีรเมว. ตเมว ตีรนฺติ โอริมตีรเมว. ปจฺจุตฺตรตีติ ปฏินิวตฺติตฺวา อุตฺตรติ.

กุรุมานา ภิกฺขุนี กโรตีติ โยชนา. อสฺสาติ ภิกฺขุนิยา อชานนฺติยา เอว จาติ สมฺพนฺโธ, อนาทเร เจตํ สามิวจนํ. อถ ปนาติ อถสทฺโท ยทิปริยาโย, กิริยาปเทน โยเชตพฺโพ. อถ อจฺฉติ, อถ น โอตรตีติ อตฺโถ. อจฺฉตีติ วสติ. หีติ สจฺจํ. อิธาติ ‘‘เอกา วา รตฺตึ วิปฺปวเสยฺยา’’ติปเท.

เอวํ วุตฺตลกฺขณเมวาติ เอวํ อภิธมฺมปริยาเยน วุตฺตลกฺขณเมว. ตํ ปเนตนฺติ ตํ ปน อรญฺญํ. เตเนวาติ อาปนฺนเหตุนา เอว. อฏฺฐกถายนฺติ มหาอฏฺฐกถายํ. ภิกฺขุนีสุ ปวิสนฺตีสูติ สมฺพนฺโธ, นิทฺธารณตฺเถ เจตํ ภุมฺมวจนํ. เอตฺถาติ ทสฺสนูปจารสวนูปจาเรสุ. ยตฺถ โอกาเส ฐิตํ ทุติยิกา ปสฺสติ, โส โอกาโส ทสฺสนูปจาโร นามาติ โยชนา. สาณิปาการนฺตริกาปีติ สาณิปากาเรน พฺยวหิกาปิ. ยตฺถ โอกาเส ฐิตา…เป… สทฺทํ สุณาติ, โส โอกาโส สวนูปจาโร นามาติ โยชนา. มคฺคมูฬฺหสทฺเทนาติ มคฺเค มูฬฺหานํ สทฺเทน. ธมฺมสฺสวนาโรจนสทฺเทนาติ ธมฺมสฺสวนตฺถาย อาโรจนานํ สทฺเทน. มคฺคมูฬฺหสทฺเทน สทฺทายนฺติยา สทฺทํ สุณาติ วิย จ ธมฺมสฺสวนาโรจนสทฺเทน สทฺทายนฺติยา สทฺทํ สุณาติ วิย จ ‘‘อยฺเย’’ติ สทฺทายนฺติยา สทฺทํ สุณาตีติ โยชนา. สทฺทายนฺติยาติ สทฺทํ กโรนฺติยา. นามธาตุ เหสา. เอวรูเปติ ‘‘มคฺคมูฬฺหสทฺเทน วิยา’’ติอาทินา วุตฺเต เอวรูเป.

ติตฺถายตนํ สงฺกนฺตา วาติ ติตฺถีนํ วาสฏฺฐานํ สงฺกนฺตา วา. อิมินา ‘‘ปกฺขสงฺกนฺตา’’ติ เอตฺถ ปกฺขสทฺทสฺส ปฏิปกฺขวาจกตฺตา เตน สาสนปฏิปกฺขา ติตฺถิยา เอว คเหตพฺพาติ ทสฺเสติ. ติตฺถิยา หิ สาสนสฺส ปฏิปกฺขา โหนฺตีติ. ตติยํ.

๔. จตุตฺถสงฺฆาทิเสสสิกฺขาปทํ

๖๙๔. จตุตฺเถ ปาทสฺส ฐปนกํ ปีฐํ ปาทปีฐํ. ปาทสฺส ฐปนกา กถลิกา ปาทกถลิกาติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ปาทปีฐํ นามา’’ติอาทิ. อนญฺญายาติ เอตฺถ ยกาโร ตฺวาปจฺจยสฺส การิโยติ อาห ‘‘อชานิตฺวา’’ติ. เนตฺถารวตฺเตติ อุกฺเขปนียกมฺมโต นิตฺถรณการเณ วตฺเต. ‘‘วตฺตมาน’’นฺติอิมินา ‘‘วตฺตนฺติ’’นฺติ เอตฺถ อนฺตปจฺจยํ นเยน ทสฺเสตีติ. จตุตฺถํ.

๕. ปญฺจมสงฺฆาทิเสสสิกฺขาปทํ

๗๐๑. ปญฺจเม ‘‘เอกโต อวสฺสุเต’’ติ เอตฺถ เหฏฺฐา วุตฺตนเยน ‘‘เอกโต’’ติ สามญฺญโต วุตฺเตปิ ภิกฺขุนิยา เอว คเหตพฺพภาวญฺจ โตปจฺจยสฺส ฉฏฺฐุตฺเถ ปวตฺตภาวญฺจ อวสฺสุภปเท ภาวตฺถญฺจ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ ‘‘ภิกฺขุนิยา อวสฺสุตภาโว ทฏฺฐพฺโพ’’ติ. เอตนฺติ ‘‘ภิกฺขุนิยา อวสฺสุตภาโว’’ติ วจนํ. ตนฺติ อวจนํ. ปาฬิยาติ อิมาย สิกฺขาปทปาฬิยาติ. ปญฺจมํ.

๖. ฉฏฺฐสงฺฆาทิเสสสิกฺขาปทํ

๗๐๕. ฉฏฺเฐ ยโต ตฺวนฺติ เอตฺถ การณตฺเถ โตปจฺจโยติ อาห ‘‘ยสฺมา’’ติ. กสฺสา โหนฺตีติ อุยฺโยชิกาอุยฺโยชิตาสุ กสฺสา ภิกฺขุนิยา โหนฺตีติ โยชนา. น เทตีติ อุยฺโยชิกา อุยฺโยชิตาย น เทติ. น ปฏิคฺคณฺหาตีติ อุยฺโยชิตา อุยฺโยชิกาย หตฺถโต น ปฏิคฺคณฺหาติ. ปฏิคฺคโห เตน น วิชฺชตีติ เตเนว การเณน อุยฺโยชิกาย หตฺถโต อุยฺโยชิตาย ปฏิคฺคโห น วิชฺชติ. อาปชฺชติ ครุกํ, น ลหุกนฺติ เอวํ สนฺเตปิ อุยฺโยชิกา ครุกเมว สงฺฆาทิเสสาปตฺตึ อาปชฺชติ, น ลหุกํ. ตญฺจาติ ตํ อาปชฺชนญฺจ. ปริโภคปจฺจยาติ อุยฺโยชิกาย ปริโภคสงฺขาตา การณาติ อยํ คาถายตฺโถ.

อิตริสฺสา ปนาติ อุยฺโยชิตาย ปน ภิกฺขุนิยา. ปฐมสิกฺขาปเทติ ปญฺจมสิกฺขาปเท. ปญฺจมสิกฺขาปทญฺหิ อิมินา สิกฺขาปเทน ยุคฬภาเวน สทิสตฺตา อิมํ อุปาทาย ปฐมนฺติ วุตฺตนฺติ. ฉฏฺฐํ.

๗. สตฺตมสงฺฆาทิเสสสิกฺขาปทํ

๗๐๙. สตฺตเม ยาวตติยกปทตฺโถติ ‘‘ยาวตติยก’’นฺติ อุจฺจาริตสฺส ปทสฺส อตฺโถ เวทิตพฺโพติ สมฺพนฺโธติ. สตฺตมํ.

๘. อฏฺฐมสงฺฆาทิเสสสิกฺขาปทํ

๗๑๕. อฏฺฐเม กิสฺมึจิเทว อธิกรเณติ นิทฺธารณียสฺส นิทฺธารณสมุทาเยน อวินาภาวโต อาห ‘‘จตุนฺน’’นฺติ. กสฺมา ปน นิทฺธารณสมุทายนิทฺธารณียภาเวน วุตฺตํ, นนุ ปทภาชเน จตฺตาริปิ อธิกรณานิ วุตฺตานีติ อาห ‘‘ปทภาชเน ปนา’’ติอาทีติ. อฏฺฐมํ.

๙. นวมสงฺฆาทิเสสสิกฺขาปทํ

๗๒๓. นวเม สํสฏฺฐสทฺโท มิสฺสปริยาโยติ อาห ‘‘มิสฺสีภูตา’’ติ. ‘‘อนนุโลเมนา’’ติอิมินา ‘‘อนนุโลมิเกนา’’ติ เอตฺถ อิกสทฺโท สฺวตฺโถติ ทสฺเสติ. โกฏฺฏนญฺจ ปจนญฺจ คนฺธปิสนญฺจ มาลาคนฺถนญฺจ. อาทิสทฺเทน อญฺเญปิ อนนุโลมิเก กายิเก สงฺคณฺหาติ. สาสนาหรณญฺจ ปฏิสาสนหรณญฺจ สญฺจริตฺตญฺจ. อาทิสทฺเทน อญฺเญปิ อนนุโลมิเก วาจสิเก สงฺคณฺหาติ. เอตาสนฺติ ภิกฺขุนีนํ. สิโลโกติ ยโสติ. นวมํ.

๑๐. ทสมสงฺฆาทิเสสสิกฺขาปทํ

๗๒๗. ทสเม เอวาจาราติ เอตฺถ นิคฺคหิตโลปวเสน สนฺธีติ อาห ‘‘เอวํอาจารา’’ติ. ‘‘ยาทิโส’’ติอาทินา เอวํสทฺทสฺส นิทสฺสนาทีสุ (อภิธานปฺปทีปิกายํ ๑๑๘๖ คาถายํ) เอกาทสสุ อตฺเถสุ อุปมตฺถํ ทสฺเสติ. สพฺพตฺถาติ ‘‘เอวํสทฺทา เอวํสิโลกา’’ติ สพฺเพสุ ปเทสุ. อุญฺญายาติ เอตฺถ โอการวิปรีโต อุกาโรติ อาห ‘‘อวญฺญายา’’ติ. ‘‘นีจํ กตฺวา ชานนายา’’ติ อิมินา อวสทฺโท นีจตฺโถ, ญาธาตุ อวโพธนตฺโถติ ทสฺเสติ. ‘‘ปริภวญฺญายา’’ติ วตฺตพฺเพ อุตฺตรปทโลปวเสน ‘‘ปริภเวนา’’ติ วุตฺตนฺติ อาห ‘‘ปริภวิตฺวา ชานเนนา’’ติ. อกฺขนฺติยาติ เอตฺถ สหนขนฺติเยวาธิปฺเปตา, เนว อนุโลมขนฺติ, น ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺตีติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘อสหนตายา’’ติ. เวภสฺสิยาติ เอตฺถ วิเสเสน ภาเสติ โอภาเสตีติ วิภาโส อานุภาโว, วิภาโส อิมสฺส สงฺฆสฺส อตฺถีติ วิภสฺโส สงฺโฆ, พหฺวตฺเถ จ อติสยตฺเถ จ สปจฺจโย โหติ. กสฺมา? มนฺตุปจฺจยตฺถตฺตา ‘‘โลมโส’’ติอาทีสุ (ชา. ๑.๑๔.๕๗) วิย, พหุอานุภาโว อติสยอานุภาโว สงฺโฆติ วุตฺตํ โหติ, สํโยคปรตฺตา อาการสฺส รสฺโส. วิภสฺสสฺส ภาโว เวภสฺสิยํ, พหุอานุภาโว อติสยอานุภาโวเยว. อิติ อิมมตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘พลวภสฺสภาเวนา’’ติ. ตตฺถ พลวอิติ ปเทน มนฺตุอตฺเถ ปวตฺตสฺส สปฺปจฺจยสฺส พหฺวตฺถญฺจ อติสยตฺถญฺจ ทสฺเสติ, ภาวอิติ ปเทน ณิยปจฺจยสฺส ภาวตฺถํ, เอนอิติ ปเทน นิสฺสกฺกวจนสฺส กรณตฺเถ ปวตฺตภาวํ ทสฺเสติ. ตเมวตฺถมาวิกโรนฺโต อาห ‘‘อตฺตโน พลวปฺปกาสเนนา’’ติ. ตตฺถ อตฺตโนติ อตฺตสงฺขาตสฺส สงฺฆสฺส. พลวปฺปกาสเนนาติ พหุอานุภาวปฺปกาสเนน, อติสยอานุภาวปฺปกาสเนน วา. พลวปฺปกาสนํ นาม อตฺถโต ปเรสํ สมุตฺราสนเมวาติ อาห ‘‘สมุตฺราสเนนาติ อตฺโถ’’ติ. ทุพฺพลภาเวนาติ เอตฺถ ภาวอิติปเทน ณฺยปจฺจยสฺส ภาวตฺถํ, เอนอิติปเทน นิสฺสกฺกวจนสฺส กรณตฺถํ ทสฺเสตีติ ทฏฺฐพฺพํ. สพฺพตฺถาติ ‘‘อุญฺญายา’’ติอาทีสุ สพฺเพสุ ปเทสุ. จสทฺโท ลุตฺตนิทฺทิฏฺโฐติ อาห ‘‘เอวํ สมุจฺจยตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ’’ติ. วิวิจฺจถาติ เอตฺถ วีตฺยูปสคฺโค วินาสทฺทตฺโถ, วิจธาตุ สตฺตตฺโถติ อาห ‘‘วินา โหถา’’ติ. ทสมํ.

อนนฺตรา ปกฺขิปิตฺวาติ สมฺพนฺโธ. มหาวิภงฺคโต อาหริตานิ อิมานิ ตีณิ สิกฺขาปทานีติ โยชนา. นว ปฐมาปตฺติกา เวทิตพฺพาติ สมฺพนฺโธ. สพฺเพปิ ธมฺมาติ โยชนา. เอตฺถาติ ‘‘อุทฺทิฏฺฐา โข’’ติอาทิปาเฐ. ตํ ปนาติ ปกฺขมานตฺตํ ปนาติ.

อิติ สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย

ภิกฺขุนิวิภงฺเค

สตฺตรสกวณฺณนาย โยชนา สมตฺตา.