๓. นิสฺสคฺคิยกณฺฑํ

๑. ปฐมนิสฺสคฺคิยปาจิตฺติยสิกฺขาปท-อตฺถโยชนา

ตึส นิสฺสคฺคิยา เย ธมฺมา ภิกฺขุนีนํ ภควตา ปกาสิตา, เตสํ ธมฺมานํ ทานิ อิมสฺมึ กาเล อยํ สํวณฺณนากฺกโม ภวตีติ โยชนา.

๗๓๓. ปฐเม อามตฺติกาปณนฺติ เอตฺถ อามตฺตสทฺโท ภาชนปริยาโยติ อาห ‘‘ภาชนานี’’ติ. ภาชนานิ หิ อมนฺติ ปริภุญฺชิตพฺพภาวํ คจฺฉนฺตีติ ‘‘อมตฺตานี’’ติ วุจฺจนฺติ. อมตฺตานิ วิกฺกิณนฺตีติ ‘‘อามตฺติกา’’ติ วจนตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ตานี’’ติอาทิ. เตสนฺติ อามตฺติกานํ. ตํ วาติ อามตฺติกาปณํ วา.

๗๓๔. ‘‘สนฺนิธิ’’นฺติ อิมินา สํนิปุพฺโพ จิสทฺโท อุจินนตฺโถติ ทสฺเสติ. หิสทฺโท วิเสสโชตโก. ตตฺถาติ มหาวิภงฺเค. อิธาติ ภิกฺขุนิวิภงฺเค.

อิทมฺปีติ อิทํ สิกฺขาปทมฺปิ. ปิสทฺโท มหาวิภงฺคสิกฺขาปทํ อเปกฺขตีติ. ปฐมํ.

๒. ทุติยนิสฺสคฺคิยปาจิตฺติยสิกฺขาปทํ

๗๓๘. ทุติเย อหตโจฬานมฺปิ เสทมลาทิกิลินฺเน วิรูปตฺตา ‘‘ชิณฺณโจฬา’’ติ วุตฺตํ. ‘‘อปิ อยฺยาหี’’ติอิมินา ‘‘อป อยฺยาหี’’ติปทวิภาคํ นิวตฺเตติ.

๗๔๐. สพฺพมฺปิ เอตํ จีวรนฺติ โยชนา. เอวํ ปฏิลทฺธนฺติ เอวํ นิสฺสชฺชิตฺวา ลทฺธํ. ยถาทาเนเยวาติ ยถา ทายเกหิ ทินฺนํ, ตสฺมึ ทาเนเยว อุปเนตพฺพํ, อกาลจีวเรเยว ปกฺขิปิตพฺพนฺติ อตฺโถติ. ทุติยํ.

๓. ตติยนิสฺสคฺคิยปาจิตฺติยสิกฺขาปทํ

๗๔๓. ตติเย หนฺทสทฺโท ววสฺสคฺคตฺเถ นิปาโตติ อาห ‘‘หนฺทาติ คณฺหา’’ติ. พหูนิ นิสฺสคฺคิยานีติ สมฺพนฺโธ. สํหริตฺวาติ วิสุํ วิสุํ สงฺฆริตฺวาติ. ตติยํ.

๔. จตุตฺถนิสฺสคฺคิยปาจิตฺติยสิกฺขาปทํ

๗๔๘. จตุตฺเถ กิณาติ อเนนาติ กยนฺติ วจนตฺเถน มูลํ กยํ นามาติ อาห ‘‘มูเลนา’’ติ. สาติ ถุลฺลนนฺทา, อาห กิราติ สมฺพนฺโธ. ญาธาตุยา อวโพธนตฺถโต อญฺญมฺปิ ญาธาตุยา ยาจนตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ยาจิตฺวา วา’’ติ.

๗๕๒. ยนฺติ สพฺพิเตลาทิ. ตญฺเญวาติ สพฺพิเตลาทิเมว. ยมกนฺติ สพฺพึ สห เตเลน ยุคฬํ กตฺวา. เวชฺเชนาติ ภิสกฺเกน. โส หิ อายุพฺเพทสงฺขาตํ วิชฺชํ ชานาตีติ เวชฺโชติ จ โรคญฺจ ตสฺส นิทานญฺจ เภสชฺชญฺจ วิทติ ชานาตีติปิ เวชฺโชติ จ วุจฺจติ. ตโตติ เวชฺเชน วุตฺตการณา. กหาปณสฺสาติ กหาปเณน, อาภตนฺติ สมฺพนฺโธติ. จตุตฺถํ.

๕. ปญฺจมนิสฺสคฺคิยปาจิตฺติยสิกฺขาปทํ

๗๕๓. ปญฺจเม สาติ สิกฺขมานา. อยนฺติ สิกฺขมานา. อทฺธาติ เอกํเสน. ‘‘เจตาเปตฺวา’’ติ เอตฺถ จิติสทฺโท ชานนตฺโถติ อาห ‘‘ชานาเปตฺวา’’ติ. ปญฺจมํ.

๖. ฉฏฺฐนิสฺสคฺคิยปาจิตฺติยสิกฺขาปทํ

๗๕๘. ฉฏฺเฐ ฉนฺทํ อุปฺปาเทตฺวา คหิตํ ฉนฺทกนฺติ วจนตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ฉนฺทก’’นฺติอาทิ. ธมฺมกิจฺจนฺติ ปุญฺญกรณียํ. ธมฺมสทฺโท เหตฺถ ปุญฺญวาจโก. ยนฺติ วตฺถุํ. ปเรสนฺติ อตฺตนา อญฺเญสํ. ‘‘เอต’’นฺติ ‘‘ฉนฺทก’’นฺติ เอตํ นามํ. ‘‘อญฺญสฺสตฺถาย ทินฺเนนา’’ติอิมินา อญฺญสฺส อตฺโถ อญฺญทตฺโถ, ทกาโร ปทสนฺธิกโร, ตทตฺถาย ทินฺโน อญฺญทตฺถิโกติ วจนตฺถํ ทสฺเสติ. ‘‘อญฺญํ อุทฺทิสิตฺวา ทินฺเนนา’’ติอิมินา อญฺญํ อุทฺทิสิตฺวา ทินฺนํ อญฺญุทฺทิสิกนฺติ วจนตฺถํ ทสฺเสติ. ‘‘สงฺฆสฺส ปริจฺจตฺเตนา’’ติ อิมินา สงฺฆสฺส ปริจฺจตฺโต สงฺฆิโกติ วจนตฺถํ ทสฺเสติ.

๗๖๒. ยทตฺถายาติ เยสํ จีวราทีนํ อตฺถาย. ยสทฺเทน สมาสภาวโต ปุพฺเพ นิคฺคหิตาคโม โหติ. ตนฺติ จีวราทิกํ. ตุเมฺหหีติ ทายเก สนฺธาย วุตฺตํ. อุปทฺทเวสูติ ทุพฺภิกฺขาทิอุปสคฺเคสุ. ยํ วา ตํ วาติ จีวรํ วา อญฺเญ วา ปิณฺฑปาตาทิเกติ ยํ วา ตํ วาติ. ฉฏฺฐํ.

๗. สตฺตมนิสฺสคฺคิยปาจิตฺติยสิกฺขาปทํ

๗๖๔. สตฺตเม สญฺญาจิเกนาติ เอตฺถ สํสทฺทสฺส สยมตฺเถ ปวตฺติภาวํ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ ‘‘สยํ ยาจิตเกนา’’ติ. เอตเทวาติ ‘‘สญฺญาจิเกนา’’ติ ปทเมว. เอตฺถาติ อิมสฺมึ สิกฺขาปเทติ. สตฺตมํ.

๘. อฏฺฐมนิสฺสคฺคิยปาจิตฺติยสิกฺขาปทํ

๗๖๙. อฏฺฐเม คณสฺสาติ ภิกฺขุนิคณสฺส. อิมินา ‘‘มหาชนิเกนา’’ติ เอตฺถ ภิกฺขุนิคโณว มหาชโนติ อธิปฺเปโตติ ทีเปตีติ. อฏฺฐมํ.

๙. นวมนิสฺสคฺคิยปาจิตฺติยสิกฺขาปทํ

๗๗๔. นวเม อิโตติ อิมสฺมา อฏฺฐมสิกฺขาปทโต. อธิกตรนฺติ อติเรกตรนฺติ. นวมํ.

๑๐. ทสมนิสฺสคฺคิยปาจิตฺติยสิกฺขาปทํ

๗๗๘. ทสเม ‘‘วินสฺสตี’’ติอิมินา ‘‘อุนฺทฺริยตี’’ติ เอตฺถ อุทิธาตุยา นสฺสนตฺถํ ทสฺเสติ ธาตูนมเนกตฺถตฺตา. ปริปตตีติ ปริคลิตฺวา ปตติ. อิมินา นสฺสนาการํ ทสฺเสติ. เอตฺตกเมวาติ เอตํ ปริมาณํ ทฺวิปทเมวาติ. ทสมํ.

๑๑. เอกาทสมนิสฺสคฺคิยปาจิตฺติยสิกฺขาปทํ

๗๘๔. เอกาทสเม ครุปาวุรณํ นาม สีตกาเล ปาวุรณวตฺถนฺติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘สีตกาเล ปาวุรณ’’นฺติ. สีตกาเล หิ มนุสฺสา ถูลปาวุรณํ ปารุปนฺติ. ‘‘จตุกฺกํสปรม’’นฺติ เอตฺถ กํสสทฺโท ภุญฺชนปตฺเต จ สุวณฺณาทิโลหวิเสเส จ จตุกหาปเณ จาติ ตีสุ อตฺเถสุ ทิสฺสติ, อิธ ปน จตุกหาปเณ วตฺตตีติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘กํโส นาม จตุกฺกหาปณิโก โหตี’’ติ. จตุกฺกํสสงฺขาตํ ปรมํ อิมสฺสาติ จตุกฺกํสปรมํ, โสฬสกหาปณคฺฆนกํ ปาวุรณนฺติ อตฺโถติ. เอกาทสมํ.

๑๒. ทฺวาทสมนิสฺสคฺคิยปาจิตฺติยสิกฺขาปทํ

๗๘๙. ทฺวาทสเม ลหุปาวุรณํ นาม อุณฺหกาเล ปาวุรณวตฺถนฺติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘อุณฺหกาเล ปาวุรณ’’นฺติ. อุณฺหกาเล หิ มนุสฺสา สุขุมปาวุรณํ ปารุปนฺตีติ. ทฺวาทสมํ.

นิสฺสคฺคิยานํ ตึสภาวํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘มหาวิภงฺเค’’ติอาทิ. จีวรวคฺคโต อปเนตฺวาติ สมฺพนฺโธ. อญฺญทตฺถิกานีติ อญฺญทตฺถิกปเทน วุตฺตานิ สิกฺขาปทานิ. อิตีติ เอวํ. เอกโตปญฺญตฺตานีติ เอกสฺเสว ปญฺญตฺตานิ, อุภโตปญฺญตฺตานีติ อุภเยสํ ปญฺญตฺตานิ. เอตฺถาติ ‘‘อุทฺทิฏฺฐา โข’’ติอาทิวจเนติ.

อิติ สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย

ภิกฺขุนิวิภงฺเค

ตึสกวณฺณนาย โยชนา สมตฺตา.