๑. สญฺจิจฺจปาณสิกฺขาปท-อตฺถโยชนา

๓๘๒. สปฺปาณกวคฺคสฺส ปฐเม อุสุํ อสติ ขิปติ อเนนาติ อิสฺสาโสติ กเต ธนุเยว มุขฺยโต อิสฺสาโส นาม, ธนุคฺคหา- จริโย ปน อุปจาเรน. อุสุํ อสติ ขิปตีติ อิสฺสาโสติ กเต ธนุคฺคหาจริโย อิสฺสาโส นาม, อิธ ปน อุปจารตฺโถ วา กตฺตุตฺโถ วา คเหตพฺโพติ อาห ‘‘ธนุคฺคหาจริโย โหตี’’ติ. ปพฺพชิตกาเล อิสฺสาสสฺส อยุตฺตตฺตา วุตฺตํ ‘‘คิหิกาเล’’ติ. โวโรปิตาติ เอตฺถ วิ อว ปุพฺพสฺส รุหธาตุสฺส อธิปฺปายตฺถํ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ ‘‘วิโยชิตา’’ติ.

ยสฺมา คจฺฉตีติ สมฺพนฺโธ. เอตนฺติ ‘‘ชีวิตา โวโรปิตา’’ติวจนํ. กสฺมา โวหารมตฺตเมว โหติ, นนุ ยโต กุโตจิ ยสฺมึ กิสฺมึจิ วิโยชิเต เทฺว วตฺถูนิ วิย วิสุํ ติฏฺฐนฺติ ปาณโต ชีวิเต วิโยชิเต ปาณชีวิตาปีติ อาห ‘‘น เหตฺถา’’ติอาทิ. หีติ สจฺจํ. เอตฺถาติ ‘‘ชีวิตา โวโรปิตา’’ติวจเน ทสฺเสตุนฺติ สมฺพนฺโธ. กิญฺจิ ชีวิตํ นามาติ โยชนา. อยํ ปเนตฺถ อตฺถสมฺพนฺโธ – สีสาลงฺกาเร สีสโต วิโยชิเต สีสํ อลงฺการโต วิสุํ ติฏฺฐติ ยถา, เอวํ ชีวิเต ปาณโต วิโยชิเต ชีวิตํ ปาณโต วิสุํ น ติฏฺฐติ นามาติ. อญฺญทตฺถูติ เอกํเสน. ‘‘ปาณ’’นฺติ สามญฺญโต วุตฺโตปิ มนุสฺสปาณสฺส ปาราชิกฏฺฐาเน คหิตตฺตา อิธ ปาริเสสญาเยน ติรจฺฉานปาโณว คเหตพฺโพติ อาห ‘‘ติรจฺฉานคโตเยว ปาโณ’’ติ. ตนฺติ ปาณํ. มหนฺเต ปน ปาเณติ สมฺพนฺโธ.

๓๘๕. โสเธนฺโต อปเนตีติ โยชนา. มงฺคุโลติ มนุสฺสรตฺตโป เอโก กิมิวิเสโส. โส หิ รตฺตปิวนตฺถาย มงฺคติ อิโต จิโต จ อิมํ จิมญฺจ ฐานํ คจฺฉตีติ ‘‘มงฺคุโล’’ติ วุจฺจติ. ปทกฺขรานญฺหิ อวิปริตตฺถํ, โสตูนญฺจ สชฺฌาโยปเทสลภนตฺถํ กตฺถจิ ฐาเน วจนตฺโถ วุตฺโตติ ทฏฺฐพฺพํ. ตสฺส พีชเมว ขุทฺทกฏฺเฐน มงฺคุลพีชกํ, ตสฺมึ. ตนฺติ มงฺคุลพีชกํ. ภินฺทนฺโต หุตฺวาติ โยชนาติ. ปฐมํ.