๑. สุราปานสิกฺขาปท-อตฺถโยชนา

๓๒๖. สุราปานวคฺคสฺส ปฐเม ภทฺทา วติ เอตฺถาติ ภทฺทวติกาติ จ, ภทฺทา วติ ภทฺทวติ, สา เอตฺถ อตฺถีติ ภทฺทวติกาติ จ อตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘โส’’ติอาทิ. โสติ คาโม ลภีติ สมฺพนฺโธ. ปถํ คจฺฉนฺตีติ ปถาวิโนติ กเต อทฺธิกาเยวาติ อาห ‘‘อทฺธิกา’’ติ. อทฺธํ คจฺฉนฺตีติ อทฺธิกา. ‘‘ปถิกา’’ติปิ ปาโฐ, อยเมวตฺโถ. ‘‘เตชสา เตช’’นฺติปทานิ สมฺพนฺธาเปกฺขานิ จ โหนฺติ, ปทานํ สมานตฺตา สมฺพนฺโธ จ สมาโนติ มญฺญิตุํ สกฺกุเณยฺยา จ โหนฺติ, ตสฺมา เตสํ สมฺพนฺธญฺจ ตสฺส อสมานตญฺจ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ ‘‘อตฺตโน เตชสา นาคสฺส เตช’’นฺติ. ‘‘อานุภาเวนา’’ติอิมินา ปน เตชสทฺทสฺส อตฺถํ ทสฺเสติ. กโปตสฺส ปาโท กโปโต อุปจาเรน, ตสฺส เอโส กาโปโต, วณฺโณ. กาโปโต วิย วณฺโณ อสฺสาติ กาโปติกาติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘กโปตปาทสมวณฺณรตฺโตภาสา’’ติ. ปสนฺนสทฺทสฺส ปสาทสทฺธาทโย นิวตฺเตตุํ ‘‘สุรามณฺฑสฺเสตํ อธิวจน’’นฺติ วุตฺตํ. ปญฺจาภิญฺญสฺส สโตติ ปญฺจาภิญฺญสฺส สมานสฺส สาคตสฺสาติ โยชนา.

๓๒๘. ‘‘มธุกปุปฺผาทีนํ รเสน กโต’’ติอิมินา ปุปฺผานํ รเสน กโต อาสโว ปุปฺผาสโวติ วจนตฺถํ ทสฺเสติ. เอส นโย ‘‘ผลาสโว’’ติอาทีสุปิ. สุราเมรยานํ วิเสสํ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ ‘‘สุรา นามา’’ติอาทิ. ปิฏฺฐกิณฺณปกฺขิตฺตาติ ปิฏฺเฐน จ กิณฺเณน จ ปกฺขิตฺตา กตา วารุณีติ สมฺพนฺโธ. กิณฺณาติ จ สุราย พีชํ. ตญฺหิ กิรนฺติ นานาสมฺภารานิ มิสฺสีภวนฺติ เอตฺถาติ กิณฺณาติ วุจฺจติ. ตสฺสาเยว มณฺเฑติ โยชนา. สุรนามเกน เอเกน วนจรเกน กตาติ สุรา. มทํ ชเนตีติ เมรยํ.

๓๒๙. โลณโสวีรกนฺติ เอวํนามกํ ปานํ. สุตฺตนฺติปิ เอวเมว. ตสฺมินฺติ สูปสํปาเก. เตลํ ปน ปจนฺตีติ สมฺพนฺโธ. นตฺถิ ติขิณํ มชฺชํ เอตฺถาติ อติขิณมชฺชํ, อติขิณมชฺเช ตสฺมึเยว เตเลติ อตฺโถ. ยํ ปนาติ เตลํ ปน. ติขิณํ มชฺชํ อิมสฺส เตลสฺสาติ ติขิณมชฺชํ. ยตฺถาติ เตเล. อริฏฺโฐติ เอวํนามกํ เภสชฺชํ. ตนฺติ อริฏฺฐํ, ‘‘สนฺธายา’’ติปเท อวุตฺตกมฺมํ. เอตนฺติ ‘‘อมชฺชํ อริฏฺฐ’’นฺติวจนํ, ‘‘วุตฺต’’นฺติปเท วุตฺตกมฺมนฺติ. ปฐมํ.