๕. ปฐมปวารณสิกฺขาปทํ

๒๓๖. ปญฺจเม ปวาริตาติ เอตฺถ วสฺสํวุตฺถปวารณา, ปจฺจยปวารณา, ปฏิกฺเขปปวารณา, ยาวทตฺถปวารณา จาติ จตุพฺพิธาสุ ปวารณาสุ ยาวทตฺถปวารณา จ ปฏิกฺเขปปวารณา จาติ เทฺว ปวารณา อธิปฺเปตาติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘พฺราหฺมเณนา’’ติอาทิ. พฺราหฺมเณน ปวาริตาติ สมฺพนฺโธ. สยนฺติ ตติยนฺตนิปาโต ‘‘ปวาริตา’’ติปเทน สมฺพนฺโธ. จสทฺโท อญฺญตฺถ โยเชตพฺโพ ยาวทตฺถปวารณาย จ ปฏิกฺเขปปวารณาย จาติ. ปฏิมุขํ อตฺตโน เคหํ วิสนฺติ ปวิสนฺตีติ ปฏิวิสฺสกาติ วุตฺเต อาสนฺนเคหวาสิกา คเหตพฺพาติ อาห ‘‘สามนฺตฆรวาสิเก’’ติ.

๒๓๗. อุทฺธงฺคโม รโว โอรโว, โสเยว สทฺโท โอรวสทฺโท, กากานํ โอรวสทฺโท กโกรวสทฺโทติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘กากาน’’นฺติอาทิ.

๒๓๙. ตวนฺตุปจฺจยสฺส อตีตตฺถภาวํ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ ‘‘ตตฺถ จา’’ติอาทิ. ตตฺถาติ ‘‘ภุตฺตวา’’ติปเท. ยสฺมา เยน ภิกฺขุนา อชฺโฌหริตํ โหติ, ตสฺมา โส ‘‘ภุตฺตาวี’’ติ สงฺขฺยํ คจฺฉตีติ โยชนา. สงฺขาทิตฺวาติ ทนฺเตหิ จุณฺณํ กตฺวา. เตนาติ เตน เหตุนา. อสฺสาติ ‘‘ภุตฺตาวี’’ติปทสฺส. ปวาเรติ ปฏิกฺขิปตีติ ปวาริโต ภิกฺขูติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘กตปวารโณ’’ติ. โสปิ จาติ โส ปฏิกฺเขโป จ โหตีติ สมฺพนฺโธ. อสฺสาติ ‘‘ปวาริโต’’ติปทสฺส. ตตฺถาติ ‘‘อสนํ ปญฺญายตี’’ติอาทิวจเน. ยสฺมา ภุตฺตาวีติปิ สงฺขฺยํ คจฺฉติ, ตสฺมา น ปสฺสามาติ โยชนา. ‘‘อสนํ ปญฺญายตี’’ติ ปทภาชนิยา ‘‘ภุตฺตาวี’’ติ มาติกาปทสฺส อสํสนฺทนภาวํ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ ‘‘อสนํ ปญฺญายตีติ อิมินา’’ติอาทิ. ยญฺจาติ ยญฺจ โภชนํ. ทิรตฺตาทีติ เอตฺถ อาทิสทฺเทน ปญฺจาทิวจนํ สงฺคณฺหาติ. เอตนฺติ ‘‘ภุตฺตาวี’’ติปทํ.

‘‘อสนํ ปญฺญายตี’’ติอาทีสุ วินิจฺฉโย เอวํ เวทิตพฺโพติ สมฺพนฺโธ. ‘‘ปญฺญายตี’’ติ เอตฺถ ญาธาตุยา ขายนตฺถํ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ ‘‘ทิสฺสตี’’ติ. ‘‘หตฺถปาเส’’ติปทสฺส ทฺวาทสหตฺถปฺปมาโณ หตฺถปาโส นาธิปฺเปโตติ อาห ‘‘อฑฺฒเตยฺยหตฺถปฺปมาเณ’’ติ. วาจาย อภิหรณํ นาธิปฺเปตํ. เตนาห ‘‘กาเยนา’’ติ. อภิหรตีติ อภิมุขํ หรติ. ตนฺติ โภชนํ. เอตนฺติ ปญฺจงฺคภาวํ, ‘‘ปญฺจหิ…เป… ปญฺญายตี’’ติ วจนํ วา.

ตตฺราติ ‘‘อสนํ ปญฺญายตี’’ติอาทิวจเน. อสฺนาตีติ กียาทิคณตฺตา, ตสฺส จ เอกกฺขรธาตุตฺตา สการนการานํ สํโยโค ทฏฺฐพฺโพ. ตนฺติ โภชนํ. อุนฺทติ ปสวติ ภุญฺชนฺตานํ อายุพลํ ชเนตีติ โอทโน. ยวาทโย ปูตึ กตฺวา กตตฺตา กุจฺฉิเตน มสียติ อามสียตีติ กุมาโส. สจติ สมวาโย หุตฺวา ภวตีติ สตฺตุ. พฺยญฺชนตฺถาย มาเรตพฺโพติ มจฺโฉ. มานียติ ภุญฺชนฺเตหีติ มํสํ. ตตฺถาติ โอทนาทีสุ ปญฺจสุ โภชเนสุ. สาโร อสฺสตฺถิ อญฺเญสํ ธญฺญานนฺติ สาลี. วหติ ภุญฺชนฺตานํ ชีวิตนฺติ วีหิ. ยวติ อมิสฺสิโตปิ มิสฺสิโต วิย ภวตีติ ยโว. คุธติ ปริเวฐติ มิลกฺขโภชนตฺตาติ โคธุโม. โสภนสีสตฺตา กมนียภาวํ คจฺฉตีติ กงฺคุ. มหนฺตสีสตฺตา, มธุรรสนาฬตฺตา จ วรียติ ปตฺถียติ ชเนหีติ วรโก. โกรํ รุธิรํ ทูสติ ภุญฺชนฺตานนฺติ กุทฺรูสโก. นิพฺพตฺโต โอทโน นามาติ สมฺพนฺโธ. ตตฺถาติ สตฺตสุ ธญฺเญสุ. สาลีตีติ เอตฺถ อิติสทฺโท นามปริยาโย. สาลี นามาติ อตฺโถ. เอเสว นโย ‘‘วีหีตี’’ติอาทีสุปิ.

เอตฺถาติ ติณธญฺญชาตีสุ. นีวาโร สาลิยา อนุโลโม, วรกโจรโก วรกสฺส อนุโลโม. อมฺพิลปายาสาทีสูติ เอตฺถ อาทิสทฺเทน ขีรภตฺตาทโย สงฺคณฺหนฺติ. โอธีติ อวธิ, มริยาโทติ อตฺโถ. โส หิ อวหียติ จชียติ อสฺมาติ โอธีติ วุจฺจติ.

โยปิ ปายาโส วา ยาปิ อมฺพิลยาคุ วา โอธึ น ทสฺเสติ, โส ปวารณํ น ชเนตีติ โยชนา. ปเยน ขีเรน กตตฺตา ปายาโส. ปาตพฺพสฺส, อสิตพฺพสฺส จาติ ทฺวินฺนํ พฺยุปฺปตฺตินิมิตฺตานํ สมฺภวโต วา ปายาโสติ วุจฺจติ. อุทฺธนโตติ จุลฺลิโต. สา หิ อุปริ ธียนฺติ ฐปิยนฺติ ถาลฺยาทโย เอตฺถาติ อุทฺธนนฺติ วุจฺจติ. อาวชฺชิตฺวาติ ปริณาเมตฺวา. ฆนภาวนฺติ กถินภาวํ. เอตฺถาปิ วาเกฺย ‘‘โย โส’’ติ ปทานิ โยเชตพฺพานิ. ปุพฺเพติ อพฺภุณฺหกาเล. นิมนฺตเนติ นิมนฺตนฏฺฐาเน. ภตฺเต อากิริตฺวา เทนฺตีติ สมฺพนฺโธ. ยาปนํ คจฺฉติ อิมายาติ ยาคุ. กิญฺจาปิ ตนุกา โหติ, ตถาปีติ โยชนา. อุทกาทีสูติอาทิสทฺเทน กิญฺชิกขีราทโย สงฺคยฺหนฺติ. ยาคุสงฺคหเมว คจฺฉติ, กสฺมา? อุทกาทีนํ ปกฺกุถิตตฺตาติ อธิปฺปาโย. ตสฺมึ วาติ สภตฺเต, ปกฺกุถิตอุทกาทิเก วา. อญฺญสฺมึ วาติ ปกฺกุถิตอุทกาทิโต อญฺญสฺมึ อุทกาทิเก วา. ยตฺถ ยสฺมึ อุทกาทิเก ปกฺขิปนฺติ, ตํ ปวารณํ ชเนตีติ โยชนา.

สุทฺธรสโกติ มจฺฉมํสขณฺฑนฺหารูหิ อมิสฺโส สุทฺโธ มจฺฉาทิรสโก. รสกยาคูติ รสกภูตา ทฺรวภูตา ยาคุ. ฆนยาคูติ กถินยาคุ. เอตฺถาติ ฆนยาคุยํ. ปุปฺผิอตฺถายาติ ปุปฺผํ ผุลฺลํ อิมสฺส ขชฺชกสฺสาติ ปุปฺผี, ปุปฺผิโน อตฺโถ ปโยชนํ ปุปฺผิอตฺโถ, ตทตฺถาย กตนฺติ สมฺพนฺโธ. เต ตณฺฑุเลติ เต เสทิตตณฺฑุเล. อจุณฺณตฺตา เนว สตฺตุสงฺขฺยํ, อปกฺกตฺตา น ภตฺตสงฺขฺยํ คจฺฉนฺติ. เตหีติ เสทิตตณฺฑุเลหิ. เต ตณฺฑุเล ปจนฺติ, กโรนฺตีติ สมฺพนฺโธ.

‘‘ยเวหี’’ติ พหุวจเนน สตฺต ธญฺญานิปิ คหิตานิ. เอส นโย สาลิวีหิยเวหีติ เอตฺถาปิ. ถุเสติ ธญฺญตเจ. ปลาเปตฺวาติ ปฏิกฺกมาเปตฺวา. ตนฺติ จุณฺณํ คจฺฉตีติ สมฺพนฺโธ. ขรปากภชฺชิตานนฺติ ขโร ปาโก ขรปาโก, ขรปาเกน ภชฺชิตา ขรปากภชฺชิตา, เตสํ. น ปวาเรนฺติ อสตฺตุสงฺคหตฺตาติ อธิปฺปาโย. กุณฺฑกมฺปีติ กณมฺปิ. ปวาเรติ สตฺตุสงฺคหตฺตาติ อธิปฺปาโย. เตหีติ ลาเชหิ. สุทฺธขชฺชกนฺติ ปิฏฺเฐหิ อมิสฺสิตํ สุทฺธํ ผลาผลาทิขชฺชกํ. ยาคุํ ปิวนฺตสฺส เทนฺตีติ โยชนา. ตานีติ เทฺว มจฺฉมํสขณฺฑานิ. น ปวาเรติ ทฺวินฺนํ มจฺฉมํสขณฺฑานํ อขาทิตตฺตาติ อธิปฺปาโย. ตโตติ เทฺวมจฺฉมํสขณฺฑโต นีหริตฺวา เอกนฺติ สมฺพนฺโธ, เตสุ วา. โสติ ขาทโก ภิกฺขุ. อญฺญนฺติ ทฺวีหิ มจฺฉมํสขณฺเฑหิ อญฺญํ ปวารณปโหนกํ โภชนํ.

อวตฺถุตายาติ ปวารณาย อวตฺถุภาวโต. ตํ วิตฺถาเรนฺโต อาห ‘‘ยํ หี’’ติ. หิสทฺโท วิตฺถารโชตโก. ยนฺติ มํสํ. อิทํ ปนาติ อิทํ มํสํ ปน. ปฏิกฺขิตฺตมํสํ กปฺปิยภาวโต อปฏิกฺขิปิตพฺพฏฺฐาเน ฐิตตฺตา ปฏิกฺขิตฺตมฺปิ มํสภาวํ น ชหาติ. นนุ ขาทิตมํสํ ปน อกปฺปิยภาวโต ปฏิกฺขิปิตพฺพฏฺฐาเน ฐิตตฺตา ขาทิยมานมฺปิ มํสภาวํ ชหาตีติ อาห ‘‘ยํ ปนา’’ติอาทิ. กุลทูสกกมฺมญฺจ เวชฺชกมฺมญฺจ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมาโรจนญฺจ สาทิตรูปิยญฺจ กุล…เป… รูปิยานิ, ตานิ อาทีนิ เยสํ กุหนาทีนนฺติ กุล…เป… รูปิยาทโย, เตหิ. สพฺพตฺถาติ สพฺเพสุ วาเรสุ.

เอวนฺติอาทิ นิคมนนิทสฺสนํ. ตนฺติ โภชนํ. ยถาติ เยนากาเรน. เยน อชฺโฌหฏํ โหติ, โส ปฏิกฺขิปติ ปวาเรตีติ โยชนา. กตฺถจีติ กิสฺมิญฺจิ ปตฺตาทิเก. ตสฺมึ เจ อนฺตเรติ ตสฺมึ ขเณ เจ. อญฺญตฺราติ อญฺญสฺมึ ฐาเน. ปตฺเต วิชฺชมานโภชนํ อนชฺโฌหริตุกาโม โหติ ยถา, เอวนฺติ โยชนา. หีติ สจฺจํ. สพฺพตฺถาติ สพฺเพสุ ปเทสุ. ตตฺถาติ กุรุนฺทียํ. อานิสทสฺสาติ อาคมฺม นิสีทติ เอเตนาติ อานิสโท, ตสฺส ปจฺฉิมนฺตโตติ สมฺพนฺโธ. ปณฺหิอนฺตโตติ ปสติ ฐิตกาเล วา คมนกาเล วา ภูมึ ผุสตีติ ปณฺหี, ตสฺส อนฺตโต. ‘‘ทายกสฺสา’’ติปทํ ‘‘ปสาริตหตฺถ’’นฺติ ปเทน จ ‘‘องฺค’’นฺติ ปเทน จ อวยวีสมฺพนฺโธ. หตฺถปาโสติ หตฺถสฺส ปาโส สมีโป หตฺถปาโส, หตฺโถ ปสติ ผุสติ อสฺมึ ฐาเนติ วา หตฺถปาโส, อฑฺฒเตยฺยหตฺโถ ปเทโส. ตสฺมินฺติ หตฺถปาเส.

อุปนาเมตีติ สมีปํ นาเมติ. อนนฺตรนิสินฺโนปีติ หตฺถปาสํ อวิชหิตฺวา อนนฺตเร ฐาเน นิสินฺโนปิ ภิกฺขุ วทตีติ โยชนา. ภตฺตปจฺฉินฺติ ภตฺเตน ปกฺขิตฺตํ ปจฺฉึ. อีสกนฺติ ภาวนปุํสกํ. อุทฺธริตฺวา วา อปนาเมตฺวา วาติ สมฺพนฺธิตพฺพํ. ทูเรติ นวาสเน. อิโตติ ปตฺตโต. คโต ทูโตติ สมฺพนฺโธ.

ปริเวสนายาติ ปริเวสนตฺถาย, ภตฺตคฺเค วา. ตตฺราติ อสฺมึ ปริเวสเน. ตนฺติ ภตฺตปจฺฉึ. ผุฏฺฐมตฺตาวาติ ผุสิยมตฺตาว. กฏจฺฉุนา อุทฺธฏภตฺเต ปน ปวารณา โหตีติ โยชนา. หีติ สจฺจํ, ยสฺมา วา. ตสฺสาติ ปริเวสกสฺส. อภิหเฏ ปฏิกฺขิตฺตตฺตาติ อภิหฏสฺส ภตฺตสฺส ปฏิกฺขิตฺตภาวโต.

‘‘กาเยน วาจาย วา ปฏิกฺขิปนฺตสฺส ปวารณา โหตี’’ติ สงฺเขเปน วุตฺตมตฺถํ วิตฺถาเรน ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ตตฺถา’’ติอาทิ. ตตฺถาติ เตสุ กายวาจาปฏิกฺเขเปสุ. มจฺฉิกพีชนินฺติ มกฺขิกานํ อุตฺตาสนึ พีชนึ. ขการสฺส หิ ฉการํ กตฺวา ‘‘มจฺฉิกา’’ติ วุจฺจติ ‘‘สจฺฉิกตฺวา’’ติอาทีสุ วิย (อ. นิ. ๓.๑๐๓). เอตฺถ หิ ‘‘สกฺขิกตฺวา’’ติ วตฺตพฺเพ ขการสฺส ฉกาโร โหติ.

เอโก วทตีติ สมฺพนฺโธ. อปเนตฺวาติ ปตฺตโต อปเนตฺวา. เอตฺถาติ วจเน. กถนฺติ เกนากาเรน โหตีติ โยชนา. วทนฺตสฺส นามาติ เอตฺถ นามสทฺโท ครหตฺโถ ‘‘อตฺถี’’ติปเทน โยเชตพฺโพ. อตฺถิ นามาติ อตฺโถ. อิโตปีติ ปตฺตโตปิ. ตตฺราปีติ ตสฺมึ วจเนปิ.

สมํสกนฺติ มํเสน สห ปวตฺตํ. รสนฺติ ทฺรวํ. ตนฺติ วจนํ. ปฏิกฺขิปโต โหติ. กสฺมา? มจฺโฉ จ รโส จ มจฺเฉน มิสฺโส รโส จาติ อตฺถสฺส สมฺภวโต. อิทนฺติ วตฺถุํ. มํสํ วิสุํ กตฺวาติ ‘‘มํสสฺส รสํ มํสรส’’นฺติ มํสปทตฺถสฺส ปธานภาวํ อกตฺวา, รสปทตฺถสฺเสว ปธานภาวํ กตฺวาติ อตฺโถ.

อาปุจฺฉนฺตนฺติ ‘‘มํสรสํ คณฺหถา’’ติ อาปุจฺฉนฺตํ. ตนฺติ มํสํ. กรมฺพโกติ มิสฺสกาธิวจนเมตํ. ยญฺหิ อญฺเญน อญฺเญน มิสฺเสตฺวา กโรนฺติ, โส ‘‘กรมฺพโก’’ติ วุจฺจติ. อยํ ปเนตฺถ วจนตฺโถ – กโรติ สมูหํ อวยวินฺติ กโร, กรียติ วา สมูเหน อวยวินาติ กโร, อวยโว, ตํ วกติ อาททาตีติ กรมฺพโก, สมูโห. ‘‘กทมฺพโก’’ติปิ ปาโฐ, โสปิ ยุตฺโตเยว อนุมตตฺตา ปณฺฑิเตหิ. อภิธาเนปิ เอวเมว อตฺถี. อตฺโถ ปน อญฺญถา จินฺเตตพฺโพ. อิมสฺมึ วา อตฺเถ รการสฺส ทกาโร กาตพฺโพ. มํเสน มิสฺโส, ลกฺขิโต วา กรมฺพโก มํสกรมฺพโก. น ปวาเรตีติ เยสํ เกสญฺจิ มิสฺสกตฺตา น ปวาเรติ. ปวาเรตีติ มํเสน มิสฺสิตตฺตา ปวาเรติ.

โย ปน ปฏิกฺขิปติ, โส ปวาริโตว โหตีติ โยชนา. นิมนฺตเนติ นิมนฺตนฏฺฐาเน. หีติ สจฺจํ. ตตฺถาติ กุรุนฺทิยํ. เยนาติ เยน ภตฺเตน. เอตฺถาติ ‘‘ยาคุํ คณฺหถา’’ติอาทิวจเน. อธิปฺปาโยติ อฏฺฐกถาจริยานํ อธิปฺปาโย. เอตฺถาติ ‘‘ยาคุมิสฺสกํ คณฺหถา’’ติอาทิวจเน. ทุทฺทสนฺติ ทุกฺกรํ ทสฺสนํ. อิทญฺจาติ ‘‘มิสฺสกํ คณฺหถา’’ติวจนญฺจ. น สมาเนตพฺพนฺติ สมํ น อาเนตพฺพํ, สมานํ วา น กาตพฺพํ. หีติ สจฺจํ, ยสฺมา วา. อิทํ ปนาติ มิสฺสกํ ปน. เอตฺถาติ มิสฺสเก. วิสุํ กตฺวาติ รสขีรสปฺปีนิ อาเวณึ กตฺวา. ตนฺติ รสาทึ.

กทฺทียติ มทฺทียตีติ กทฺทโม. อุนฺทติ ปสวติ วฑฺฒตีติ อุทกํ. อุนฺทติ วา เกฺลทนํ กโรตีติ อุทกํ, นิลีเน สตฺเต คุปติ รกฺขตีติ คุมฺโพ, คุหติ สํวรตีติ วา คุมฺโพ. อนุปริยายนฺเตนาติ อนุกฺกเมน ปริวตฺติตฺวา อายนฺเตน. ตนฺติ นาวํ วา เสตุํ วา. มชฺฌนฺหิกนฺติ อหสฺส มชฺฌํ มชฺฌนฺหํ, อหสทฺทสฺส นฺหาเทโส, มชฺฌนฺหํ เอว มชฺฌนฺหิกํ. โปตฺถเกสุ ปน มชฺฌนฺติกนฺติ ปาโฐ อตฺถิ, โส อปาโฐเยว. โย ฐิโต ปวาเรติ, เตน ฐิเตเนว ภุญฺชิตพฺพนฺติ โยชนา. อานิสทนฺติ ปีเฐ ผุฏฺฐอานิสทมํสํ. อจาเลตฺวาติ อจาเวตฺวา. อยเมว วา ปาโฐ. อุปริ จ ปสฺเสสุ จ อโมเจตฺวาติ วุตฺตํ โหติ. อทินฺนาทาเน วิย ฐานาจาวนํ น เวทิตพฺพํ. สํสริตุนฺติ สํสพฺพิตุํ. นนฺติ ภิกฺขุํ.

อติเรกํ ริจติ คจฺฉตีติ อติริตฺตํ, น อติริตฺตํ อนติริตฺตนฺติ อตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘น อติริตฺต’’นฺติ. ‘‘อธิก’’นฺติอิมินา อติริตฺตสทฺทสฺส อติสุญฺญตฺถํ นิวตฺเตติ. อธิ หุตฺวา เอติ ปวตฺตตีติ อธิกํ. ตํ ปนาติ อนติริตฺตํ ปน โหตีติ สมฺพนฺโธ. ตตฺถาติ ‘‘อกปฺปิยกต’’นฺติอาทิวจเน. วิตฺถาโร เอวํ เวทิตพฺโพติ โยชนา. ตตฺถาติ อติริตฺตํ กาตพฺเพสุ วตฺถูสุ. ยํ ผลํ วา ยํ กนฺทมูลาทิ วา อกตนฺติ โยชนา. อกปฺปิยโภชนํ วาติ กุลทูสกกมฺมาทีหิ นิพฺพตฺตํ อกปฺปิยโภชนํ วา อตฺถีติ สมฺพนฺโธ. โยติ วินยธโร ภิกฺขุ. เตน กตนฺติ โยชนา. ‘‘ภุตฺตาวินา ปวาริเตน อาสนา วุฏฺฐิเตน กต’’นฺติวจนโต ภุตฺตาวินา อปวาริเตน อาสนา วุฏฺฐิเตน กตฺตพฺพนฺติ สิทฺธํ. ตสฺมา ปาโต อทฺธานํ คจฺฉนฺเตสุ ทฺวีสุ เอโก ปวาริโต, ตสฺส อิตโร ปิณฺฑาย จริตฺวา ลทฺธํ ภิกฺขํ อตฺตนา อภุตฺวาปิ ‘‘อลเมตํ สพฺพ’’นฺติ กาตุํ ลภติ เอว. ยนฺติ ขาทนียโภชนียํ. ‘‘ตทุภยมฺปี’’ติอิมินา อติริตฺตญฺจ อติริตฺตญฺจ อติริตฺตํ, น อติริตฺตํ อนติริตฺตนฺติ อตฺถํ ทสฺเสติ.

ตสฺเสวาติ อนติริตฺตสฺเสว. เอตฺถาติ อนติริตฺเต, ‘‘กปฺปิยกต’’นฺติ อาทีสุ สตฺตสุ วินยกมฺมากาเรสุ วา. อนนฺตเรติ วินยธรสฺส อนนฺตเร อาสเน. ปตฺตโต นีหริตฺวาติ สมฺพนฺโธ. ตตฺเถวาติ ภุญฺชนฏฺฐาเนเยว. ตสฺสาติ นิสินฺนสฺส. เตนาติ ภตฺตํ อาเนนฺเตน ภิกฺขุนา ภุญฺชิตพฺพนฺติ โยชนา. ‘‘นิสินฺเนน ภิกฺขุนา’’ติ การิตกมฺมํ อาเนตพฺพํ. กสฺมา ‘‘หตฺถํ โธวิตฺวา’’ติ วุตฺตนฺติ ปุจฺฉนฺโต อาห ‘‘กสฺมา’’ติ. หีติ การณํ. ยสฺมา อกปฺปิยํ โหติ, ตสฺมา หตฺถํ โธวิตฺวาติ มยา วุตฺตนฺติ อธิปฺปาโย. ตสฺสาติ ภตฺตํ อาเนนฺตสฺส. เยนาติ วินยธเรน. ปุน เยนาติ เอวเมว. ยญฺจาติ ขาทนียโภชนียญฺจ. เยน วินยธเรน ปฐมํ อกตํ, เตเนว กตฺตพฺพํ. ยญฺจ ขาทนียโภชนียํ ปฐมํ อกตํ, ตญฺเญว กตฺตพฺพนฺติ วุตฺตํ โหติ. ตตฺถาติ ปฐมภาชเน. หีติ สจฺจํ. ปฐมภาชนํ สุทฺธํ โธวิตฺวา กตมฺปิ นิทฺโทสเมว. เตน ภิกฺขุนาติ ปวาริเตน ภิกฺขุนา.

กุณฺเฑปีติ อุกฺขลิยมฺปิ. สา หิ กุฑติ โอทนาทึ ทาหํ กโรตีติ กุณฺโฑติ วุจฺจติ. ตนฺติ อติริตฺตกตํ ขาทนียโภชนียํ. เยน ปนาติ วินยธเรน ปน. ภิกฺขุํ นิสีทาเปนฺตีติ สมฺพนฺโธ. มงฺคลนิมนฺตเนติ มงฺคลตฺถาย นิมนฺตนฏฺฐาเน. ตตฺถาติ มงฺคลนิมนฺตเน. กโรนฺเตนาติ กโรนฺเตน วินยธเรน.

คิลาเนน ภุญฺชิตาวเสสเมว น เกวลํ คิลานาติริตฺตํ นาม, คิลานํ ปน อุทฺทิสฺส อาภตํ คิลานาติริตฺตเมว นามาติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘น เกวล’’นฺติอาทิ. ยํกิญฺจิ คิลานนฺติ อุปสมฺปนฺนํ วา อนุปสมฺปนฺนํ วา ยํกิญฺจิ คิลานํ. ยํ ทุกฺกฏํ วุตฺตํ, ตํ อสํสฏฺฐวเสน วุตฺตนฺติ โยชนา. อนาหารตฺถายาติ ปิปาสจฺเฉทนอาพาธวูปสมตฺถาย.

๒๔๑. สติ ปจฺจเยติ เอตฺถ ปจฺจยสฺส สรูปํ ทสฺเสตุํ ‘‘ปิปาสาย สตี’’ติ จ ‘‘อาพาเธ สตี’’ติ จ วุตฺตํ. เตน เตนาติ สตฺตาหกาลิเกน จ ยาวชีวิเกน จ. ตสฺสาติ อาพาธสฺส. อิทํ ปทํ ‘‘อุปสมนตฺถ’’นฺติ เอตฺถ สมุธาตุยา สมฺพนฺเธ สมฺพนฺโธ, ยุปจฺจเยน สมฺพนฺเธ กมฺมนฺติ ทฏฺฐพฺพนฺติ. ปญฺจมํ.