๓. ปรมฺปรโภชนสิกฺขาปทํ

๒๒๑. ตติเย ‘‘น โข…เป… กโรนฺตี’’ติปาฐสฺส อตฺถสมฺพนฺธํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘เยน นิยาเมนา’’ติอาทิ. ตตฺถ ‘‘เยน นิยาเมนา’’ติอิมินา ‘‘ยถยิเม มนุสฺสา’’ติ เอตฺถ ยถาสทฺทสฺส ยํสทฺทตฺถภาวํ ทสฺเสติ. เตนาติ เตน นิยาเมน. อิมินา ยถาสทฺทสฺส นิยมนิทฺทิฏฺฐภาวํ ทสฺเสติ. ‘‘ญายตี’’ติอิมินา กิริยาปาฐเสสํ ทสฺเสติ. ‘‘สาสนํ วา ทานํ วา’’ติปเทหิ อิทํสทฺทสฺส อตฺถํ ทสฺเสติ. พุทฺธปฺปมุเข สงฺเฆติ สมฺปทานตฺเถ เจตานิ ภุมฺมวจนานิ, พุทฺธปฺปมุขสฺส สงฺฆสฺส ทานํ วาติ อตฺโถ. ‘‘ปริตฺต’’นฺติอิมินา โอรกสทฺทสฺส อตฺถํ ทสฺเสติ. ‘‘ลามก’’นฺติอิมินา ปริตฺตสทฺทสฺส ปริวารตฺถํ นิวตฺเตติ. กิโร เอว ปติภาเว นิยุตฺโต กิรปติโกติ อตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘กิรปติโกติ เอตฺถา’’ติ อาทิ. โสติ กิรปติโก. กมฺมํ กาเรตีติ สมฺพนฺโธ. อุปจารวเสนาติ โวหารวเสน, อุปลกฺขณวเสน, ปธานวเสน วาติ อตฺโถ. น เกวลํ พทราเยว, อญฺเญปิ ปน พหู ขาทนียโภชนียา ปฏิยตฺตาติ อธิปฺปาโย. พทเรน มิสฺโส พทรมิสฺโส, พทรสาฬโวติ อาห ‘‘พทรสาฬเวนา’’ติ. พทรจุณฺเณน มิสฺโส มธุสกฺขราทิ ‘‘พทรสาฬโว’’ติ วุจฺจติ.

๒๒๒. อุทฺธํ สูโร อุคฺคโต อสฺมึ กาเลติ อุสฺสูโรติ วุตฺเต อติทิวากาโลติ อาห ‘‘อติทิวา’’ติ.

๒๒๖. อยํ ภตฺตวิกปฺปนา นาม วฏฺฏตีติ โยชนา. ปญฺจสุ สหธมฺมิเกสูติ นิทฺธารณสมุทาโย, อิตฺถนฺนามสฺสาติ สมฺพนฺโธ. ยทิ ปน สมฺมุขาปิ วิกปฺปิตุํ วฏฺฏติ, ตทา อตฺตนา สห ฐิตสฺส ภควโต กสฺมา น วิกปฺเปตีติ อาห ‘‘สา จาย’’นฺติอาทิ. สา อยํ วิกปฺปนา สงฺคหิตาติ สมฺพนฺโธ. กสฺมา ภควโต วิกปฺเปตุํ น วฏฺฏตีติ อาห ‘‘ภควติ หี’’ติอาทิ. หีติ สจฺจํ, ยสฺมา วา. สงฺเฆน กตนฺติ สมฺพนฺโธ.

๒๒๙. ‘‘เทฺว ตโย นิมนฺตเน’’ติปทานิ ลิงฺควิปลฺลาสานีติ อาห ‘‘เทฺว ตีณิ นิมนฺตนานี’’ติ. นิมนฺติตพฺโพ เอเตหีติ นิมนฺตนานิ โภชนานิ ภุญฺชตีติ สมฺพนฺโธ. เทฺว ตีณิ กุลานิ อากิรนฺตีติ โยชนา. สูปพฺยญฺชนนฺติ สูโป จ พฺยญฺชนญฺจ สูปพฺยญฺชนํ. อนาปตฺติ เอกโต มิสฺสิตตฺตาติ อธิปฺปาโย. มูลนิมนฺตนนฺติ ปฐมนิมนฺตนํ โภชนํ. อนฺโตติ เหฏฺฐา. เอกมฺปิ กพฬนฺติ เอกมฺปิ อาโลปํ. ยถา ตถา วาติ เยน วา เตน วา อากาเรน. ตตฺถาติ ตสฺมึ โภชเน. รสํ วาติ ขีรโต อญฺญํ รสํ วา. เยน ขีรรเสน อชฺโฌตฺถตํ ภตฺตํ เอกรสํ โหติ, ตํ ขีรํ วา ตํ รสํ วา อากิรนฺตีติ โยชนา. ยํสทฺโท หิ อุตฺตรวาเกฺย ฐิโต ปุพฺพวาเกฺย ตํสทฺทํ อวคมยติ. ขีเรน สํสฏฺฐํ ภตฺตํ ขีรภตฺตํ. เอวํ รสภตฺตํ. อญฺเญปีติ ขีรภตฺตรสภตฺตทายกโต อญฺเญปิ. อนาปตฺติ ภตฺเตน อมิสฺสิตตฺตาติ อธิปฺปาโย. ‘‘ภุญฺชนฺเตนา’’ติปทํ ‘‘ภุญฺชิตุ’’นฺติปเท ภาวกตฺตา. สปฺปิปายาเสปีติ สปฺปินา จ ปายาเสน จ กเต ภตฺเตปิ.

ตสฺสาติ มหาอุปาสกสฺส. อาปตฺตีติ จ วฏฺฏตีติ จ ทฺวินฺนํ อฏฺฐกถาวาทานํ ยุตฺตภาวํ มหาปจฺจริวาเทน ทสฺเสตุํ วุตฺตํ ‘‘มหาปจฺจริย’’นฺติอาทิ. เทฺว อฏฺฐกถาวาทา หิ สนฺธายภาสิตมตฺตเมว วิเสสา, อตฺถโต ปน เอกา. มหาปจฺจริยํ วุตฺตนฺติ สมฺพนฺโธ. เอโกวาติ กุมฺภิยา เอโกว. ปรมฺปรโภชนนฺติ ปรสฺส ปรสฺส โภชนํ. นิมนฺติตมฺหาติ อหํ นิมนฺติโต อมฺหิ นนูติ อตฺโถ. อาปุจฺฉิตฺวาปีติ มหาอุปาสกํ อาปุจฺฉิตฺวาปิ.

โสติ อนุโมทโก ภิกฺขุ. ตนฺติ ภิกฺขุํ. อญฺโญติ อญฺญตโร. กินฺติ กสฺมา. นิมนฺติตตฺตาติ นิมนฺติตภาวโต.

สกเลน คาเมน นิมนฺติโตปิ เอกโต หุตฺวาว นิมนฺติตสฺส กปฺปติ, น วิสุํ วิสุนฺติ อาห ‘‘เอกโต หุตฺวา’’ติ. ปูเคปีติ สมาทเปตฺวา ปุญฺญํ กโรนฺตานํ สมูเหปิ. ‘‘นิมนฺติยมาโน’’ติปทสฺส นิมนฺตนาการํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ภตฺตํ คณฺหา’’ติ. ยทคฺเคนาติ ยํ อคฺเคน เยน โกฏฺฐาเสนาติ อตฺโถ. ทฺวีสุ เถรวาเทสุ มหาสุมตฺเถรวาโทว ยุตฺโตติ โส ปจฺฉา วุตฺโตติ. ตติยํ.