๑. อาวสถปิณฺฑสิกฺขาปท-อตฺถโยชนา

๒๐๓. โภชนวคฺคสฺส ปฐเม อาวสเถ ปญฺญตฺโต ปิณฺโฑ อาวสถปิณฺโฑติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘สมนฺตา’’ติอาทิ. ปริกฺขิตฺตนฺติ ปริวุตํ อาวสถนฺติ สมฺพนฺโธ. อทฺธํ ปถํ คจฺฉนฺตีติ อทฺธิกา. คิลายนฺติ รุชนฺตีติ คิลานา. คพฺโภ กุจฺฉิฏฺฐสตฺโต เอตาสนฺติ คพฺภินิโย. มลํ ปพฺพาเชนฺตีติ ปพฺพชิตา, เตสํ ยถานุรูปนฺติ สมฺพนฺโธ. ปญฺญตฺตานิ มญฺจปีฐานิ เอตฺถาติ ปญฺญตฺตมญฺจปีโฐ, ตํ. อเนกคพฺภปริจฺเฉทํ อเนกปมุขปริจฺเฉทํ อาวสถํ กตฺวาติ โยชนา. ตตฺถาติ อาวสเถ. เตสํ เตสนฺติ อทฺธิกาทีนํ. หิยฺโยสทฺทสฺส อตีตานนฺตราหสฺส จ อนาคตานนฺตราหสฺส จ วาจกตฺตา อิธ อนาคตานนฺตราหวาจโกติ อาห ‘‘เสฺวปี’’ติ. กุหึ คตา อิติ วุตฺเตติ โยชนา. ‘‘กุกฺกุจฺจายนฺโต’’ติปทสฺส นามธาตุํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘กุกฺกุจฺจํ กโรนฺโต’’ติ.

๒๐๖. ‘‘อทฺธโยชนํ วา โยชนํ วา’’ติอิมินา ‘‘ปกฺกมิตุ’’นฺติปทสฺส กมฺมํ ทสฺเสติ. ‘‘คนฺตุ’’นฺติอิมินา กมุสทฺทสฺส ปทวิกฺเขปตฺถํ ทสฺเสติ. ‘‘อโนทิสฺสา’’ติปทสฺส ตฺวาปจฺจยนฺตภาวํ ทสฺเสตุํ ‘‘อนุทฺทิสิตฺวา’’ติ วุตฺตํ. ปาสํ เฑตีติ ปาสณฺโฑ, สตฺตานํ จิตฺเตสุ ทิฏฺฐิปาสํ ขิปตีติ อตฺโถ. อถ วา ตณฺหาปาสํ, ทิฏฺฐิปาสญฺจ เฑติ อุฑฺเฑตีติ ปาสณฺโฑ, ตํ ปาสณฺฑํ. ยาวตตฺโถ ปญฺญตฺโต โหตีติ ยาวตา อตฺโถ โหติ, ตาวตา ปญฺญตฺโต โหตีติ โยชนา. ‘‘ยาวทตฺโถ’’ติปิ ปาโฐ, อยเมวตฺโถ. ทกาโร ปทสนฺธิกโร. สกึ ภุญฺชิตพฺพนฺติ เอกทิวสํ สกึ ภุญฺชิตพฺพนฺติ อตฺโถ. เตนาห ‘‘เอกทิวสํ ภุญฺชิตพฺพ’’นฺติ.

เอตฺถาติ อิมสฺมึ สิกฺขาปเท. เอกกุเลน วา ปญฺญตฺตนฺติ สมฺพนฺโธ. ภุญฺชิตุํ น วฏฺฏติ เอกโต หุตฺวา ปญฺญตฺตตฺตาติ อธิปฺปาโย. นานากุเลหิ ปญฺญตฺตํ ปิณฺฑนฺติ โยชนา. ภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ นานากุลานิ เอกโต อหุตฺวา วิสุํ วิสุํ ปญฺญตฺตตฺตาติ อธิปฺปาโย. โยปิ ปิณฺโฑ ฉิชฺชตีติ สมฺพนฺโธ. อุปจฺฉินฺทิตฺวาติ อสทฺธิยาทิปาปจิตฺตตฺตา อุปจฺฉินฺทิตฺวา.

๒๐๘. อนุวสิตฺวาติ ปุนปฺปุนํ วสิตฺวา. อนฺตรามคฺเค คจฺฉนฺตตฺตา ‘‘คจฺฉนฺโต ภุญฺชตี’’ติ อิทํ ตาว ยุตฺตํ โหตุ, คตฏฺฐาเน ปน คมิตตฺตา กถํ? ปจฺจุปฺปนฺนสมีโปปิ อตีโต เตน สงฺคหิตตฺตา ยุตฺตํ. ‘‘กุโต นุ ตฺวํ ภิกฺขุ อาคจฺฉสี’’ติอาทีสุ (สํ. นิ. ๑.๑๓๐) วิย. ตํสมีโปปิ หิ ตาทิโส. นานาฏฺฐาเนสุ นานากุลานํ สนฺตเก ปกติยา อนาปตฺติภาวโต นานาฏฺฐาเนสุ เอกกุลสฺเสว สนฺตกํ สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘อนาปตฺตี’’ติ. อารทฺธสฺส วิจฺเฉทตฺตา ‘‘ปุน เอกทิวสํ ภุญฺชิตุํ ลภตี’’ติ วุตฺตํ. ‘‘โอทิสฺสา’’ติ สามญฺญโต วุตฺเตปิ ภิกฺขูเยว คเหตพฺพาติ อาห ‘‘ภิกฺขูนํเยวา’’ติ. ปฐมํ.