๓. อุชฺฌาปนกสิกฺขาปทํ

๑๐๓. ตติเย ภิกฺขู อุชฺฌาเปนฺตีติ เอตฺถ ‘‘ภิกฺขู’’ติ การิตกมฺมตฺตา กรณตฺเถ อุปโยควจนนฺติ อาห ‘‘เตหิ ภิกฺขูหี’’ติ. โอการวิปรีโต อุกาโรติ จ เฌสทฺโท ญาณตฺโถติ จ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘อวชานาเปนฺตี’’ติ. ‘‘ตํ อายสฺมนฺต’’นฺติ ปทํ ‘‘อวชานาเปนฺตี’’ติ ปเท ธาตุกมฺมํ. อเนกตฺถตฺตา ธาตูนํ เฌสทฺโท โอโลกนตฺโถ จ จินฺตนตฺโถ จ โหติ, เตนาห ‘‘โอโลกาเปนฺตี’’ติอาทิ. เอตฺถาติ ‘‘ภิกฺขู อุชฺฌาเปนฺตี’’ติ ปเท. ฉนฺทายาติ ฉนฺทตฺถํ. เยสํ เสนาสนานิ จ ปญฺญเปติ, ภตฺตานิ จ อุทฺทิสติ, เตสํ อตฺตนิ เปมตฺถนฺติ อตฺโถ. อฏฺฐกถายํ ปน ‘‘ฉนฺทายาติ ฉนฺเทนา’’ติ วุตฺตํ. อิมินา ลิงฺควิปลฺลาสนโย วุตฺโต. ปเรสํ อตฺตโน เปเมนาติ อตฺโถ. ปกฺขปาเตนาติ อตฺตโน ปกฺเข ปาตาปเนน.

๑๐๕. อุชฺฌาเปนฺติ อเนนาติ อุชฺฌาปนกํ. ขิยฺยนฺติ อเนนาติ ขิยฺยนกนฺติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘เยน วจเนนา’’ติอาทิ.

๑๐๖. อุปสมฺปนฺนํ สงฺเฆน สมฺมตํ มงฺกุกตฺตุกาโมติ สมฺพนฺธํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘อุปสมฺปนฺนํ สงฺเฆน สมฺมต’’นฺติอาทิ. สมฺพชฺฌนํ สมฺพนฺโธ, กาตพฺโพติ โยชนา. อุปสมฺปนฺนสฺส สงฺเฆน สมฺมตสฺส อวณฺณํ กตฺตุกาโม อยสํ กตฺตุกาโมติ วิภตฺติวิปริณาเมน สมฺพนฺธํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘วิภตฺติวิปริณาโม กาตพฺโพ’’ติ. ‘‘วเสนา’’ติ ปทํ วิภตฺติวิปริณาโม กาตพฺโพ’’ติ ปเท วิเสสนํ. ยสฺมา วิเสโส นตฺถิ, ตสฺมา กตนฺติ โยชนา. ตนฺติ ‘‘ขิยฺยนก’’นฺติ ปทํ. โส จ ภิกฺขูติ อุชฺฌาปนโก จ ขิยฺยนโก จ โส จ ภิกฺขุ. อถาติ ตสฺมา อุชฺฌาปนกขิยฺยนกกรตฺตา. อสฺสาติ ภิกฺขุโน. อสฺสาติ ภเวยฺย.

‘‘อุปสมฺปนฺน’’นฺติ ปทํ ‘‘อุชฺฌาเปตี’’ติ ปเท ธาตุกมฺมํ ‘‘อนุปสมฺปนฺน’’นฺติ ปทํ การิตกมฺมํ, ‘‘อนุปสมฺปนฺน’’นฺติ ปทํ ‘‘อุชฺฌาเปตี’’ติ การิตกิริยํ อเปกฺขิตฺวา กมฺมํ โหติ. ‘‘ขิยฺยตี’’ติ สุทฺธกิริยาย อเปกฺขาย วิภตฺติวิปลฺลาโส โหตีติ อาห ‘‘ตสฺส วา’’ติอาทิ. ตสฺสาติ อนุปสมฺปนฺนสฺส สนฺติเกติ สมฺพนฺโธ. ตนฺติ สงฺเฆน สมฺมตํ อุปสมฺปนฺนํ. ‘‘สงฺเฆน อสมฺมต’’นฺติ เอตฺถ น อปโลกนกมฺเมน อสมฺมตํ, กมฺมวาจาย ปน อสมฺมตนฺติ อาห ‘‘กมฺมวาจายา’’ติอาทิ. เทฺว ตโย หุตฺวา กมฺมวาจาย สมฺมนิตุมสกฺกุเณยฺยตฺตา อสมฺมตนฺติ จ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ยตฺรา’’ติอาทิ. ยตฺราติ ยสฺมึ วิหาเร. ‘‘อนุปสมฺปนฺนํ สงฺเฆน สมฺมต’’นฺติ เอตฺถ อนุปสมฺปนฺนสฺส สมฺมุติโย ทาตุมสกฺกุเณยฺยตฺตา ปุพฺพโวหารวเสน สมฺมตนฺติ วุตฺตนฺติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘กิญฺจาปี’’ติอาทิ. ตนฺติ อนุปสมฺปนฺนภาเว ฐิตํ. พฺยตฺตสฺสาติ วิยตฺตสฺส. สงฺเฆน วา กโตติ โยชนาติ. ตติยํ.