๗. ธมฺมเทสนาสิกฺขาปทํ

๖๐. สตฺตเม มหาทฺวาเรติ พหิ ฐิเต มหาทฺวาเร. อาคมฺม, ปวิสิตฺวา วา วสนฏฺฐานตฺตา โอวรโก อาวสโถ นามาติ อาห ‘‘โอวรกทฺวาเร’’ติ. สุนิคฺคเตนาติ สุฏฺฐุ พหิ นิกฺขมิตฺวา คเตน สทฺเทน. ‘‘อญฺญาตุ’’นฺติ ปทสฺส ‘‘น ญาตุ’’นฺติ อตฺถํ ปฏิกฺขิปนฺโต อาห ‘‘อาชานิตุ’’นฺติ. อิมินา นการวิกาโร ออิติ นิปาโต น โหติ, อาอิติ อุปสคฺโคติ ปน ทสฺเสติ. ‘‘วิญฺญุนา ปุริเสนา’’ติ เอตฺตกเมว อวตฺวา ‘‘ปุริสวิคฺคเหนา’’ติ วทนฺโต มนุสฺสปุริสวิคฺคหํ คเหตฺวา ฐิเตน ยกฺเขน เปเตน ติรจฺฉานคเตน สทฺธึ ฐิตาย มาตุคามสฺส เทเสตุํ น วฏฺฏตีติ ทสฺเสติ. น ยกฺเขนาติ ยกฺเขน สทฺธึ ฐิตาย มาตุคามสฺส เทเสตุํ น วฏฺฏตีติ โยชนา. เอส นโย ‘‘น เปเตน, น ติรจฺฉานคเตนา’’ติ เอตฺถาปิ.

๖๖. ฉปฺปญฺจวาจาหีติ เอตฺถ ‘‘ปญฺจา’’ติ วาจาสิลิฏฺฐวเสน วุตฺตํ กสฺสจิ ปโยชนสฺสาภาวา. ตตฺถาติ ‘‘ฉปฺปญฺจวาจาหี’’ติ ปเท. เอโก คาถาปาโท เอกา วาจาติ วทนฺโต จุณฺณิเย วิภตฺยนฺตํ เอกํ ปทํ เอกา วาจา นามาติ ทสฺเสติ, อตฺถโชตกปทํ วา วากฺยปทํ วา น คเหตพฺพํ. ‘‘เอกํ ปทํ ปาฬิโต, ปญฺจ อฏฺฐกถาโต’’ติ อิมินา ‘‘เทฺว ปทานิ ปาฬิโต, จตฺตาริ อฏฺฐกถาโต’’ติอาทินโยปิ คเหตพฺโพ. ฉปทานติกฺกโมเยว หิ ปมาณํ. ตสฺมินฺติ เอตฺถ สติ วิภตฺติวิปลฺลาเส ลิงฺคสฺสาปิ วิปลฺลาโส โหติ ‘‘ตสฺมิ’’นฺติ ปุลฺลิงฺเคน วุตฺตตฺตา. สติ จ วิภตฺติวิปลฺลาเส ‘‘ตสฺสา’’ติ อิตฺถิลิงฺคภาเวน ปวตฺตา. ‘‘มาตุคามสฺสา’’ติ นิยตปุลฺลิงฺคาเปกฺขนสฺส อสมฺภวโต อตฺถวเสน ‘‘เอกิสฺสา’’ติ อิตฺถิลิงฺคภาเวน วุตฺตํ. อิมินา เภทลิงฺคนิสฺสิโต วิเสสนวิเสโสฺยปิ อตฺถีติ ทสฺเสติ. ตุมฺหากนฺติ นิทฺธารณสมุทาโย. ‘‘สุณาถา’’ติ อวตฺวา อาโภโคปิ วฏฺฏตีติ อาห ‘‘ปฐม’’นฺติอาทิ. ปฐมนฺติ จ ปฐมเมว. เตน วุตฺตํ ‘‘น ปจฺฉา’’ติ. ปุฏฺโฐ หุตฺวา ภิกฺขุ กเถตีติ โยชนาติ. สตฺตมํ.