๒. โอมสวาท สิกฺขาปทํ

๑๒. ทุติเย มสธาตุ วิชฺฌนตฺเถ ปวตฺตติ ‘‘โอมฏฺฐํ อุมฺมฏฺฐ’’นฺติอาทีสุ (สํ. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑.๒๑) วิยาติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘โอมสนฺตีติ โอวิชฺฌนฺตี’’ติ.

๑๓. ‘‘อิทํ วตฺถุ’’นฺติ ปทํ ‘‘อาหรี’’ติ ปเท กมฺมํ. นนฺทิตพฺโพติ นนฺโท วณฺณพลาทิ, โส เอตสฺสตฺถีติ นนฺที. วิสาลานิ มหนฺตานิ วิสาณานิ เอตสฺสตฺถีติ วิสาโล, นนฺที จ โส วิสาโล เจติ นนฺทิวิสาโลติ วจนตฺถํ ทสฺเสติ ‘‘นนฺทิวิสาโล นามา’’ติอาทินา. โสติ นนฺทิวิสาโล, ‘‘อาหา’’ติ ปเท กตฺตา. ตตฺเถวาติ ยุญฺชิตฏฺฐาเนเยว. อเหตุกปฏิสนฺธิกาเลปีติ ปิ-สทฺโท อนุคฺคหตฺถวาจโก, ปเคว ทฺวิเหตุก ติเหตุก ปฏิสนฺธิกาเลติ อตฺโถ. ‘‘เตน จา’’ติ จการสฺส อวุตฺตสมฺปิณฺฑนตฺถตฺตา ‘‘อตฺตโน กมฺเมน จา’’ติ อตฺถํ สมฺปิณฺเฑตีติ อาห ‘‘อตฺตโน กมฺเมน จา’’ติ. อตฺตโนติ นนฺทิวิสาลสฺส.

๑๕. เอตฺถาติ เอติสฺสํ ปทภาชนิยํ, ‘‘อาหา’’ติ ปเท อาธาโร. ‘‘ยสฺมา’’ติ ปทํ วิภชิตุกาโม’’ติ ปเท เหตุ. อฏฺฐุปฺปตฺติยํเยว ‘‘หีเนนาปี’’ติ วตฺวา ปทภาชนิยํ อวุตฺตตฺตา อิทํ วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. เวณุการชาตีติ วิลีวการชาติ. เนสาทชาตีติ เอตฺถ เกวฏฺฏชาติปิ สงฺคหิตา.

ปุ วุจฺจติ กรีสํ, ตํ กุสติ อปเนตีติ ปุกฺกุโส. ปุปฺผํ วุจฺจติ กรีสํ, กุสุมํ วา, ตํ ฉฑฺเฑตีติ ปุปฺผฉฑฺฑโก.

กุฏติ ฉินฺทตีติ โกฏฺโฐ, โสเยว โกฏฺฐโก. ยการภกาเร เอกโต โยเชตฺวา ‘‘ยภา’’ติ โย อกฺโกโส อตฺถิ, เอโส หีโน นาม อกฺโกโสติ โยชนา.

๑๖. สพฺพปเทสูติ นามาทีสุ สพฺพปเทสุ. เอตฺถาติ อิมสฺมึ สิกฺขาปเท. อลิกนฺติ อสจฺจํ, มิจฺฉาวาจนฺติ สมฺพนฺโธ. โยปิ วทตีติ โยชนา.

๒๖. ปริหริตฺวาติ ปริมุขํ กถนํ อปเนตฺวา. ทวํ ปริหาสํ กาเมตีติ ทวกาโม, ตสฺส ภาโว ทวกมฺยํ, ตํเยว ทวกมฺยตา. อนุปสมฺปนฺนนฺติ เอตฺถ อการสฺส สทิสตฺถมคฺคเหตฺวา อญฺญตฺโถว คเหตพฺโพติ อาห ‘‘ฐเปตฺวา ภิกฺขุ’’นฺติอาทิ. ยทิ หิ สทิสตฺโถ ภเวยฺย, สามเณโรว อนุปสมฺปนฺโน นาม สิยา สณฺฐาเนน จ ปุริสภาเวน จ สทิสตฺตา, ตสฺมา อญฺญตฺโถว คเหตพฺโพติ ทฏฺฐพฺพํ. สพฺพสตฺตาติ เอตฺถ สพฺพสทฺโท อนวเสสตฺโถ มนุสฺเส อุปาทาย วจนตฺถชานนาชานนปกติกานํ สพฺพสตฺตานมฺปิ คหิตตฺตา.

๓๕. อตฺถปุเรกฺขาโร นามาติ เวทิตพฺโพติ สมฺพนฺโธ. สิกฺขาปทมเปกฺขิย นปุํสกลิงฺควเสน ‘‘กิริย’’นฺติอาทิ วุตฺตํ. อาปตฺติมเปกฺขิย อิตฺถิลิงฺควเสน ‘‘กิริยา’’ติอาทิ วุตฺตํ. วชฺชกมฺมสทฺทา สิกฺขาปทมเปกฺขนฺตาปิ อาปตฺติ, มเปกฺขนฺตาปิ นิยตนปุํสกลิงฺคตฺตา นปุํสกาเยว, ตสฺมา เต เทฺว อาปตฺติฏฺฐาเน น วุตฺตาติ ทฏฺฐพฺพนฺติ. ทุติยํ.