๕. ปกิณฺณกนิทฺเทสวณฺณนา

๕๓. อิทานิ ปกิณฺณกํ ทสฺเสตุํ ‘‘สงฺฆิก’’นฺตฺยาทิ อารทฺธํ. ตตฺถ โย ภิกฺขุ อิสฺสโร หุตฺวา สงฺฆิกํ ครุภณฺฑํ อญฺญสฺส เทติ, ตสฺส ถุลฺลจฺจยํ สิยา. เถยฺยาย อญฺญสฺส เทติ, ยถาวตฺถุ ปาราชิกาทิ สิยา, ทุกฺกฏวตฺถุ ทุกฺกฏํ, ถุลฺลจฺจยวตฺถุ ถุลฺลจฺจยํ, ปาราชิกวตฺถุ ปาราชิกํ สิยาติ วุตฺตํ โหติ.

๕๔. กุสาทิมยจีรานีติ เอตฺถ อาทิ-สทฺโท วากผลกํ สงฺคณฺหาติ, กุสมยจีรํ วากมยจีรํ ผลกมยจีรนฺติ. ตตฺถ กุเส คนฺเถตฺวา กตจีรํ กุสมยจีรํ. วากมยจีรํ นาม ตาปสานํ วกฺกลํ. ผลกมยจีรํ นาม ผลกสณฺฐานานิ ผลกานิ สิพฺเพตฺวา กตจีรํ. กมฺพลํ เกสวาลชนฺติ เกสชํ กมฺพลํ วาลชํ กมฺพลํ, เกสกมฺพลํ วาลกมฺพลนฺติ อตฺโถ. เกเสหิ ตนฺเต วายิตฺวา กตกมฺพลํ เกสกมฺพลํ. จมริวาเลหิ วายิตฺวา กตกมฺพลํ วาลกมฺพลํ. สมยํ วินาติ นฏฺฐจีวรกาลํ ฐเปตฺวา. ธารยโต ธารยนฺตสฺส. ลูกปกฺขาชินกฺขิปนฺติ อุลูกปกฺขิอชินกฺขิปํ. ตตฺถ อุลูกปกฺขีติ อุลูกสกุณปกฺเขหิ กตนิวาสนํ. อชินกฺขิปนฺติ สโลมํ สขุรํ อชินมิคจมฺมํ. นฏฺฐจีวรกาลํ ฐเปตฺวา อิเมสุ สตฺตสุ วตฺถูสุ ยํ กิญฺจิ ธารยโต ถุลฺลจฺจยํ สิยาติ อตฺโถ.

๕๕. สตฺถเกน กตฺตพฺพํ กมฺมํ สตฺถกมฺมํ, ตสฺมึ สตฺถกมฺเม. วตฺถิมฺหิ กตฺตพฺพํ กมฺมํ วตฺถิกมฺมํ, ตสฺมึ วตฺถิกมฺเม. สํ นิมิตฺตนฺติ อตฺตโน องฺคชาตํ. ตํ ฉินฺทโต ถุลฺลจฺจยํ สิยาติ สมฺพนฺโธ. มํสาทิโภชเนติ เอตฺถ อาทิ-สทฺโท อฏฺฐิโลหิตจมฺมโลมานิ สงฺคณฺหาติ. ตสฺมา มนุสฺสานํ มํสอฏฺฐิโลหิตจมฺมโลมโภชนปจฺจยา ถุลฺลจฺจยํ สิยาติ อตฺโถ.

๕๖. กทเลรกกฺกทุสฺสานีติ เอตฺถ กทลิเอรกอกฺกวาเกหิ กตานิ วตฺถานิ ธารยนฺตสฺส ทุกฺกฏํ. โปตฺถกนฺติ มกจิวาเกหิ กตํ โปตฺถกทุสฺสํ. สพฺพปีตาทิกนฺติ เอตฺถ อาทิ-สทฺเทน สพฺพโลหิตกสพฺพกณฺหกสพฺพมญฺเชฏฺฐิกํ สงฺคณฺหาติ. ตตฺถ สพฺพเมว นีลกํ สพฺพนีลกํ. เอวํ เสเสสุปิ. นีลํ อุมฺมารปุปฺผวณฺณํ. ปีตํ กณิการปุปฺผวณฺณํ. โลหิตํ ชยสุมนปุปฺผวณฺณํ. กณฺหกํ อทฺทาริฏฺฐกวณฺณํ. มญฺเชฏฺฐิกํ ลาขารสวณฺณํ. อิเมสุ อฏฺฐสุ วตฺถูสุ ยํ กิญฺจิ ธารยนฺตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ อตฺโถ.

๕๗-๘. หตฺถิสฺสุรคโสณานนฺติ หตฺถิอสฺสอุรคโสณานํ มํสํ อฏฺฐิรุธิรจมฺมโลมานิ. สีหพฺยคฺฆจฺฉทีปินนฺติ สีหพฺยคฺฆอจฺฉทีปีนํ มํสาทีนิ. ตรจฺฉสฺส จ มํสาทึ อุทฺทิสฺสกตมํสญฺจ อนาปุจฺฉิตมํสญฺจ ภุญฺชโต ทุกฺกฏํ สิยา. ทกติตฺถาทิกนฺติ เอตฺถ อาทิ-สทฺโท วจฺจปสฺสาวกุฏิโย สงฺคณฺหาติ. เตน ยาตานุปุพฺพํ อาคตปฺปฏิปาฏึ หิตฺวาน วชฺเชตฺวา นหานติตฺถญฺจ วจฺจกุฏิญฺจ ปสฺสาวกุฏิญฺจ วเช วเชยฺย คจฺเฉยฺย, ทุกฺกฏํ ตสฺส สิยาติ อตฺโถ.

๕๙. สหสาติ เวคสา เวเคน. วุพฺภชิตฺวานาติ อนฺตรวาสกํ ทูรโตว อุกฺขิปิตฺวา, ว-กาโร สนฺธิวเสนาคโต. ปวิเสติ ปวิเสยฺย. วจฺจปสฺสาวกุฏิกนฺติ วจฺจกุฏิกํ ปสฺสาวกุฏิกํ. วิเสติ ปวิเสยฺย. โย ภิกฺขุ วจฺจปสฺสาวกุฏิกํ สหสา ปวิเสยฺย วา นิกฺขเมยฺย วา, อุพฺภชิตฺวา วา ปวิเสยฺย วา นิกฺขเมยฺย วา, อุกฺกาสิกํ วชฺเชตฺวา ตํ ปวิเสยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ โยชนา.

๖๐. นิตฺถุนนฺโต วจฺจํ กเรยฺย ทนฺตกฏฺฐญฺจ ขาทนฺโต, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ อตฺโถ. วจฺจปสฺสาวโทณีนํ พหิ วจฺจาทิกํ วจฺจปสฺสาวํ กเรยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยา.

๖๑. ขเรน จาวเลเขยฺยาติ ผาลิตกฏฺเฐน วา ผรุเสน วา คณฺฐิเกน วา ปูติกฏฺเฐน วา สุสิเรน วา อวเลเขยฺยาติ อตฺโถ. กฏฺฐนฺติ อวเลขนกฏฺฐํ. กูปเกติ วจฺจกูปเก. อูหตญฺจาติ คูถมกฺขิตญฺจ. น โธเวยฺยาติ อตฺตนา วา น โธเวยฺย ปเรน วา น โธวาเปยฺย. อุกฺลาปญฺจาติ กจวรญฺจ. น โสธเยน สมฺมชฺเชยฺย.

๖๒. จปุจปูติ สทฺทํ กตฺวา อุทกกิจฺจํ กโรนฺตสฺส อาจมนฺตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ อตฺโถ. อนชฺฌิฏฺโฐวาติ อนาณตฺโตเยว. เถเรนาติ สงฺฆตฺเถเรน. ปาติโมกฺขนฺติ ปาติโมกฺขุทฺเทสํ. อุทฺทิเส อุทฺทิเสยฺย, ทุกฺกฏํ สิยา.

๖๓. อนาปุจฺฉาย ปญฺหสฺส กถเน, อนาปุจฺฉาย ปญฺหสฺส วิสฺสชฺชเน, อนาปุจฺฉาย สชฺฌายกรเณ, อนาปุจฺฉาย ปทีปชาลเน, อนาปุจฺฉาย ปทีปวิชฺฌาปเนติ อิเมสุ จตูสุ ปจฺจเยสุ ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยา.

๖๔. อนาปุจฺฉา วาตปานกวาฏานิ วิวเรยฺย วา ถเกยฺย วา, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ สมฺพนฺโธ. วนฺทนาทินฺติ เอตฺถ อาทิ-สทฺโท วนฺทาปนํ สงฺคณฺหาติ. โย ภิกฺขุ นคฺโค วนฺทนํ กเรยฺย, วนฺทาปนํ กเรยฺย, คมนํ กเรยฺย, โภชนํ กเรยฺย, ปิวนํ กเรยฺย, ขาทนํ กเรยฺย, คหณํ กเรยฺย, ทานํ กเรยฺย, ตสฺส สพฺพตฺถ ทุกฺกฏนฺติ สมฺพนฺโธ.

๖๕. ติปฏิจฺฉนฺนกํ วินาติ ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ติสฺโส ปฏิจฺฉาทิโย ชนฺตาฆรปฺปฏิจฺฉาทึ อุทกปฺปฏิจฺฉาทึ วตฺถปฺปฏิจฺฉาทิ’’นฺติ (จูฬว. ๒๖๑) เอวํ วุตฺตา ติสฺโส ปฏิจฺฉาทิโย สมาหฏาติ ‘‘ติปฏิจฺฉาที’’ติ วุตฺตํ. ติปฏิจฺฉนฺนกํ ฐเปตฺวา ปริกมฺมํ สยํ กเรยฺย, ปรํ การาเปยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ อตฺโถ. โย ภิกฺขุ นหายํ นหายนฺโต กุฏฺเฏ วา ถมฺเภ วา ตรุมฺหิ วา กายํ อุปฆํเสยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยา.

๖๖. โย ภิกฺขุ นหายนฺโต กุรุวินฺทกสุตฺเตน กายํ ฆํเสยฺย, กายโต กาเยน อญฺญมญฺญํ ฆํเสยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ สมฺพนฺโธ. โย อคิลาโน สอุปาหโน พหาราเม พหิอาราเม จเรยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ สมฺพนฺโธ.

๖๗. สพฺพนีลาทิกมฺปิ จาติ เอตฺถ อาทิ-สทฺโท โลหิโตทาตปีตกณฺหมญฺเชฏฺฐมหารงฺคมหานามรงฺครตฺตาทโย อุปาหนาโย สงฺคณฺหาติ. โย ภิกฺขุ สพฺพนีลสพฺพโลหิตาทิกํ อุปาหนํ ธาเรติ, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ สมฺพนฺโธ. โย ภิกฺขุ รตฺโต รตฺตจิตฺโต ตทหุชาตายปิ อิตฺถิยา นิมิตฺตํ ปสฺเสยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยา. โย ภิกฺขุ ภิกฺขทายิยา ภิกฺขทายิกาย อิตฺถิยา มุขํ ปสฺเสยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยา.

๖๘-๙. โย ภิกฺขุ อุชฺฌานสญฺญี หุตฺวา อญฺญสฺส ภิกฺขุโน ปตฺตํ วา ปสฺเสยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยา. อาทาสาทิมฺหิ อุทกปตฺเต อตฺตโน มุขํ ปสฺเสยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยา. อุจฺจาสนมหาสเน นิสชฺชาทึ นิสีทนสยนาทึ กโรนฺตสฺส ภิกฺขุโน ทุกฺกฏํ สิยา. อุกฺขิตฺตานุปสมฺปนฺนนานาสํวาสกาทีนํ วนฺทเนปิ ทุกฺกฏํ สิยาติ สมฺพนฺโธ. ตตฺถ อุกฺขิตฺโตติ อาปตฺติยา อทสฺสเน อุกฺขิตฺตโก, อาปตฺติยา อปฺปฏิกมฺเม อุกฺขิตฺตโก, ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา อปฺปฏินิสฺสคฺเค อุกฺขิตฺตโกติ ติวิโธปิ อิธาธิปฺเปโต. อนุปสมฺปนฺโนติ อิมินา ภิกฺขุนิสามเณรสามเณริสิกฺขมานปณฺฑกอิตฺถิสิกฺขาปจฺจกฺขาตกา คหิตา. นานาสํวาสกาติ ลทฺธินานาสํวาสกา คหิตา. อาทิ-สทฺเทน ฉินฺนมูลกา คหิตา.

๗๐-๗๑. โย ทีฆาสเน ปณฺฑกิตฺถีหิ ปณฺฑเกน วา อิตฺถิยา วา อุภโตพฺยญฺชเนน วา เอกโต นิสีเทยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยา. อทีเฆ อาสเนติ รสฺเส อาสเน. โย ภิกฺขุ รสฺสาสเน มญฺเจ วา ปีเฐ วา อสมานาสนิเกน เอกโต สเยยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ อตฺโถ. ผลปุปฺผาทิกนฺติ เอตฺถ อาทิ-สทฺเทน เวฬุจุณฺณทนฺตกฏฺฐมตฺติกาทโย สงฺคหิตา. กุลสงฺคหตฺถาย ผลปุปฺผาทิกํ ททโต ทุกฺกฏํ สิยาติ สมฺพนฺโธ.

๗๒-๓. โย ภิกฺขุ คนฺถิมาทึ สยํ กเรยฺย, ปรํ การาเปยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยา. โย ภิกฺขุ ชิเนน วาริตปจฺจเย ปริภุญฺเชยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยา. อพฺยตฺโต พาโล โย ภิกฺขุ อาจริยุปชฺฌาเย อนิสฺสาย นิสฺสยํ อคฺคเหตฺวา วเสยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยา. โย ภิกฺขุ อนุญฺญาเตหิ มาตาปิตุอาทีหิ ปุคฺคเลหิ อญฺญสฺส ปุคฺคลสฺส เภสชฺชํ กเรยฺย วา วเทยฺย วา, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยา. สาปตฺติโก โย ภิกฺขุ อุโปสถปฺปวารณํ กเรยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ สมฺพนฺโธ. ตตฺถ ชิเนน ภควตา วาริตา ชินวาริตา, ชินวาริตา จ เต ปจฺจยา เจติ ชินวาริตปจฺจยา, เต ชินวาริตปจฺจเย. เทฺวมาติกาอปฺปคุณตาย อพฺยตฺโต.

๗๔. โย ภิกฺขุ อาโภคํ วา นิโยคํ วา วชฺเชตฺวา ทฺวารพนฺธาทิเก ฐาเน ปริวตฺตกวาฏกํ อปิธาย ทิวา สเยยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ สมฺพนฺโธ. ทฺวารพนฺธาทิเกติ เยน เกนจิ ปริกฺขิตฺเต อพฺโภกาเสปิ รุกฺขมูเลปิ อนฺตมโส อิมินา ลกฺขเณน ยุตฺตอากาสงฺคเณปิ. อปิธายาติ อปิทหิตฺวา. วินาโภคนฺติ ‘‘เอส ทฺวารํ ชคฺคิสฺสตี’’ติ อาโภคํ ฐเปตฺวาติ อตฺโถ. นิโยคนฺติ อวสฏฺฐานํ, อตฺตโน อวสํ พหุสาธารณฏฺฐานํ ฐเปตฺวา. ‘‘สวโส’’ติ วา ปาโฐ, สวโส หุตฺวาติ อตฺโถ. ทิวาติ ทิวากาเล.

๗๕. ธญฺญนฺติ สาลิ วีหิ ยโว โคธุโม กงฺคุ วรโก กุทฺรูสโกติ สตฺตวิธํ ธญฺญํ. อิตฺถิรูปนฺติ ทารุโลหมยาทิอิตฺถิรูปํ. รตนนฺติ มุตฺตาทิทสวิธํ รตนํ. อาวุธนฺติ สตฺติโตมราทิสพฺพาวุธภณฺฑํ. อิตฺถิปสาธนนฺติ อิตฺถิยา สีสาทิอลงฺการํ. ตูริยภณฺฑนฺติ ธมนสงฺขาทิสพฺพํ ตูริยภณฺฑํ. ผลรุกฺเขติ ผลิตรุกฺเข. ปุพฺพณฺณาทิกนฺติ มุคฺคมาสาทิกํ. อาทิ-สทฺเทน วากุรกุมินาทโย คหิตา. เอเตสุ ยํ กิญฺจิ อามเสยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ อตฺโถ.

๗๖. สสิตฺโถทกเตเลหีติ โย ปน มธุสิตฺถกเตเลน วา อุทกมิสฺสกเตเลน วา เยน เกนจิ จิกฺขลฺเลน วา. ผณหตฺถผเณหิ วาติ ทนฺตมยาทิผเณน วา ผณกิจฺจสาธเกหิ หตฺถงฺคุลีหิ วา โกจฺเฉน วา เกสโมสณฺฐเน ทุกฺกฏํ สิยาติ อตฺโถ. เอกสฺมึ ภาชเน โภชนนิมิตฺเต ทุกฺกฏํ สิยาติ อตฺโถ.

๗๗. เทฺว ภิกฺขู เอกตฺถรณา สเยยฺยูํ, เทฺว ภิกฺขู เอกปาวุรณา สเยยฺยุํ, เทฺว ภิกฺขู เอกมญฺจเก สเยยฺยุํ, เตสํ ทุกฺกฏานิ โหนฺตีติ สมฺพนฺโธ. ปมาณโต อธิกํ วา อูนํ วา ทนฺตกฏฺฐํ ขาเทยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ โยชนา. ตตฺถ อธิกนฺติ อฏฺฐงฺคุลโต อธิกํ. อูนนฺติ จตุรงฺคุลโต อูนํ.

๗๘. โย ภิกฺขุ นจฺจญฺจ คีตญฺจ วาทิตญฺจ โยเชติ วา โยชาเปติ วา, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยา. เตสํ นจฺจานํ ทสฺสนํ, เตสํ คีตานํ สวนํ, เตสํ วาทิตานํ สวนญฺจ กโรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ อตฺโถ.

๗๙. วีหาทิโรปิเมติ วีหิอาทีนํ รุหนฏฺฐาเน. พหิปาการกุฏฺฏเกติ ปาการกุฏฺฏานํ พหิ. วจฺจาทิฉฑฺฑนาทิมฺหีติ วจฺจปสฺสาวสงฺการจลกาทีนํ ฉฑฺฑนวิสฺสชฺชนปจฺจยา ทุกฺกฏํ สิยาติ อตฺโถ. ทีฆเกสาทิธารเณติ ทีฆเกสธารเณ ทีฆนขธารเณ ทุกฺกฏํ สิยาติ อตฺโถ.

๘๐. นขมฏฺฐกรณาทิมฺหีติ เอตฺถ อาทิ-สทฺเทน รชนกรณํ คหิตํ. สมฺพาเธ โลมหารเณติ สมฺพาเธ อุปกจฺฉกมุตฺตกรณฏฺฐาเน โลมุทฺธรเณ. สอุปาหโน ภิกฺขุ ปริกมฺมกตํ ภูมึ อกฺกเมยฺยาติ สมฺพนฺโธ.

๘๑. อโธตอลฺลปาเทหีติ โย ภิกฺขุ อโธตปาเทหิ วา อลฺลปาเทหิ วา สงฺฆิกํ มญฺจํ วา ปีฐํ วา อกฺกเมยฺย, ปริกมฺมกตํ ภิตฺตึ วา กายโต อามสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ อตฺโถ.

๘๒-๓. สงฺฆาฏิยาปิ ปลฺลตฺเถติ อธิฏฺฐิตจีวเรน วิหาเร วา อนฺตรฆเร วา ปลฺลตฺถิกํ กเรยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ. ทุปฺปริภุญฺเชยฺย จีวรนฺติ ติณฺณํ จีวรานํ อญฺญตรํ จีวรํ ทุปฺปริโภเคน ปริภุญฺเชยฺย. อกายพนฺธโนติ กายพนฺธนวิรหิโต ภิกฺขุ คามํ วเชยฺย คจฺเฉยฺย. โย ภิกฺขุ วจฺจกํ อุจฺจารํ กตฺวาน อุทเก สนฺเต นาจเมยฺย อุทกสุทฺธึ น กเรยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ อตฺโถ. สมาเทยฺย อกปฺปิเยติ ภิกฺขุํ วา สามเณราทิเก เสสสหธมฺมิเก วา อกปฺปิเย นิโยเชยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ อตฺโถ. สภาคาปตฺติยา เทสนาโรจนปจฺจยา ทุกฺกฏํ สิยาติ อตฺโถ. สภาคาติ เอตฺถ วตฺถุสภาคตาว อิธาธิปฺเปตา, น อาปตฺติสภาคตา.

๘๔. น วเส วสฺสนฺติ โย ภิกฺขุ วสฺสํ น วเสยฺย น อุปคจฺเฉยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยา. วิสํวาเท สุทฺธจิตฺเตติ เอตฺถ สมฺปทานตฺเถ ภุมฺมวจนํ, ปฏิสฺสวํ วิสํวาเทนฺตสฺส สุทฺธจิตฺตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ อตฺโถ. วสฺสํ วสิตฺวา อนนุญฺญาตกิจฺจโต อนนุญฺญาตกิจฺเจน ภิกฺขุโน คมเน ทุกฺกฏํ สิยาติ โยชนา.

๘๕. อาปทํ วชฺเชตฺวา ตรุสฺส อุทฺธํ โปริสมฺหา อภิรุหเณ ทุกฺกฏํ สิยาติ สมฺพนฺโธ. อาปทนฺติ อนฺตรายํ. ตรุสฺสาติ รุกฺขสฺส. โปริสมฺหาติ เอกโปริสปฺปมาณา มชฺฌิมสฺส ปุริสสฺส ปญฺจหตฺถา. อปริสฺสาวโน โย ภิกฺขุ อทฺธานํ คจฺเฉยฺย, โย จ ภิกฺขุ ตํ ปริสฺสาวนํ ยาจโต น ทเทยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ โยชนา. อทฺธานนฺติ อทฺธโยชนเมว อนฺติมมทฺธานํ.

๘๖. อตฺตโน ฆาตเน ทุกฺกฏํ สิยาติ สมฺพนฺโธ. โย ภิกฺขุ อิตฺถิรูปาทิรูปํ กเรยฺย วา การาเปยฺย วา, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยา. มาลาทิกํ วิจิตฺตํ ฐเปตฺวา ชาตกาทิวตฺถุํ สยํ กเรยฺย, ทุกฺกฏํ สิยาติ สมฺพนฺโธ.

๘๗. ภุญฺชนฺตมุฏฺฐเปติ โย ภิกฺขุ ภุญฺชนฺตํ อุฏฺฐาเปยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยา. ภตฺตสาลาทีสุ วุฑฺฒานํ โอกาสํ อทตฺวา นิสีทโต ทุกฺกฏํ สิยาติ โยชนา.

๘๘. ยานานีติ วยฺหํ รโถ สกฏํ สนฺทมานิกาทีนิ. กลฺลโกติ อคิลาโน. อคิลาโน โย ภิกฺขุ ยานานิ อภิรุเหยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ อตฺโถ. วเท ทวนฺติ เกฬึ วเทยฺย, รตนตฺตยํ อารพฺภ เกฬึ วเทยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ อตฺโถ. อญฺญปริสาย อุปลาลเน ทุกฺกฏํ โหติ.

๘๙. กายาทินฺติ เอตฺถ อาทิ-สทฺโท อูรุนิมิตฺตํ สงฺคณฺหาติ. กายํ วา อูรุํ วา นิมิตฺตํ วา วิวริตฺวา ภิกฺขุนีนํ น ทสฺสเย น ทสฺเสยฺยาติ อตฺโถ. โลกายตํ ติรจฺฉานาทิวิชฺชํ น จ สยํ วาเจยฺย, ปรญฺจ น วาจาเปยฺย. ปลิตํ คเณฺหยฺย วา คณฺหาเปยฺย วา, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ โยชนา.

๙๐-๙๒. ยตฺถ กตฺถจิ เปฬายํ ปกฺขิปิตฺวา ภตฺตํ ภุญฺชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ สมฺพนฺโธ. ปตฺตหตฺถโก โย ภิกฺขุ วาตปานํ วา กวาฏํ วา ปณาเม ปณาเมยฺย, โสทกํ ปตฺตํ อุเณฺหยฺย อุเณฺห โอตาเปยฺย วา ปฏิสาเมยฺย วา, โวทกํ ปตฺตํ อติอุเณฺหยฺย อติฐเปยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ อตฺโถ. โย ภิกฺขุ ปตฺตํ ภูมิยํ วา องฺเก วา มญฺเจ วา ปีเฐ วา มิฑฺฒนฺเต วา ปริภณฺฑนฺเต วา ปาเท วา ฉตฺเต วา ฐเปยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ สมฺพนฺโธ. ภูมิยนฺติ เยน เกนจิ อนตฺถตาย ปํสุสกฺขรมิสฺสาย. องฺเกติ ทฺวินฺนํ อูรูนํ มชฺเฌ. มิฑฺฒนฺเตติ มิฑฺฒปริยนฺเต. ปริภณฺฑนฺเตติ พาหิรปสฺเส กตาย ตนุกมิฑฺฒิยา อนฺเต. โย ภิกฺขุ จลกาทึ วา ปตฺเต ฐเปยฺย, ปตฺเต วา หตฺถโธวเน หตฺถสฺส โธวนปฺปจฺจยา ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ สมฺพนฺโธ.

๙๓. อุจฺฉิฏฺฐํ มุขโธวนํ อุทกมฺปิ ปตฺเตน นีหรนฺตสฺส ภิกฺขุโน ทุกฺกฏํ สิยา. โย ภิกฺขุ อกปฺปิยํ ปตฺตํ ปริภุญฺเชยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ อตฺโถ. ตตฺถ อกปฺปิยํ ปตฺตนฺติ ทารุมยปตฺตาทึ.

๙๔. โย ภิกฺขุ ขิปิเต ‘‘ชีวา’’ติ วเท วเทยฺย, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ อตฺโถ. โย ภิกฺขุ ปริมณฺฑลกาทิมฺหิ ปญฺจสตฺตติ เสขิเย อนาทโร หุตฺวา น สิกฺขติ, ตสฺส ทุกฺกฏํ สิยาติ สมฺพนฺโธ.

๙๕. โย ภิกฺขุ ภณฺฑาคาเร ปยุโต มาตุยา ปิตุโน จ ภณฺฑกํ โคเปยฺย, อสฺส ภิกฺขุโน ปาจิตฺติยํ สิยาติ สมฺพนฺโธ. ตตฺถ ปยุโตติ ภณฺฑาคาเร พฺยาปารวเสน ยุตฺตปฺปยุตฺโต. โคปเยติ โคเปยฺย. โย ภิกฺขุ ทวาย หีเนน ชาติอาทินา อุตฺตมมฺปิ วเทยฺย, ทุพฺภาสิตํ สิยาติ สมฺพนฺโธ. ตตฺถ หีเนหิ วา อุกฺกฏฺเฐหิ วา ชาติอาทีหิ เอวํ อุกฺกฏฺฐํ วา หีนํ วา ‘‘จณฺฑาโลสี’’ติอาทินา นเยน อุชุํ วา ‘‘สนฺติ อิเธกจฺเจ จณฺฑาลเวนเนสาทา’’ติอาทินา นเยน อญฺญาปเทเสน วา อุปสมฺปนฺนํ วา อนุปสมฺปนฺนํ วา อกฺโกสาธิปฺปายํ วินา เกวลํ กีฬาธิปฺปาเยน วเทยฺย, ทุพฺภาสิตํ สิยาติ.

ปกิณฺณกนิทฺเทสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.