๖. วตฺตาทิกณฺฑนิทฺเทสวณฺณนา

๙๖. อิทานิ วตฺตํ ทสฺเสตุํ ‘‘อุปชฺฌาจริยวตฺต’’นฺติ วุตฺตํ. ตตฺถ อุปชฺฌายวตฺตญฺจ อาจริยวตฺตญฺจ คมิกวตฺตญฺจ อาคนฺตุกวตฺตญฺจ เสนาสนาทิวตฺตญฺจ ปิยสีเลน ภิกฺขุนา กาตพฺพนฺติ สมฺพนฺโธ. คมิกาคนฺตุกนฺติ คมิกํ อาคนฺตุกนฺติ เฉโท, คมิกวตฺตํ อาคนฺตุกวตฺตญฺจาติ อตฺโถ.

๙๗. ทาตุกาโม หตฺถปาเส ฐิโต กิญฺจิ คหิตพฺพํ เอเกน ปุริเสน คหิตพฺพํ อุกฺขิปนกฺขมํ วตฺถุํ ติธา ตีสุ ปกาเรสุ เอเกนากาเรน ทเทยฺย, คเหตุกาโม ภิกฺขุ ทฺวิธา ทฺวีสุ เอเกน คเณฺหยฺย, อยํ ปญฺจงฺโค ปฏิคฺคโหติ อตฺโถ.

๙๘-๑๐๐. ทูเร ฐิตํ จีวรํ ฐปิโตกาสํ สลฺลกฺเขตฺวา ‘‘เอต’’นฺติ วตฺตพฺพํ. หตฺถปาเส ฐิตํ หตฺเถน อามสิตฺวา ‘‘อิม’’นฺติ วตฺตพฺพํ. ‘‘เอตํ อธิฏฺฐามิ, อิมํ อธิฏฺฐามี’’ติ อิเมสํ ปทานํ มชฺเฌ สงฺฆาฏิอาทีสุ ปจฺเจกํ โยเชตฺวา ติจีวรํ อธิฏฺเฐยฺย. กถํ? ‘‘เอตํ สงฺฆาฏึ อธิฏฺฐามิ, อิมํ สงฺฆาฏึ อธิฏฺฐามี’’ติ อธิฏฺเฐยฺย. เอวํ เสเสสุ จ จีวเรสุ. ยถา จีวราทึ วิธานํ เอวํ ปตฺเตปิ อธิฏฺเฐยฺย ปจฺจุทฺธเรยฺยาติ อตฺโถ.

๑๐๑. สญฺจริตฺตํ ฐเปตฺวา เสสา ครุกา จ ปาราชิกา จ สจิตฺตกาติ สมฺพนฺโธ. อนฺติมาติ ปาราชิกา. อจฺฉินฺนสิกฺขาปทํ, ปริณตสิกฺขาปทญฺจาติ อิมํ ทฺวยํ ฐเปตฺวา เสสํ นิสฺสคฺคิยํ อจิตฺตกนฺติ อตฺโถ.

๑๐๒-๓. คามปฺปเวสนนฺเตเตติ คามปฺปเวสนํ อิติ เอเต. ปาจิตฺตีสุ เอเต ปทโสธมฺมาทโย คามปฺปเวสนนฺตา สตฺตรส สิกฺขาปทา อจิตฺตกา.

๑๐๔-๕. ปกิณฺณเกสุ อุทฺทิสฺสกตํ ฐเปตฺวา อญฺญมํสกํ เสสมํสํ อจิตฺตกนฺติ อตฺโถ. เอตฺถ ปกิณฺณเกสุ อญฺญมํสาทิกํ ปตฺตหตฺโถ กวาฏกนฺตํ เตรสวิธํ อิทํ สิกฺขาปทํ อจิตฺตกํ, เสสํ สพฺพํ สจิตฺตกนฺติ อตฺโถ.

๑๐๖. อาจริยา วีติกฺกมนจิตฺเตน สจิตฺตกํ อจิตฺตกนฺติ วทนฺติ, ปญฺญตฺติชานเนน จิตฺเตน ตถา สจิตฺตกํ อจิตฺตกนฺติ อาจริยา วทนฺตีติ อตฺโถ. ตถา-สทฺเทน ‘‘สจิตฺตกํ อจิตฺตก’’นฺติ อิทํ คหิตํ.

๑๐๗-๙. ปุพฺพกรณาทิกนฺติ เอตฺถ อาทิ-สทฺโท ปุพฺพกิจฺจํ สงฺคณฺหาติ. ตตฺถ –

‘‘สมฺมชฺชนี ปทีโป จ, อุทกํ อาสเนน จ;

อุโปสถสฺส เอตานิ, ปุพฺพกรณนฺติ วุจฺจติ.

‘‘ฉนฺทปาริสุทฺธิอุตุกฺขานํ, ภิกฺขุคณนา จ โอวาโท;

อุโปสถสฺส เอตานิ, ปุพฺพกิจฺจนฺติ วุจฺจตี’’ติ. –

เอวํ ปุพฺพกรณาทิกํ นวธา ทีปิตํ สพฺพํ อุโปสถปฺปวารณํ ปิยสีลินา กาตพฺพนฺติ อตฺโถ.

๑๑๒. ยถากฺกมนฺติ เอตฺถายมธิปฺปาโย – คโณ ปาริสุทฺธิอุโปสถํ กเรยฺย, ปุคฺคโล อธิฏฺฐานอุโปสถํ กเรยฺย, สงฺโฆ สุตฺตุทฺเทสอุโปสถํ กเรยฺยาติ.

๑๑๓. จาตุทฺทโส ปนฺนรโส, สามคฺคี ทินโต ติธาติ จาตุทฺทโส อุโปสโถ, ปนฺนรโส อุโปสโถ, สามคฺคีอุโปสโถติ ทินโต ติธา โหนฺติ. ทินโต ปุคฺคลโต กตฺตพฺพาการโต เต อุโปสถา นว อิติ อีริตาติ อตฺโถ.

๑๑๔. เตวาจี เทฺวกวาจีติ เตวาจิกา ปวารณา, เทฺววาจิกา ปวารณา, เอกวาจิกา ปวารณา อิติ นว ปวารณา วุตฺตา.

๑๑๕. ตสฺสาติ ผคฺคุนมาสสฺส. ตโต เสสนฺติ อาสาฬฺหิอนฺติมปกฺขมฺหา ยาว กตฺติกปุณฺณมา วสฺสกาลนฺติ อตฺโถ. เอตฺถ หิ เอกสฺมึ สํวจฺฉเร จตุวีสติอุโปสถา โหนฺติ.

๑๑๖. เอเตสูติ เอเตสุ ตีสุ จตูสุ เอเกกสฺมึ อุตุมฺหิ ตติยปกฺขา สตฺตมปกฺขา. จาตุทฺทสาติ ฉ จาตุทฺทสาติ อตฺโถ. เสสานิ อุตฺตานตฺถาเนวาติ.

วตฺตาทิกณฺฑนิทฺเทสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

นิคมนกถา

เอตฺตาวตา สมารทฺธา, มูลสิกฺขตฺถวณฺณนา;

นิฏฺฐิตา ยา สมาเสน, อฑฺฒมาสสฺส อจฺจเย.

อธุนูปสมฺปนฺนานํ, หิตตฺถาย สมาสโต;

อิมํ อตฺถํ วณฺณยตา, ยํ ปุญฺญํธิคตํ มยา.

เตน ปุญฺเญนยํ โลโก, สุขาย ปฏิปตฺติยา;

ปาปุณาตุ วิสุทฺธาย, นิพฺพานํ อชรํ ปทํ.

นานาตรุคณากิณฺเณ, นานากุสลกามิโน;

รมฺเม ยุทฺธานปติโน, วิหาเร วสตา สตา.

สาสเน สิทฺธิปตฺตสฺส, สิทฺธินา ญาณสิทฺธินา;

ปณฺฑิเตน กตา เอสา, มูลสิกฺขตฺถวณฺณนา.

มูลสิกฺขา-ฏีกา สมตฺตา.