๔๑. ปกิณฺณกนิทฺเทสวณฺณนา

๓๓๕. สทฺวารพนฺธเน โสทุกฺขลกปาสเก ฐาเน ทิวา สยนฺเตน ปริวตฺตกํ ทฺวารํ พนฺเธยฺยาติ สมฺพนฺโธ. ทฺวารญฺจ ทฺวารพนฺธนญฺจ ทฺวารพนฺธนานิ มชฺเฌปทโลปวเสน, พนฺธน-สทฺเทเนว วา ทฺวารพาหา วุจฺจนฺติ, สห ทฺวารพนฺธเนหีติ สทฺวารพนฺธนํ, ฐานํ. เหฏฺฐา อุทุกฺขลกญฺจ อุปริ ปาสโก จ, สห อุทุกฺขลปาสเกหีติ สมาโส. ตาทิเส ฐาเน ปาการาทิปริกฺเขเปน ภวิตพฺพนฺติ ปริกฺขิตฺเตติ วิญฺญายติ. โส จ อุจฺจโต สหเสยฺยปฺปโหนเก วุตฺตนโยติ วทนฺติ. สยนฺเตนาติ ปาเท ภูมิโต โมเจตฺวา นิปชฺชนฺเตน. ปริวตฺตกนฺติ สํวรณวิวรณวเสน อิโต จิโต จ ปริวตฺตนโยคฺคํ. ทฺวารนฺติ อนฺตมโส ทุสฺสสาณิทฺวารมฺปิ. พนฺเธยฺยาติ สพฺพนฺติเมน วิธินา ยาวตา สีสํ น ปวิสติ, ตาวตาปิ พนฺเธยฺย, สํวเรยฺยาติ วุตฺตํ โหติ.

๓๓๖. อาโภโค จาปีติ ‘‘เอส ชคฺคิสฺสตี’’ติ อาโภโค จาปิ. จ-สทฺเทน ‘‘ทฺวารํ ชคฺคาหี’’ติ วจนมฺปิ สมุจฺจิโนติ. สวเส ตํ อาการํ วินาติ สสฺส อตฺตโน วเส อายตฺเต ฐาเน, ยตฺถ ปน พหูนํ สญฺจรณตฺตา ทฺวารํ สํวุตมฺปิ สํวุตฏฺฐาเน น ติฏฺฐติ, ทฺวารํ อลภนฺตา ปาการํ อภิรุหิตฺวาปิ วิจรนฺติ, ตาทิเส ปริเวเณ สํวรณกิจฺจํ นตฺถิ. อถ วา สสฺส วโส อายตฺโต, น ยกฺขาทีนํ เตหิ คหิตกตฺตสฺส, พนฺธิตฺวา นิปชฺชาปิตตฺตสฺส จ อภาเวนาติ สวโส. ตสฺมึ สติ ปุพฺเพ วุตฺตทฺวารํ สํวรณอาโภคกรณวจนสงฺขาตํ อาการนฺติ อตฺโถ.

๓๓๗. รตนานีติ มุตฺตาทีนิ ทสวิธานิ. ตตฺถ ปน ชาติผลิกํ อุปาทาย สพฺโพปิ มณิ เวฬุริโยปิ โลหิตงฺโก มสารคลฺโล จ โธตาปิ อโธตวิทฺธาปิ อนามาสา, กาจมณิ จ ปานียสงฺโข โธโต อโธโตปิ อามาสา, สิลา โธตวิทฺธา สุวณฺเณน สทฺธึ ปจิตา มุคฺควณฺณา จ อนามาสา. เจติยฆรโคปกานํ สุวณฺณเจติเย กจวรเมว หริตุํ วฏฺฏติ. อารกูฏโลหมฺปิ ชาตรูปคติกเมว. อิตฺถิรูปานีติ อนฺตมโส ปิฏฺฐมยอิตฺถิรูปานิปิ. ธญฺญนฺติ อนฺตมโส ตตฺถชาตกมฺปิ มคฺเค ปสาริตมฺปิ สตฺตวิธํ ธญฺญํ. กีฬาวเสน อปรณฺณานิ ตาลผลาทีนิปิ อนามาสานิ, ปสาริตมฺปิ น มทฺทนฺเตน คนฺตพฺพํ, อสติ มคฺเค มคฺคํ อธิฏฺฐาย คนฺตพฺพํ. อิตฺถิปสาธนนฺติ อนฺตมโส ปิฬนฺธนตฺถาย ฐปิตํ นิวาสนตาลปณฺณมุทฺทิกมฺปิ.

๓๓๘. สิตฺถเตโลทเตเลหีติ มธุสิตฺถกนิยฺยาสาทีสุ เยน เกนจิ เตลมิสฺสกสิเลเสน จ อุทกมิสฺสกเตเลน จ. ผณหตฺถผเณหีติ ผณมิว ผณํ, องฺคุลีหิ ผณกิจฺจกรเณน หตฺโถเยว ผณํ หตฺถผณํ, ทนฺตมยาทิ ยํ กิญฺจิ ผณญฺเจว หตฺถผณญฺจาติ ทฺวนฺโท. โอสณฺเฐยฺยาติ โอลิขิตฺวา สนฺนิสีทาเปยฺย.

๓๓๙. เอกปาวุรณา วา เอกตฺถรณา วา น ตุวฏฺฏยุํ, เอกมญฺเจ น ตุวฏฺฏยุนฺติ โยชนา. เอกํ ปาวุรณํ เอกํ อตฺถรณํ เอเตสนฺติ วิคฺคโห. น ตุวฏฺฏยุนฺติ น นิปชฺเชยฺยุํ. เอกสฺมึ ภาชเน วาปิ น ภุญฺเชยฺยุนฺติ โยเชตพฺพํ.

๓๔๐. มนุสฺสานํ ปมาณงฺคุเลน อฏฺฐ องฺคุลานิ ยสฺส, อธิเกน สหิตํ อฏฺฐงฺคุลนฺติ สมาโส. ลสุณํ มคเธสุ ชาตํ อามลกภณฺฑิกํ ลสุณํ น ขาเทยฺยาติ สมฺพนฺโธ. น อกลฺลโกติ อคิลาโน.

๓๔๑. หีนุกฺกฏฺเฐหิ ชาติอาทีหิ อุกฺกฏฺฐํ วา หีนํ วา อุชุํ วา อญฺญาปเทเสน วา ทวา วเท, ทุพฺภาสิตนฺติ สมฺพนฺโธ. ชาติอาทีหีติ ชาตินามโคตฺตกมฺมสิปฺปอาพาธลิงฺคกิเลสอาปตฺติอกฺโกเสหิ. อุกฺกฏฺฐนฺติ ชาตฺยาทีหิเยว อุกฺกฏฺฐํ อุปสมฺปนฺนํ อนุปสมฺปนฺนํ วา. ทวาติ เกฬิหสาธิปฺปายตาย. อุชุํ วาติ ‘‘จณฺฑาโลสี’’ติอาทินา นเยน. อญฺญาปเทเสน วาติ ‘‘สนฺติ อิเธกจฺเจ จณฺฑาลา’’ติอาทินา นเยน.

๓๔๒. ทีเฆ นเขติ มํสปฺปมาณโต. ทีเฆ เกเสติ ทฺวงฺคุลโต. สเจปิ น ทีฆา, ทุมาสโต เอกทิวสมฺปิ อติกฺกาเมตุํ น ลภติ. ทีเฆ นาสโลเมติ นาสโต พหิ นิกฺขนฺเต. วีสติมฏฺฐนฺติ วีสติยา นขานํ มฏฺฐญฺจ. สมฺพาเธติ อุโภสุ อุปกจฺฉเกสุ, มุตฺตกรเณ จ โลมหารณญฺจ น ลพฺภาติ สมฺพนฺธนียํ. น ลพฺภาติ เอเต มฏฺฐาทโย น ลพฺภนฺตีติ อตฺโถ, นิปาโต วา ลพฺภาติ. อาพาธปฺปจฺจยา ปน สมฺพาเธ โลมํ สํหริตุํ วฏฺฏติ.

๓๔๓. สงฺฆุทฺทิฏฺฐํ วา สงฺฆิกํ วา สยนาสนํ ยถาวุฑฺฒํ น พาเธยฺยาติ โยชนา. สงฺฆสฺส อุทฺทิฏฺฐํ สงฺฆุทฺทิฏฺฐํ, สงฺฆํ อุทฺทิสฺส กตนฺติ อธิปฺปาโย. โย โย วุฑฺโฒ ยถาวุฑฺฒํ, วุฑฺฒปฺปฏิปาฏิยาติ อตฺโถ. น พาเธยฺยาติ น ปฏิพาเหยฺย. อลฺลปาทา นาม เยหิ อกฺกนฺตฏฺฐาเน อุทกํ ปญฺญายติ. สยนาสนนฺติ มญฺจปีฐาทิ, อิมินา ปริภณฺฑกตา ภูมีติปิ อุปลกฺขิตา. สุโธตปาทกํ วาปิ สอุปาหโน ตเถวาติ สมฺพนฺโธ. สุโธตปาทกนฺติ โธตปาเทเหว อกฺกมิตพฺพฏฺฐานํ. โธตา ปาทา ยสฺส อกฺกมนสฺสาติ กิริยาวิเสสนสมาโส. ยทิ ปน ตตฺถ เนวาสิกา อโธตปาเทหิปิ วฬญฺเชนฺติ, ตเถว วฬญฺเชตุํ วฏฺฏติ. ตเถวาติ ปริภณฺฑกตํ ภูมึ เสนาสนํ วา นกฺกเมติ อตฺโถ.

๓๔๔. สงฺฆาฏิยาติ อธิฏฺฐิตสงฺฆาฏิยา. ปาเท ปริคฺคเหตฺวา อาสนํ ปลฺลตฺโถ, ปลฺลตฺถํ กโรตีติ ปลฺลตฺถาติธาตุสฺส ปลฺลตฺเถติ รูปํ. วิหาเรปิ อนฺตรฆเรปิ ปลฺลตฺถิกาย น นิสีเทยฺยาติ อธิปฺปาโย, ปริกมฺมกตํ ภิตฺตาทินฺติ โยชนา. ปริกมฺมกตนฺติ เสตวณฺเณน วา จิตฺตกมฺเมน วา กตปริกมฺมํ. อาทิ-สทฺโท ทฺวารวาตปานาทึ สงฺคณฺหาติ. น อปสฺสเยติ จีวราทินา อปฺปฏิจฺฉาเทตฺวา อปสฺสยนํ น กเรยฺย. โน น อาจเมติ เนว น อาจเม, อาจเมยฺยาติ อตฺโถ. เทฺว ปฏิเสธา ปกติยตฺถํ คเมนฺตีติ. สนฺเตติ อิมินา อุทเก อสนฺเต อนาปตฺตีติ ทีเปติ.

๓๔๕. อกปฺปิยสมาทาเนติ ภิกฺขูนํ สามเณรานํ อกปฺปิเย สมาทาเน. ทวาติ นิปาโต, กีฬาธิปฺปาเยนาติ อตฺโถ. สิลาปวิชฺฌเนติ อนฺตมโส หตฺถยนฺเตนปิ สกฺขริกายปิ ขิปเน. สภาคาย เทสนาย อาวิกมฺเม จ ทุกฺกฏนฺติ โยเชตพฺพํ. สภาคายาติ วตฺถุวเสน สมาโน ภาโค เอติสฺสา อาปตฺติยาติ วิคฺคโห. จ-สทฺโท ตาทิสิยา ปฏิคฺคหณมตฺตํ สมุจฺจิโนติ.

๓๔๖. ปฏิสฺสโว นาม ‘‘อุโภปิ มยํ อิธ วสฺสํ วสิสฺสาม, เอกโต อุทฺทิสาเปมา’’ติอาทิปฏิชานนํ, ตสฺส วิสํวาโท ปจฺฉา อกรณํ ปฏิสฺสววิสํวาโท, ตสฺมึ, นิมิตฺตตฺเถ ภุมฺมํ. สุทฺธจิตฺตสฺสาติ กถนสมเย ‘‘กริสฺสามี’’ติ เอวํ ปวตฺตจิตฺตสฺส. อิตรสฺสาติ อญฺญสฺส อสุทฺธจิตฺตสฺส.

๓๔๗. กิจฺเจติ สุกฺขกฏฺฐาทิคฺคหณกิจฺเจ สติ เอว โปริสํ ปุริสปฺปมาณํ อภิรุเหยฺยาติ สมฺพนฺโธ. อาปทาสูติ วาฬมิคทสฺสนาทีสุ.

๓๔๘. ปริสฺสาวนํ วินาติ สมฺพนฺโธ. อทฺธานนฺติ เหฏฺฐิมนฺเตน อทฺธโยชนสงฺขาตํ อทฺธานํ. สเจ น โหติ ปริสฺสาวนํ วา ธมฺมกรโณ วา, สงฺฆาฏิกณฺโณปิ อธิฏฺฐาตพฺโพ. ยาจมานสฺสาติ ปริสฺสาวนํ ยาจนฺตสฺส.

๓๔๙. อาพาธปฺปจฺจยา อญฺญตฺร เสสงฺเค จ อตฺตฆาตเน จ ทุกฺกฏนฺติ โยชนา. เสสงฺเคติ องฺคชาตโต กณฺณนาสาทิอวเสเส อวยวจฺเฉทเน. อตฺตฆาตเนติ อาหารุปจฺเฉทาทินา อตฺตโน มารเณ.

๓๕๐. ตูลิกาย กยิรมานํ อิตฺถิปุริสาทิกํ จิตฺตญฺจ โปตฺถกญฺจ กฏฺฐาทีสุ กยิรมานํ จิตฺตโปตฺถกานิ, ตานิเยว รูปานีติ สมาโส. ชาตกาทีนิ ปน ปเรหิ การาเปตุํ ลพฺภนฺติ. มาลากมฺมาทีนิ สยมฺปิ กาตุํ ลพฺภนฺติ. อารามารญฺญเคเหสุ ภุญฺชนฺตํ น อุฏฺฐาเปยฺยาติ โยเชตพฺพํ. วิหารสงฺขาโต อาราโม จ อรญฺญญฺจ อนฺตรฆรสงฺขาตํ เคหญฺจาติ ทฺวนฺโท. ‘‘อาราม…เป… เคเหสู’’ติ วตฺตพฺเพ เอ-การสฺส อ-การกรเณน คาถาพนฺธวเสน วุตฺตํ. โอกาเส กเต ปน ‘‘ปวิสถา’’ติ วุตฺเต จ ปวิสิตพฺพํ อุปนิสีทิตพฺพญฺจ.

๓๕๑. ปุมยุตฺตานิ ยานานิ จ สิวิกญฺจ หตฺถวฏฺฏกญฺจ ปาฏงฺกิญฺจ อภิรุหิตุํ คิลานสฺส กปฺปเตติ สมฺพนฺโธ. ปุมยุตฺตานีติ อสฺสควาทิปุริสยุตฺตานิ, น เธนุยุตฺตานิ, สารถิ ปน อิตฺถี วา โหตุ ปุริโส วา, วฏฺฏติ. หตฺถวฏฺฏเกปิ เอเสว นโย, ยานานีติ รถสกฏาทีนิ, สิวิกนฺติ ปีฐกสิวิกํ, ปีฐกยานนฺติ อตฺโถ. ปาฏงฺกีติ อนฺโทลิกา. คิลานสฺสาติ เอตฺถ คิลาโน นาม น อปฺปเกนปิ สีสาพาธาทิมตฺเตน เวทิตพฺโพ, โย ปน น สกฺโกติ วินา ยาเนน คนฺตุํ, เอวรูโป เวทิตพฺโพ. ตถา หิ ยานํ อนุชานนฺเตน ภควตา โกสเลสุ ชนปเทสุ ภควนฺตํ ทสฺสนาย สาวตฺถึ คจฺฉนฺตํ อญฺญตรํ คิลานํ ภิกฺขุํ คนฺตุมสกฺกุเณยฺยตาย อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสินฺนํ ทิสฺวา มนุสฺเสหิ ตํ ปวตฺตึ ญตฺวา ‘‘เอหิ, ภนฺเต, คมิสฺสามา’’ติ วุตฺเต ‘‘นาหํ, อาวุโส, คมิสฺสามิ, คิลาโนมฺหี’’ติ วุตฺตวตฺถุสฺมึ (มหาว. ๒๕๓) อนุญฺญาตํ, ตถา วทนฺโต จ โส ภิกฺขุ คมนุปจฺเฉทสาธกเมว เคลญฺญํ สนฺธายาหาติ วิญฺญายติ อธิปฺเปตตฺถนิปฺผตฺติยา อุปจฺฉินฺนตฺตา, อปิจ ยาเนน เอกปริจฺเฉทาย อุปาหนาย ปริจฺเฉทํ ฐเปนฺเตน อฏฺฐกถาจริเยน ‘‘คิลาเนน ภิกฺขุนา สอุปาหเนนาติ เอตฺถ คิลาโน นาม โย น สกฺโกติ อนุปาหเนน คามํ ปวิสิตุ’’นฺติ อฏฺฐกถายํ (มหาว. อฏฺฐ. ๒๕๖) วุตฺตํ, ตสฺมา ยถาวุตฺตคิลาโนว คิลาโนติ นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ.

๓๕๒. ทวํ กรเณติ เกฬิยา กรเณ. อญฺญสฺสาติ อนฺตมโส ทุสฺสีลสฺสาปิ. อุปลาฬเนติ ‘‘ปตฺตํ ทสฺสามิ, จีวรํ ทสฺสามี’’ติอาทินา.

๓๕๓. วิวริตฺวา น ทสฺสเยติ สมฺพนฺธนียํ. ตา ภิกฺขุนิโย.

๓๕๔. โอวาทนฺติ ภิกฺขุนีหิ เตรสิยํ วา จาตุทฺทสิยํ วา อาคนฺตฺวา อุโปสถํ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘จาตุทฺทโส’’ติอาทินา ภิกฺขุนา อาจิกฺขิเต ปุน ตาหิ อุโปสถทิวเส สมาคนฺตฺวา โอวาทูปสงฺกมนยาจนํ, ตํ ปาติโมกฺขุทฺเทสกสฺส อาโรเจตฺวา เตน กตสนฺนิฏฺฐานํ คเหตฺวา ปาฏิปเท ปจฺจาหริตพฺพนฺติ อชานนกํ พาลญฺจ ตถา กาตุํ อสมตฺถํ คิลานญฺจ ปาฏิปเท คนฺตุกามํ คมิยญฺจ วชฺเชตฺวา อญฺญสฺส คหณปจฺจาหรณานิ อกาตุํ น วฏฺฏติ. เตน วุตฺตํ ‘‘น คณฺหโต’’ติอาทิ.

๓๕๕. โลกายตนฺติ นิรตฺถกการณปฺปฏิสํยุตฺตํ ติตฺถิยสตฺถํ. ติรจฺฉานวิชฺชา จ อิมินาว อุปลกฺขิตา. น วาเจยฺยาติ ปเรสํ น วาเจยฺย. อิมินาว อตฺตโน ปริยาปุณนมฺปิ ปฏิกฺขิตฺตํ โลกายตติรจฺฉานวิชฺชาติ จ ราคโทสโมหวฑฺฒานิ พุทฺธาทิครหิตา สคฺคโมกฺขานํ ติโร ติริยโต อญฺจิตา คตา ปวตฺตา กพฺพนาฏกาทิกา สพฺพาปิ วิชฺชา อนุโลมวเสน วา วินยปริยายํ ปตฺวา ครุเก ฐาตพฺพนฺติ วินยยุตฺติโตปิ สงฺคหิตาติ เวทิตพฺพา. เอวญฺจ โน ครูนมุปเทโส. เปฬายปีติ ยตฺถ ปาตึ ฐเปตฺวา สุขิโน ภุญฺชนฺติ, ตมฺพโลเหน รชเตน วา กตาย ตาย อาสิตฺตกูปธานสงฺขาตาย เปฬาย ฐเปตฺวา.

๓๕๖. ปารุตญฺจ นิวาสนญฺจ, คิหีนํ หตฺถิโสณฺฑาทิวเสน ปารุตนิวาสนํ ยสฺส ปารุปนสฺส นิวาสนสฺสาติ กิริยาวิเสสนสมาโส. คิหิปารุตนิวาสนํ น ปารุเป น นิวาเสยฺยาติ สมฺพนฺโธ. สํเวลฺลิยํ น นิวาเสยฺยาติ มลฺลกมฺมกราทโย วิย กจฺฉํ กตฺวา น นิวาเสยฺย. เอวํ นิวาเสตุํ คิลานสฺสาปิ มคฺคปฺปฏิปนฺนสฺสาปิ น วฏฺฏติ. ยมฺปิ มคฺคํ คจฺฉนฺตา เอกํ วา เทฺว วา โกเณ อุกฺขิปิตฺวา อนฺตรวาสกสฺส อุปริ ลคฺคนฺติ, น วฏฺฏติ. เอวํ อปารุปิตฺวา อนิวาเสตฺวา จ นิพฺพิการํ ปริมณฺฑลํ ปารุปิตพฺพํ ติมณฺฑลํ ปฏิจฺฉาเทนฺเตน ปริมณฺฑลํ นิวาเสตพฺพญฺจ, ตถา อปารุปิตฺวา อนิวาเสตฺวา จ อาราเม วา อนฺตรฆเร วา อนาทเรน ยํ กิญฺจิ วิการํ กโรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ. ทายนฺติ วนํ. นาลิมฺปเยยฺยาติ ‘‘สพฺพูปการานิ วินสฺสนฺตู’’ติ วา ขิฑฺฑาธิปฺปาเยน วา นาลิมฺปเยยฺย.

๓๕๗. วฑฺฒึ โน ปโยชเย อญฺญาตกปฺปวาริเต โน ยาเจติ โยชนา. อญฺญสฺสาติ สหธมฺมิกสฺสาปิ. กติปาหํ ภุตฺวา วาติ โยชนียํ. ปุโนติ นิปาโต.

๓๕๘. ทณฺฑินํ ญตฺวา วา อญตฺวา วา อุทฺทิสฺส รกฺขํ ยาจเน ทณฺฑิเต ทณฺโฑ อสฺส คีวาติ โยชนา. ทณฺฑํ คณฺหตีติ ปจฺจยนฺตสฺส ทณฺฑินํ ทณฺฑคฺคหณนฺติ อตฺโถ. อุทฺทิสฺสาติ ‘‘อมฺหากํ วิหาเร อสุเกน จ อสุเกน จ อิทํ นาม กต’’นฺติ, ‘‘กริสฺส’’นฺติ วา เอวํ อตีตํ วา อนาคตํ วา อารพฺภ. ยาจเนติ โวหาริเกสุ ยาจเน สติ. ทณฺฑิเตติ เตหิ ทณฺเฑ คหิเต โส ทณฺโฑ อสฺส ยาจกสฺส ภิกฺขุโน คีวา, อิณํ โหตีติ อตฺโถ. โวหาริเกหิ ปน ‘‘เกนา’’ติ วุตฺเต ‘‘อสุเกนาติ วตฺตุํ อมฺหากํ น วฏฺฏติ, ตุเมฺหเยว ชานิสฺสถ, เกวลญฺหิ มยํ รกฺขํ ยาจาม, ตํ โน เทถ, อวหฏภณฺฑญฺจ มํ อาหราเปถา’’ติ วตฺตพฺพํ. เอวํ อโนทิสฺส อาจิกฺขณา โหติ, สา วฏฺฏติ. ปาราชิกาทิกาติ ปาราชิกถุลฺลจฺจยทุกฺกฏานิ.

๓๕๙. ‘‘หรนฺเตสุ ปริกฺขารํ,

โจโร โจโรติ ภาสิเต;

อนตฺถาเยสํ คณฺหนฺเต’’ติ. –

ปาเฐหิ ภวิตพฺพํ. เอวญฺหิ สติ ‘‘หรนฺเตสู’’ติ พหุวจเนน สห ฆฏเต. ปริกฺขารํ หรนฺเตสุ เอสํ อนตฺถาย ‘‘โจโร โจโร’’ติ ภาสิเต ทณฺฑํ คณฺหนฺเต ตตฺตกํ อสฺส คีวาติ โยเชตพฺพํ. หรนฺเตสูติ โจเรสุ คเหตฺวา คจฺฉนฺเตสุ. เอสนฺติ โจรานํ. คณฺหนฺเตติ โวหาริกชเน คณฺหนฺเต. ยตฺตกํ คหิตํ, ตตฺตกํ อสฺส ภิกฺขุโน คีวา, ภณฺฑเทยฺยํ โหตีติ อตฺโถ.

๓๖๐. ปาการกุฏฺฏานํ พหิ วฬญฺเช วาปิ วีหาทินาฬิเกราทิโรปิเม หริเต วาปิ วิฆาสุจฺจารสงฺการมุตฺตํ นาวโลกิย ฉฑฺเฑยฺย, ทุกฺกฏนฺติ สมฺพนฺโธ. วฬญฺเช นาวโลกิยาติ จ อิมินา โอโลเกตฺวา วา อวฬญฺเช วา วิฆาสาทีนิ ฉฑฺเฑนฺตสฺส อนาปตฺตีติ ทีเปติ. วีหิ อาทิ เยสํ สาลิอาทีนํ เต วีหาทโย, นาฬิเกโร อาทิ เยสํ อมฺพปนสาทีนํ เต นาฬิเกราทโย, วีหาทโย จ นาฬิเกราทโย จาติ ทฺวนฺโท, เตสํ โรโป, เตน นิพฺพตฺตํ วีหาทิ…เป… โรปิมํ. หริเตติ หริตฏฺฐาเน. วิฆาโส นาม อุจฺฉิฏฺโฐทกจลกาทิ.

๓๖๑. ธมฺมยุตฺตมฺปิ นจฺจญฺจ คีตญฺจ วาทิตญฺจ โยชาเปตุญฺจ ปโยเชตุญฺจ ปยุตฺตานิ ปสฺสิตุญฺจ ‘‘อุปหารํ กโรมา’’ติ วุตฺเต สมฺปฏิจฺฉิตุํ วา น ลพฺภนฺติ สมฺพนฺโธ. ธมฺมยุตฺตมฺปีติ รตนตฺตยคุณูปสํหิตตาย อนฺตมโส ธมฺเมน ปุญฺเญน สํยุตฺตมฺปิ. นจฺจนฺติ อนฺตมโส โมรสุกมกฺกฏาทีนํ นจฺจมฺปิ. คีตนฺติ อนฺตมโส คีตสฺส ปุพฺพภาเค กยิรมานํ ทนฺตคีตมฺปิ. วาทิตนฺติ อนฺตมโส อุทกเภริวาทิตมฺปิ. โยชาเปตุนฺติ อญฺเญหิ การาเปตุํ. ปโยเชตุนฺติ อตฺตนา กาตุํ. อายตเกน คีตสฺสเรน ธมฺมมฺปิ ภาสิตุํ น วฏฺฏติ. ปยุตฺตานีติ ปเรหิ เยหิ เกหิจิ กตานิ. ปสฺสิตุนฺติ อิมินา อโนโลจนทสฺสนมฺปิ คหิตนฺติ โสตุนฺติปิ อตฺโถ วิญฺญายติ. อนฺตราราเม ฐิตสฺส ปสฺสโต อนาปตฺติ. วีถิยํ ฐตฺวา คีวํ ปริวตฺเตตฺวา ปสฺสโตปิ อาปตฺติเยว. เยน เกนจิ กรณีเยน คตฏฺฐาเน ปสฺสติ, สุณาติ วา, อนาปตฺติ. สมฺปฏิจฺฉิตุนฺติ ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตุํ. ‘‘อุปหารกรณํ นาม สุนฺทร’’นฺติ วตฺตุํ วฏฺฏติ. วา-สทฺโท สมุจฺจเย.

๓๖๒. ‘‘กีฬตฺถํ กตํ ราชาคาร’’นฺติอาทินา สมฺพนฺธิตพฺพํ. จิตฺเตน วิจิตฺตกํ อาคารํ จิตฺตาคารกํ.

๓๖๓. อาสเนน นเว น ปฏิพาเหยฺยาติ โยชนา. อาสเนนาติ อาสนโต. น ปฏิพาเหยฺยาติ น อุฏฺฐาเปยฺย. อุเณฺห จีวรํ น นิทเหยฺยาติ โยชนียํ. น นิทเหยฺยาติ อธิกํ น นิทเหยฺย. ครุนาติ อาจริยุปชฺฌาเยน. ปณามิโตติ ‘‘มา อิธ ปวิสา’’ติอาทินา นิกฺกฑฺฒิโต.

๓๖๔. สตฺตหิ อาปตฺตีหิ จ ภิกฺขุํ วาปิ อญฺเญเนว จ อุปาสกํ วาปิ ปรมฺมุขา อกฺโกสเน ทุกฺกฏนฺติ โยเชตพฺพํ. อาปตฺตีหิ จาติ จ-สทฺโท อวธารเณ. อญฺเญเนว จาติ เอตฺถ เอว จาติ นิปาตสมุทาโย, เอโก เอว วา อวธารเณ, วุตฺตโต อญฺเญเนว ‘‘อสทฺโธ’’ติอาทินาติ อตฺโถ. ปรมฺมุขาติ นิปาโต, ตสฺส อสมฺมุเขติ อตฺโถ. สมฺมุขา วทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ. ปาปครหณวเสน ปน วทโต อนาปตฺติ.

๓๖๕. สทฺธาเทยฺยํ สทฺธาย ทาตพฺพํ จีวรญฺจ จ-สทฺเทน อวเสสมฺปิ วินิปาเตตุํ นาเสตุํ น ลพฺภํ, ปิตูนํ ลพฺภนฺติ สมฺพนฺโธ. ญาตีนมฺปีติ ปิ-สทฺโท สมฺภาวเน.

๓๖๖. อญฺญตฺร วสฺสํวุตฺโถ อญฺญโต ภาคํ คเณฺหยฺย, ทุกฺกฏนฺติ สมฺพนฺโธ. อญฺญตฺราติ อญฺญสฺมึ วิหาเร. อญฺญโตติ อญฺญวิหารโต. ปฏิเทยฺยาติ คหิตฏฺฐาเน ทเทยฺย. คหิเต ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ นฏฺเฐ วา ชิณฺเณ วา ตสฺส คีวาโห ตีติ สมฺพนฺโธ. โจทิโต โน ทเทยฺย, เตสํ ธุรนิกฺเขปโต ภณฺฑคฺฆการิโย โหตีติ โยชนา. โจทิโตติ วตฺถุสามิเกหิ ‘‘เทหี’’ติ วุตฺโต. เตสนฺติ ตสฺมึ วิหาเร ลาภีนํ ภิกฺขูนํ.

๓๖๗. สนฺตรุตฺตโร วา กลฺโล สอุปาหโน วา คามํ น ปวิเสยฺย, จามรีมกสพีชนึ น ธาเรยฺยาติ โยชนียํ. อนฺตรญฺจ อุตฺตรญฺจ, สห อนฺตรุตฺตเรน สนฺตรุตฺตโร. อคฺคฬคุตฺเต วิหาเร สงฺฆาฏึ นิกฺขิปิตฺวา คนฺตุํ วฏฺฏติ. อารญฺญเกน ปน ภณฺฑุกฺขลิกาย ปกฺขิปิตฺวา ปาสาณรุกฺขสุสิราทีสุ ปฏิจฺฉนฺเนสุ ฐเปตฺวา คนฺตพฺพํ. อนฺตรุตฺตรานํ นิกฺเขเป อยเมว นโย. กลฺโลติ อคิลาโน. มกสานํ พีชนี มกสพีชนี, จมรีนํ วาเฬหิ กตา มกสพีชนีติ สมาโส.

๓๖๘. อารามโต พหีติ สมฺพนฺธนียํ. อารามโตติ อารามูปจารโต. น ธาเรยฺยาติ อคิลาโน น ธาเรยฺย. ยสฺส ปน กายทาโห วา ปิตฺตโกโป วา โหติ, จกฺขุ วา ทุพฺพลํ, อญฺโญ วา โกจิ อาพาโธ วินา ฉตฺเตน อุปฺปชฺชติ, ตสฺส คาเม วา อรญฺเญ วา ฉตฺตํ วฏฺฏติ. คุตฺติยา ลพฺภตีติ วสฺเส จีวรคุตฺตตฺถํ, วาฬมิคโจรภเยสุ อตฺตคุตฺตตฺถมฺปิ ลพฺภตีติ อตฺโถ. เอกปณฺณฉตฺตํ ปน สพฺพตฺเถว วฏฺฏติ.

๓๖๙. อุภโตกาชํ น คาเหยฺยาติ สมฺพนฺโธ. อุภโต ทณฺฑสฺส อุภยโกฏิยํ ภารพนฺธกาชํ อุภโตกาชํ, อโลปตปฺปุริโส. เอกนฺตริกกาชกนฺติ อนฺตรเมว อนฺตริกํ, เอกญฺจ อนฺตริกญฺจาติ ทฺวนฺโท, เอกนฺตริเก ภารพนฺธกาชนฺติ ตปฺปุริโส เอกโตกาชกํ, อนฺตริกกาชกนฺติ วุตฺตํ โหติ. หตฺเถ โอลมฺโพ อสฺส ภารสฺสาติ สมาโส.

๓๗๐. อโนกาสกตนฺติ ‘‘กโรตุ เม อายสฺมา โอกาสํ, อหํ ตํ วตฺตุกาโม’’ติ เอวํ โจทเกน โอกาเส การาปิเต นตฺถิ โอกาโส กโต อเนน จุทิตเกนาติ พหุพฺพีหิ. โจเทยฺยาติ จาวนอกฺโกสกมฺมวุฏฺฐานาธิปฺปาเยน โจเทยฺย. อุโปสถปฺปวารณฏฺฐปนอนุวิชฺชธมฺมกถาธิปฺปาเยสุ โอกาสกมฺมํ นตฺถิ. สุทฺธสฺสาติ อนาปตฺติกตาย สุทฺธสฺส. อวตฺถุสฺมินฺติ อการเณ. ตถาติ ทุกฺกฏํ อติทิสติ. กโรนฺเตนาปิ ‘‘ภูตเมว นุ โข อาปตฺตึ วทติ, อภูต’’นฺติ เอวํ อุปปริกฺขิตฺวา กาตพฺพา. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ปุคฺคลํ ตุลยิตฺวา โอกาสํ กาตุ’’นฺติ (มหาว. ๑๕๓) หิ วุตฺตํ.

๓๗๑. สตฺตานํ ปกตงฺคุเลน อฏฺฐงฺคุลาธิกํ มญฺจปฺปฏิปาทํ วา อุจฺจปาทกํ มญฺจํ วา น ธารเยติ โยชนา. ปกติยา องฺคุลํ ปกตงฺคุลํ. ตญฺจ วฑฺฒกิองฺคุลํ เวทิตพฺพํ. อฏฺฐ จ ตานิ องฺคุลานิ จ, เตหิ ตมธิกํ ยสฺสาติ สมาโส. มญฺจานํ ปฏิปาโท, ยตฺถ มญฺจปาเท นิกฺขิปนฺติ. อฏฺฐงฺคุลโต อุจฺจา ปาทา ยสฺสาติ พหุพฺพีหิ.

๓๗๒. มูคพฺพตาทินฺติ มูคานมิว ตุณฺหีภาวสงฺขาตํ วตํ อาทิ ยสฺส โควตาทิโน ติตฺถิยวตสฺสาติ สมาโส. ขุรเมว ภณฺฑํ ขุรภณฺฑํ. ปุพฺเพ นฺหาปิโต นฺหาปิตปุพฺพโก, วิเสสนสฺส ปรนิปาโต.

๓๗๓. หตฺถกมฺมนฺติ หตฺเถน กาตพฺพํ วฑฺฒกิอาทีนํ กมฺมํ. อนุสฺสรณํ ‘‘กปฺปิยตฺตํ เม เยน ยาจิตํ, อเมฺหหิ อิมสฺส ทาตพฺพ’’นฺติ เอวํ จิตฺตปฺปวตฺติอนุสาโร, ตสฺสา ยาจนาย อนุสาโร ตทนุสาโร, ตโต ลทฺธํ ยํ กิญฺจิ คเหตุนฺติ โยชนา. กมฺมโต นิคฺคโต นิกฺกมฺโม, วิฆาสาทาทิ. ตํ อยาจิตฺวาปิ กาเรตุนฺติ สมฺพนฺโธ. อาหราเปตุนฺติ อรญฺญโต อาเนตุํ. อปรสนฺตกนฺติ ทารุติณปลาลาทิกํ อปรปริคฺคหิตํ.

๓๗๔. คิหีนํ ยตฺตกํ เทติ, โคปเก เทนฺเต คเหตุํ ลพฺภํ, สงฺฆเจติยสนฺตเก ยถาปริจฺเฉทํ คเหตุํ ลพฺภนฺติ โยชนา. เทตีติ โคปโก ภิกฺขูนํ เทติ. คเหตุนฺติ ตตฺตกํ คเหตุํ. สงฺฆเจติยสนฺตเกติ เวตนโคปเกหิ ทียมาเน สงฺฆสฺส เจติยสฺส จ สนฺตเก. ยถาปริจฺเฉทนฺติ ยํ เตสํ สงฺเฆน อนุญฺญาตํ โหติ ‘‘ทิวเส ทิวเส เอตฺตกํ นาม ขาทถา’’ติ, ตํ ปริจฺเฉทํ อนติกฺกมฺม. สงฺฆิเก จ เจติยสนฺตเก จ เกณิยา คเหตฺวา อารกฺขนฺตสฺเสว หิ ทาเน ปริจฺเฉโท นตฺถิ.

๓๗๕. ‘‘กายวาจาหิ ทฺวีหิ อาปตฺตึ อาปชฺเชยฺยา’’ติ เยภุยฺยวเสน วุตฺตํ, เมถุนธมฺเม ปรูปกฺกเม สติ สาทิยนฺตสฺส อกิริยสมุฏฺฐานภาวสมฺภวโต. ฉหิ วาติ อาปตฺตุปฺปตฺติการณสงฺขาเตหิ ฉหิ สมุฏฺฐาเนหิ วา อาปตฺตึ อาปชฺเชยฺยาติ สมฺพนฺโธ. สพฺพาปตฺตีนญฺหิ กาโย วาจา กายวาจา กายจิตฺตํ วาจาจิตฺตํ กายวาจาจิตฺตนฺติ ฉ สมุฏฺฐานานิ. ตตฺถ ปุริมานิ ตีณิ อจิตฺตกานิ, ปจฺฉิมานิ สจิตฺตกานิ.

ติธา เอกสมุฏฺฐานา, ปญฺจธา ทฺวิสมุฏฺฐิตา;

ทฺวิธา ติจตุโร ฐานา, เอกธา ฉสมุฏฺฐิตา.

ตตฺถ จตุตฺเถน ปญฺจเมน ฉฏฺเฐน จ สมุฏฺฐานโต เอกสมุฏฺฐานา ติธา. ปฐมจตุตฺเถหิ จ ทุติยปญฺจเมหิ จ ตติยฉฏฺเฐหิ จ จตุตฺถฉฏฺเฐหิ จ ปญฺจมฉฏฺเฐหิ จ สมุฏฺฐานโต ทฺวิสมุฏฺฐิตา ปญฺจธา. ปฐเมหิ จ ตีหิ ปจฺฉิเมหิ จ ตีหิ สมุฏฺฐานโต ติสมุฏฺฐานา ทฺวิธา. ปฐมตติยจตุตฺถฉฏฺเฐหิ จ ทุติยตติยปญฺจมฉฏฺเฐหิ จ สมุฏฺฐานโต จตุสมุฏฺฐานา ทฺวิธา. ฉหิปิ สมุฏฺฐิโต ฉสมุฏฺฐานา เอกธา. อลชฺชิ…เป… สญฺญิตาย จาติ อิเมหิ ฉหิ วา อาปตฺตึ อาปชฺเชยฺยาติ สมฺพนฺโธ. โย สญฺจิจฺจ อาปตฺตึ อาปชฺชติ, อาปตฺตึ ปริคูหติ, อคติคมนญฺจ คจฺฉติ, เอทิโส วุจฺจติ อลชฺชี ปุคฺคโล. อลชฺชี จ อญฺญาโณ จ กุกฺกุจฺจปกโต จ กุกฺกุจฺเจน อภิภูโตติ ทฺวนฺโท. ภาเว ตฺตปฺปจฺจโย.

ตตฺถ โย อกปฺปิยภาวํ ชานนฺโตเยว มทฺทิตฺวา วีติกฺกมํ กโรติ, อยํ อลชฺชิตา อาปชฺชติ. มนฺโท โมมูโห กตฺตพฺพากตฺตพฺพํ อชานนฺโต อกตฺตพฺพํ กโรติ, กตฺตพฺพํ วิราเธติ, อยํ อญฺญาณตฺตา อาปชฺชติ. กปฺปิยากปฺปิยํ นิสฺสาย กุกฺกุจฺเจ อุปฺปนฺเน วินยธรํ อปุจฺฉิตฺวา มทฺทิตฺวา วีติกฺกมติ, อยํ กุกฺกุจฺจปกตตฺตา อาปชฺชติ. สติยา ปฺลโว สมฺโมโห สติปฺลโว, สหเสยฺยติจีวรวิปฺปวาสาทีนิ สติปฺลวา อาปชฺชติ. กปฺปญฺจ อกปฺปิยญฺจ กปฺปากปฺปิยํ, กปฺปากปฺปิเย สญฺญา, สา อสฺส อตฺถีติ กปฺปา…เป… สญฺญี, ตสฺส ภาโวติ ตา-ปจฺจโย. ย-โลเปน ปน ‘‘สญฺญิตา’’ติ วุตฺตํ, กรณตฺเถ วา ปจฺจตฺตวจนํ. เต จ ‘‘อกปฺปิเย’’ติอาทีนํ ยถากฺกเมน ยุชฺชนฺติ. ตตฺถ โย อจฺฉมํสํ ‘‘สูกรมํส’’นฺติ ขาทติ, วิกาเล กาลสญฺญิตาย ภุญฺชติ, อยํ อกปฺปิเย กปฺปิยสญฺญิตาย อาปชฺชติ. โย ปน สูกรมํสํ ‘‘อจฺฉมํส’’นฺติ ขาทติ, กาเล วิกาลสญฺญาย ภุญฺชติ, อยํ กปฺปิเย อกปฺปิยสญฺญิตาย อาปชฺชติ.

๓๗๖. อลชฺชิอญฺญาณตาย กายวาจาหิ อาปตฺตึ ฉาทเยติ โยชนา. ลิงฺเคติ ลิงฺคปริวตฺตนนิมิตฺตํ. ลิงฺเค สงฺเฆ จ คเณ จ เอกสฺมึ จาติ อาปตฺติวุฏฺฐิติ จตุธา โหตีติ เสโส.

๓๗๗. ปจฺจยทฺวเยติ จีวเร ปิณฺฑปาเต จ. ปริกโถภาสวิญฺญตฺตีติ อภิลาปมตฺตเมตํ. สหจริตสฺส ปน นิมิตฺตกมฺมสฺสาปิ เอตฺเถว สงฺคโห เวทิตพฺโพ. ตตฺถ ปริยาเยน กถนํ ปริกถา. อุชุกเมว อวตฺวา ยถา อธิปฺปาโย วิภูโต โหติ, เอวํ โอภาสนํ โอภาโส. ปจฺจเย อุทฺทิสฺส ยถา อธิปฺปาโย ญายติ, เอวํ วิญฺญาปนํ วิญฺญตฺติ. นิมิตฺตกรณํ นิมิตฺตกมฺมํ. ตติเยติ เสนาสเน. เสเสติ คิลานปจฺจเย.

๓๗๘. ปญฺจนฺนํ สหธมฺมิกานํ อจฺจเย ทานํ น รูหตีติ สมฺพนฺโธ. อจฺจเย ทานนฺติ ‘‘มมจฺจเยน มยฺหํ สนฺตกํ อุปชฺฌายสฺส โหตู’’ติอาทินา เอวํ อตฺตโน อปคเม ทานํ. ตนฺติ อจฺจเยน ทินฺนํ จีวราทิกํ สงฺฆสฺเสว จ โหติ, น ภิกฺขุโนติ อธิปฺปาโย. คิหีนํ ปนาติ คิหีนํ อจฺจเย ทานํ ปน. อิทเมตฺถ ทานคฺคหณลกฺขณํ – ‘‘อิทํ ตุยฺหํ ทมฺมี’’ติอาทินา สมฺมุขา วา ‘‘อิตฺถนฺนามสฺส เทมี’’ติอาทินา ปรมฺมุขาปิ ทินฺนํเยว โหติ. ‘‘ตุยฺหํ คณฺหาหี’’ติ วุตฺเต ‘‘มยฺหํ คณฺหามี’’ติ วทติ, สุทินฺนํ สุคฺคหิตญฺจ. ‘‘ตว สนฺตกํ กโรหิ, ตว สนฺตกํ โหตุ, ตว สนฺตกํ การาเปหี’’ติ วุตฺเต ‘‘มม สนฺตกํ กโรมิ, มม สนฺตกํ โหตุ, มม สนฺตกํ กริสฺสามี’’ติ วทติ. ทุทฺทินฺนํ ทุคฺคหิตญฺจ. สเจ ปน ‘‘ตว สนฺตกํ กโรหี’’ติ วุตฺเต ‘‘สาธุ, ภนฺเต, มยฺหํ คณฺหามี’’ติ คณฺหาติ, สุคฺคหิตนฺติ.

๓๗๙. ภิกฺขุ วา สามเณโร วา อุปสฺสเย ภิกฺขุนีนํ วิหาเร กาลํ กยิราถ ยทิ กาลงฺกเรยฺย, ตตฺถ ตสฺมึ อุภินฺนํ สนฺตเก ภิกฺขุสงฺโฆ เอว ทายชฺโช สามี โหตีติ เสโส. เสเสปีติ อวเสเส ภิกฺขุนิสิกฺขมานสามเณริสนฺตเกปิ. อยํ นโยติ ยทิ เต ภิกฺขูนํ วิหาเร กาลํ กเรยฺยุํ, เตสํ สนฺตเก ภิกฺขุนิสงฺโฆ เอว ทายชฺโชติ อยเมว นโยติ อตฺโถ.

๓๘๐. ‘‘อิมํ เนตฺวา อสุกสฺส เทหี’’ติ ทินฺนํ ยาว ปรสฺส หตฺถํ น ปาปุณาติ, ตาว ปุริมสฺเสว, โย ปหิณติ, ตสฺเสวาติ อตฺโถ. ทมฺมีติ ‘‘อิตฺถนฺนามสฺส เทมี’’ติ ทินฺนํ ปน ปจฺฉิมสฺเสว, ยสฺส ปหิณติ, ตสฺเสว สนฺตกนฺติ อตฺโถ. อิมํ วิธึ ‘‘วุตฺตนเยน อิเม สามิโน โหนฺตี’’ติ เอตํ ปการํ ญตฺวา วิสฺสาสคฺคาหํ วา คเณฺห, มตกจีวรํ วา อธิฏฺเฐติ โยชนา. วิสฺสาสคาหนฺติ สามีสุ ชีวนฺเตสุ วิสฺสาเสน คาหํ คเหตฺวา. มตกจีวรํ อธิฏฺเฐติ เตสุ มเตสุ อญฺเญ เจ ภิกฺขู น สนฺติ, ‘‘มยฺหํ ตํ ปาปุณาตี’’ติ มตกจีวรํ อธิฏฺเฐยฺย. อญฺเญสํ อทตฺวา ทูเร ฐปิตมตกปริกฺขารา ปน ตตฺถ ตตฺถ สงฺฆสฺเสว โหนฺติ. ภิกฺขุมฺหิ กาลกเต สงฺโฆ สามี ปตฺตจีวเร, อปิจ คิลานุปฏฺฐากา พหูปการา, สงฺเฆน ติจีวรญฺจ ปตฺตญฺจ คิลานุปฏฺฐากานํ ทาตพฺพํ. ยํ ตตฺถ ลหุภณฺฑํ ลหุปริกฺขารํ, ตํ สมฺมุขีภูเตน สงฺเฆน ภาเชตพฺพํ. ยํ ตตฺถ ครุภณฺฑํ ครุปริกฺขารํ, ตํ อาคตานาคตสฺส จาตุทฺทิสสฺส สงฺฆสฺส อวิสฺสชฺชิยํ อเวภงฺคิยํ. คิลานุปฏฺฐาโก นาม คิหี วา โหตุ ปพฺพชิโต วา, อนฺตมโส มาตุคาโมปิ, สพฺเพ ภาคํ ลภนฺติ. พหู เจ สพฺเพ สมคฺคา หุตฺวา อุปฏฺฐหนฺติ, สพฺเพสํ สมภาโค ทาตพฺโพ. โย ปเนตฺถ วิเสเสน อุปฏฺฐหติ, ตสฺส วิเสโส กาตพฺโพ.

๓๘๑. ‘‘โลหภณฺเฑ ปหรณึ ฐเปตฺวา สพฺพํ กปฺปตี’’ติอาทินา โยเชตพฺพํ. ปหรณินฺติ อาวุธํ. ปาทุกา จ สงฺกมนีโย ปลฺลงฺโก จาติ ทฺวนฺโท. มตฺติกามเย กตกํ กุมฺภการิกญฺจ ฐเปตฺวา สพฺพํ กปฺปตีติ โยชนียํ, ธนิยสฺเสว สพฺพมตฺติกามยกุฏิ กุมฺภการิกาติ.

ปกิณฺณกนิทฺเทสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.