๓๕. ปริกฺขารนิทฺเทสวณฺณนา

๒๕๙-๖๐. ฉตฺเต อนฺโต พหิ จ ปญฺจวณฺเณหิ สุตฺเตหิ สิพฺพิตุญฺจ ปณฺเณ คิริกูฏอฑฺฒจนฺทาทึ ฉินฺทิตุญฺจ น วฏฺฏตีติ สมฺพนฺโธ. ฉตฺเตติ ตาลปณฺเณ ฉตฺเต. คิริกูฏํ นาม มกรทนฺตกํ, อาทิ-สทฺเทน ตาทิสํ อญฺญํ วิการรูปํ สงฺคหิตํ. ฆฏกนฺติ เคหตฺถมฺเภสุ วิย กยิรมานํ ฆฏกํ. ทณฺเฑติ ฉตฺตทณฺเฑ. เลขาติ ตหึ ตหึ ทินฺนา เลขา. สาทิสนฺติ ทีเฆน นิทฺทิฏฺฐํ. พุนฺทมฺหิ มูเล.

๒๖๑. ถิรตฺถํ ฉตฺเต เอกวณฺเณน สิพฺพิตุํ วา ปญฺชรํ วินนฺธิตุํ วา วฏฺฏตีติ สมฺพนฺโธ. สิพฺพิตุนฺติ อนฺโต พหิ จ สิพฺพิตุํ. เอกวณฺเณนาติ นีลาทินา เอกวณฺเณน. ปญฺชรนฺติ ฉตฺตทณฺฑคาหกสลากปญฺชรํ. ถิรตฺถนฺติ อิมินา น วณฺณมฏฺฐตฺถายาติ ทสฺเสติ. พนฺธิตุํ ทณฺเฑ เลขา วฏฺฏตีติ สมฺพนฺโธ. พนฺธิตุนฺติ วาตปฺปหาเรน อจลนตฺถํ ฉตฺตมณฺฑลิกํ รชฺชุเกหิ คเหตฺวา พนฺธนตฺถาย. เลขาวาติ วลยมิว อุกฺกิริตฺวา กตา เลขา เอว. วฏฺฏตีติ ยทิปิ น พนฺธติ, รชฺชุเกหิ พนฺธิตุํ ยุตฺตฏฺฐานตฺตา วฏฺฏติ.

๒๖๒. จีวเร อนฺเต วาปิ ปฏฺฏมุเข วาปิ เวณิปิ วา สงฺขลิกาปิ วา อญฺญํ สูจิวิการํ วา ปาฬิกณฺณิกอาทิกํ กปฺปพินฺทุวิการมฺปิ วา น จ กปฺปตีติ สมฺพนฺโธ. อนฺเตติ จีวรปริยนฺเต, อนุวาเตติ วุตฺตํ โหติ. ปฏฺฏมุเขติ ปฏฺฏโกฏิยํ, ทฺวินฺนํ ปฏฺฏานํ สงฺฆฏิตฏฺฐานํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. เวณีติ วรกสีสากาเรน สิพฺพนํ. สงฺขลิกาติ พิฬาลพนฺธนากาเรน สิพฺพนํ. อญฺญํ สูจิวิการํ วาติ จีวรมณฺฑนตฺถาย กยิรมานํ อญฺญํ ยํ กิญฺจิ สูจิกมฺมวิการํ วา. ฏีกายํ ปน ‘‘สตปทิสทิสํ อญฺญํ วา สูจิวิการํ น กปฺปตี’’ติ สามญฺเญน วุตฺตํ. ‘‘จีวรมณฺฑนตฺถาย นานาสุตฺตเกหิ สตปทิสทิสํ สิพฺพนฺตา อาคนฺตุกปฏฺฏํ ฐเปนฺติ, อญฺญมฺปิ ยํ กิญฺจิ สูจิกมฺมวิการํ กโรนฺติ, สพฺพํ น วฏฺฏตี’’ติ อฏฺฐกถายํ วุตฺตตฺตา ปน นานาวณฺเณหิ วา โหตุ, เอกวณฺเณน วา โหตุ, จีวรมณฺฑนตฺถาย สํสิพฺพนฺตานํ สูจิกมฺมวิการํ สนฺธาย วุตฺตนฺติ จีวเรสุ ผาลิตฏฺฐานสฺส ถิรภาวตฺถํ สตปทิสทิสมฺปิ สิพฺพิตุํ วฏฺฏตีติ อมฺหากํ ขนฺติ. ปาฬิ-สทฺเทน, กณฺณิก-สทฺเทน จ กปฺป-สทฺทโลเปน วา อุปจาเรน วา ปาฬิกปฺปาทโยว คหิตา. ปาฬิ จ กณฺณิกา จ ปาฬิกณฺณิกาโย, ตา อาทิ ยสฺส อญฺญสฺส ตาทิสสฺสาติ วิคฺคโห. ตตฺถ นีลาวฬิอาทิสณฺฐานาย พินฺทุปนฺติยา ยถา โสภติ, ตถา กยิรมาโน ปาฬิกปฺโป. ตเถว พินฺทุสมูเห กตฺถจิ ทสฺเสตฺวา กยิรมาโน กณฺณิกกปฺโป.

๒๖๓. คณฺฐิปาสกปฏฺฏาติ คณฺฐิโน จ ปาสกสฺส จ ปติฏฺฐานฏฺฐาเน ฐเปตพฺพา ปฏฺฏา. วฏฺฏตีติ เอตฺถ ‘‘คณฺฐิปาสกา’’ติ กตฺวา ‘‘จตุโกณาว วฏฺฏนฺตี’’ติ อตฺถโต วจนํ วิปลฺลาเสตฺวา โยเชตพฺพํ. อคฺฆิยนฺติ เจติยสณฺฐาเนน สิพฺพนํ. มูเล จ อคฺเค จ เอกสทิสํ กตฺวา มุคฺครากาเรน สิพฺพนํ มุคฺคโร. วิการนฺติ วิกาโร, ลิงฺควิปลฺลาเสน วุตฺตํ. เอตฺถาติ คณฺฐิปาสกปฏฺเฏสุ.

๒๖๔. โกณสุตฺตาติ นปุํสกนิทฺเทโส, คณฺฐิปาสกปฏฺฏานํ โกเณหิ นีหฏสุตฺตโกฏิโย. ปีฬกาติ ตานิเยว นิวตฺเตตฺวา ปีฬกากาเรน กตานิ. ทุวิญฺเญยฺยาวาติ เตสํ อนฺเตสุ เอกวารํ คณฺฐิกรเณน วา ปุน นิวตฺเตตฺวา สิพฺพเนน วา ทุวิญฺเญยฺยา เอว. คนฺธํ เตลํ วาติ คนฺธํ วา เตลํ วา. กญฺจิกปิฏฺฐขลิกอาทีนิปิ วฏฺฏนฺติ.

๒๖๕. มณินาติ มสารคลฺลาทิปาสาเณน. น จ ฆฏฺเฏยฺยาติ เนว ฆฏฺเฏยฺย. อญฺเญน วาติ มุคฺครมุสลาทินา. อํสพทฺธกกายพนฺธนานิ ปน ตถา กาตุํ วฏฺฏติ. โทณิยํ กตฺวา น จ ฆํเสยฺยาติ ปกฺกรชนากิรณโทณิยํ ฐเปตฺวา ภูมิยํ ชณฺณุกานิ นิหนฺตฺวา อิโต จิโต จ อาวิชฺฌิตฺวา เนว ฆํเสยฺยาติ อตฺโถ.

๒๖๖-๗. กณฺณโกณกสุตฺตานีติ จีวรรชนกาเล ลคฺคนตฺถาย อนุวาเต จตูสุ โกเณสุ จ ปาสกํ กตฺวา พนฺธิตานิ สุตฺตานิ, ยานิ ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, กณฺณสุตฺตก’’นฺติ (มหาว. ๓๔๔) เอวํ อนุญฺญาตานิ. กณฺณสงฺขาตา โกณา กณฺณโกณกา, เตสุ สุตฺตานิ. คณฺฐิกปาสกปฏฺเฏสุ ปน กณฺณโกณกสุตฺตานํ ทุวิญฺเญยฺยานเมว กปฺปิยตา เหฏฺฐา วุตฺตาติ จีวเร รตฺเตเยว เตสํ ฉินฺทิตพฺพตา นตฺถิ, กณฺณโกณกสุตฺตานํ ฉินฺทิตพฺพตาย วุตฺตตฺตา อนุวาเตหิ นิกฺขมิตสุตฺตานิปิ ฉินฺทิตพฺพานีติ เวทิตพฺพํ. ธมฺมกรเณ ฉตฺตวฏฺฏิยํ เลขํ ฐเปตฺวา เลขา น วฏฺฏตีติ โยชนา. ฉตฺตวฏฺฏิยนฺติ ฉตฺตสฺส มุขวฏฺฏิยํ. เลขาติ อุปริ วา เหฏฺฐา วา กุจฺฉิยํ วา อญฺญา เลขา. กุญฺจิกาย จ ปิปฺผเล จ มณิกา จ ปีฬกา จ น วฏฺฏนฺตีติ สมฺพนฺโธ. มณิกาติ เอกา วฏฺฏมณิ. ปีฬกาติ สาสปมตฺติกา มุตฺตราชิสทิสา พหุวฏฺฏเลขา. ทณฺฑมฺหีติ ปิปฺผลทณฺฑเก.

๒๖๘-๙. อรณิยํ มาลาทิ จ ปตฺตมณฺฑเล ภิตฺติกมฺมญฺจ น วฏฺฏตีติ สมฺพนฺธิตพฺพํ. อรณิยนฺติ อุตฺตรารณิ อธรารณิ อรณิธนุกญฺจ สามญฺเญน คหิตํ. ปตฺตมณฺฑเลติ ติปุสีสาทิมเย ปตฺตมณฺฑเล. เอตฺถ ปน มกรทณฺฑกํ วฏฺฏติ. เหฏฺฐาติ กตฺตรยฏฺฐิยา เหฏฺฐา. อุทฺธนฺติ ตสฺสาเยว อุปริ.

๒๗๐-๓. สมฺมุญฺชนิมฺหีติ สมฺมุญฺชนิยา ลิงฺควิปลฺลาโส. อวาริตนฺติ อิตฺถิรูปํ ปน วาริตํ. โสวณฺณมยมฺปีติ สุวณฺณมยมฺปิ. วิสาณนาฬิ นาม วิสาณมยา นาฬิ. เอตฺถ ปน อวุตฺตานิปิ ยานิ กานิจิ อารกณฺฑกทนฺตกฏฺฐเฉทนปานียฆฏปานียอุฬุงฺกจุณฺณภาชนาทีนิ วุตฺตานํ อนุโลมานีติ เวทิตพฺพานิ. โย ปเนตฺถ วินยญฺญู ตาทิสํ ปริกฺขารํ ทิสฺวา ฉินฺเทยฺย วา ฉินฺทาเปยฺย วา, อนุปวชฺโช โสติ เวทิตพฺพนฺติ.

ปริกฺขารนิทฺเทสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.