๓๐. วตฺตนิทฺเทสวณฺณนา

๒๑๓. สอุปาหโน…เป… จีวรํ สีเส กริตฺวา วา อาคนฺตุโก อารามํ น ปวิเสติ สมฺพนฺโธ. สฉตฺโตติ สีเส กตฉตฺเตน สฉตฺโต. โอคุณฺฐิโตติ สสีสํ ปารุปิโต. ‘‘ปริกฺขิตฺตสฺส วิหารสฺส ปริกฺเขโป, อปริกฺขิตฺตสฺส ปริกฺเขปารหฏฺฐาน’’นฺติ วุตฺตํ อุปจารสีมาสมีปํ ปตฺวา อุปาหนาโอมุญฺจนาทิสพฺพํ กตฺวา อาราโม ปวิสิตพฺโพติ อยเมตฺถ พฺยติเรกลทฺโธ อตฺโถ.

๒๑๔. ปานีเยน ปาเท น โธเวยฺยาติ สมฺพนฺโธ. ปฏิกฺกมนํ ปตฺวา เอกมนฺเต ปตฺตจีวรํ นิกฺขิปิตฺวา ปติรูเป นิสชฺช ปุจฺฉิตฺวา ปานียํ ปาตพฺพํ, ปริโภชนีเยน ยถาวุตฺตํ ปาทา โธวิตพฺพาติ อธิปฺปาโย. วุฑฺฒตเร อาวาสิเกปิ จ อภิวาเทยฺยาติ อิมินา วสฺสํ ปุจฺฉิตฺวา นวเกน อาวาสิเกน อภิวาทาเปตพฺพนฺติ ทีเปติ. ปุจฺเฉยฺย สยนาสนนฺติ ‘‘กตมํ เสนาสนํ ปาปุณาติ, อชฺฌาวุตฺถํ อนชฺฌาวุตฺถํ วา’’ติ เสนาสนํ ปุจฺเฉยฺย. อิทญฺจ ปุจฺฉาย ลกฺขณวจนํ. ตสฺมา อาวาสิกวตฺเต วุตฺตมชฺฌาวุตฺถาทิกญฺจ ปุจฺฉิตพฺพํ. สเจ ‘‘อนชฺฌาวุตฺถ’’นฺติ วทนฺติ, กวาฏํ อาโกเฏตฺวา มุหุตฺตํ อาคเมตฺวา ฆฏิกํ อุคฺฆาเฏตฺวา กวาฏํ ปณาเมตฺวา พหิ ฐิเตน อุลฺโลเกตฺวา ปวิสิตฺวา สพฺพํ เสนาสนวตฺตํ กาตพฺพํ. อาคนฺตุกวตฺตํ.

๒๑๕-๖. คมิโก ปกฺกเมยฺยาติ สมฺพนฺโธ. ‘‘ปฏิสาเมตฺวา’’ติอาทีนิมสฺส ปุพฺพกิริยาปทานิ. ทารุมตฺติกภณฺฑกนฺติ เอตฺถ มญฺจปีฐาทิทารุภณฺฑํ รชนภาชนาทิมตฺติกาภณฺฑํ. ปฏิสาเมตฺวาติ อตฺถิ เจ อโนวสฺสเก สณฺฐเปตฺวา. ถเกตฺวานาติ ทฺวารวาตปาเนหิ ปิธาย. สาธุกํ สงฺโคเปตฺวานาติ จตูสุ ปาสาเณสุ มญฺจํ ปญฺญเปตฺวา มญฺเจ มญฺจสฺส, ปีเฐ ปีฐสฺส อาโรปเนน เสนาสนสฺส อุปรูปริ ปุญฺชกรเณน สาธุกํ สงฺโคปนํ กตฺวา. น จาติ เนว. คมิกวตฺตํ.

๒๑๗-๘. อาวาสิโกติ อิทํ ‘‘ปญฺญเปยฺยา’’ติอาทีนํ กตฺตุปทํ. นวกมฺมกรณาทิภารนิตฺถรณตาย อาวาโส วิหาโร อสฺส อตฺถีติ อาวาสิโก. ยสฺส ปน เกวลํ วิหาเร นิวาสนมตฺตํ อตฺถิ, โส เนวาสิโก. อุโภปิ เต อิธ อาวาสิก-สทฺเทน สงฺคหิตา. ปาโททปฺปภุตินฺติ เอตฺถ ปภุติ-สทฺเทน ปาทปีฐปาทกถลิกานํ คหณํ. ปจฺจุคฺคนฺตฺวาน ปตฺตจีวรํ คเณฺหยฺยาติ โยชนา. ปญฺญเป สยนาสนนฺติ ‘‘เอตํ ตุมฺหากํ เสนาสนํ ปาปุณาตี’’ติ เอวํ สยนาสนํ ปญฺญเปยฺย, ปกาเสยฺยาติ วุตฺตํ โหติ.

๒๑๙. อชฺฌาวุตฺถนฺติ ปุพฺเพ ภิกฺขูหิ นิวุตฺถํ. โคจราโคจรํ วเทติ ‘‘ภิกฺขาจารคาโม ทูโร, อาสนฺโน’’ติ วา, ‘‘กาลสฺเสว ปิณฺฑาย จริตพฺพํ, ทิวา วา’’ติ เอวํ โคจรญฺจ, ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิกานํ วา คาโม, ปริจฺฉินฺนภิกฺโข วา’’ติอาทินา อโคจรญฺจ วเทยฺยาติ อตฺโถ. วจฺจปสฺสาวฏฺฐานานีติอาทีนิปิ ‘‘วเท’’ติ อิมสฺเสว กมฺมวจนานิ. เสขสมฺมุตินฺติ ยสฺส สทฺธสฺส กุลสฺส สงฺโฆ เสขสมฺมุตึ เทติ, ตํ กุลญฺจ.

๒๒๐. ปเวสนิกฺขเม กาลนฺติ ‘‘เกสุจิ ฐาเนสุ วาฬมิคา วา อมนุสฺสา วา โหนฺติ, อิมํ กาลํ ปวิสิตพฺพํ นิกฺขมิตพฺพญฺจา’’ติ เอวํ ปเวสนิกฺขเม จ กาลํ. เอตํ ปน อาสนปญฺญปนาทิกํ สพฺพํ วตฺตํ วุฑฺฒตเร อาคเต จีวรกมฺมาทึ วา นาติคิลานสฺส เภสชฺชํ วา ฐเปตฺวาปิ กาตพฺพํ. มหาคิลานสฺส ปน เภสชฺชเมว กาตพฺพํ. เจติยงฺคณวตฺตํ กโรนฺเตนาปิ ตสฺส วตฺตํ กาตุํ อารภิตพฺพํ. ปณฺฑิโต หิ อาคนฺตุโก ‘‘กโรหิ ตาว เภสชฺชํ, เจติยงฺคณํ สมฺมชฺชาหี’’ติ จ วเทยฺย. อปิจ พีชเนน พีชิตพฺโพ, ปาทาปิสฺส โธวิตพฺพา, เตเลน มกฺขิตพฺพา. ปิฏฺฐิ เจ อาคิลายติ, สมฺพาเธตพฺพา. นวกสฺส ปน อาคนฺตุกสฺส ‘‘อิทมาสนํ, เอตฺถ นิสีทา’’ติอาทินา อาจิกฺขิตพฺพนฺติ ทสฺเสนฺโต ‘‘นิสินฺโนเยวา’’ติอาทิมาห. นิสินฺโนเยวาติ อิมินา ‘‘ฐิโตเยวา’’ติอาทึ อุปลกฺเขติ. สมุทฺทิเสติ อาทเรน วเทยฺย. อาวาสิกวตฺตํ.

‘‘วตฺต’’นฺติ ปน สามญฺเญน นิทฺทิฏฺฐตฺตา น เถเร ภิกฺขู อติอลฺลียิตฺวา นิสีทิตพฺพํ, มหาเถรสฺส นิสินฺนาสนโต เอกํ เทฺว อาสนานิ ฐเปตฺวา ‘‘นิสีทา’’ติ วุตฺเต นิสีทิตพฺพํ, น นวาปิ ภิกฺขู อาสเนน ปฏิพาหิตพฺพา, น สงฺฆาฏึ โอตฺถริตฺวา นิสีทิตพฺพํ, สทฺทํ อกตฺวา อุทกกิจฺจํ กาตพฺพํ, ยถา สูปสฺส โอกาโส โหติ, เอวมตฺตาย โอทโน คณฺหิตพฺโพ, เถเรน ภิกฺขุนา ‘‘ฐเปตฺวา อปฺปกํ โอทนาทิกํ สพฺพํ สพฺเพสํ สมกํ สมฺปาเทหี’’ติ วตฺตพฺพํ, น ตาว เถเรน ภุญฺชิตพฺพํ, ภุตฺตาวินา น ตาว อุทกํ ปฏิคฺคเหตพฺพํ, ภตฺตคฺคโต นิวตฺตนฺเตหิ ยถานุรูปํ นิกฺขมิตฺวา วิรฬาย ปาฬิยา คนฺตพฺพนฺติ เอวมาทิกญฺจ ตทนุรูปํ เสขิยวตฺตญฺจ สมฺปาเทตพฺพนฺติ อิทํ ภตฺตคฺควตฺตญฺจ สาธุกํ อตรมาเนน คาโม ปวิสิตพฺโพ, ‘‘อิมินา ปวิสิสฺสามิ, อิมินา นิกฺขมิสฺสามี’’ติ นิเวสนํ ปวิสนฺเตน สลฺลกฺเขตพฺพํ, นาติสหสา ปวิสิตพฺพํ, นาติสหสา นิกฺขมิตพฺพํ, นาติทูเร นจฺจาสนฺเน ฐาตพฺพํ, นาติจิรํ ฐาตพฺพํ, นาติลหุกํ นิวตฺติตพฺพํ, ทาตุกามตาการํ ญตฺวา ฐาตพฺพํ, โย ปฐมํ คามโต ปฏิกฺกมติ, เตน อาสนปญฺญปนาทิ สพฺพํ กาตพฺพํ, โย ปจฺฉา, เตน อาสนุทฺธรณาทิ สพฺพํ กาตพฺพนฺติ เอวมาทิกญฺจ ตทนุรูปํ เสขิยวตฺตญฺจ สมฺปาเทตพฺพนฺติ อิทํ ปิณฺฑจาริกวตฺตญฺจ กาตพฺพํ.

เสนาสนฏฺฐาเน สพฺพํ วตฺตญฺจ สมฺปาเทตฺวา ตโต นิกฺขมิตฺวา สาธุกํ นิวาเสตฺวา ปารุปิตฺวา จ อตรมาเนน คาโม ปวิสิตพฺโพติอาทิ สพฺพํ ปิณฺฑจาริกวตฺตํ กาตพฺพํ. ปานียปริโภชนียอคฺคิอรณิสหิตกตฺตรทณฺฑา อุปฏฺฐเปตพฺพา, นกฺขตฺตปทานิ สกลานิ วา เอกเทสานิ วา อุคฺคเหตพฺพานิ, ทิสากุสเลน ภวิตพฺพนฺติ อิทํ อารญฺญิกวตฺตญฺจ อุทฺทิฏฺฐํเยว โหตีติ อวคนฺตพฺพนฺติ.

วตฺตนิทฺเทสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.