๓๑. วิกปฺปนานิทฺเทสวณฺณนา

๒๒๑. สมฺมุขา ปรมฺมุขาติ สสฺส มุขํ, ปรสฺส มุขนฺติ วิคฺคโห, สมฺมุเขน ปรมฺมุเขนาติ อตฺโถ. สมฺมุขาวิกปฺปนา ปรมฺมุขาวิกปฺปนาติ เภทา ทุเว วิกปฺปนา วุตฺตาติ โยชนา. เภทาติ วิเสสโต. อถ วา สสฺส มุขํ มุขสมฺพนฺธิวจนํ อสฺสา วิกปฺปนายาติ สมาโส. ตถา ปรมฺมุขา. สมฺมุขา จ ปรมฺมุขา จ, ตสฺสา เภโท, ตโต. สมฺมุขาย สมฺมุขวิกปฺปนาย. พฺยตฺตสฺสาติ วิกปฺปนวิธานํ ปจฺจุทฺธารวิธานญฺจ ชานนฺตสฺส.

๒๒๒. เตนาติ ยสฺส สนฺติเก วิกปฺเปติ, เตน ภิกฺขุนา. ปริโภคาทิกนฺติ ปริโภคํ วิสฺสชฺชนํ อธิฏฺฐานญฺจ.

๒๒๔-๕. อปรา สมฺมุขาเวกาติ เอตฺถ วา-สทฺโท ปกฺขนฺตเร, อถ วาติ อตฺโถ, อปิ-สทฺทตฺโถ วา วา-สทฺโท, โส อปรา-สทฺทโต ปรํ ทฏฺฐพฺโพ, อปราปิ เอกา สมฺมุขาวิกปฺปนา อตฺถีติ อตฺโถ. กถนฺติ อาห ‘‘ภิกฺขุสฺสา’’ติอาทิ. ‘‘ปญฺจนฺนํ สหธมฺมีน’’นฺติ วุตฺตตฺตา ‘‘ติสฺสสฺส ภิกฺขุโน’’ติอาทีสุ ติสฺสาย ภิกฺขุนิยา ติสฺสาย สิกฺขมานาย ติสฺสาย สามเณริยา ติสฺสสฺส สามเณรสฺสาติปิ วิญฺญาตพฺพํ.

๒๒๖. ปรมฺมุขาวิกปฺปนาติ ปรมฺมุเขน วิกปฺปเนน, ปรมฺมุขาวิกปฺปนาติ วา คเหตพฺพํ, ปรมฺมุขาวิกปฺปนา กถนฺติ อตฺโถ.

๒๒๗. มิตฺโตติ ทฬฺหมิตฺโต. สนฺทิฏฺโฐติ ทิฏฺฐมตฺตมิตฺโต. เอตฺถ ปน ทฺวินฺนํ วิกปฺปนานํ กึ นานากรณนฺติ? สมฺมุขาวิกปฺปนาย ตาว สยํ วิกปฺเปตฺวา ปเรน ปจฺจุทฺธราเปติ, เตเนว สา สมฺมุขาวิกปฺปนา นาม ชาตา. ปรมฺมุขาวิกปฺปนาย ปเรเนว วิกปฺปาเปตฺวา ปเรเนว ปจฺจุทฺธราเปติ, เตเนว สา ปรมฺมุขาวิกปฺปนา นาม ชาตาติ อิทเมตฺถ นานากรณนฺติ.

๒๒๘. ทูรสนฺติกตฺเตกตฺตนฺติ เอตฺถ อาสนฺนทูรภาโว อธิฏฺฐาเน วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ.

๒๒๙. ทสาหํ…เป… ปจฺจาสาย สติ มาสกํ นาธิฏฺฐิตวิกปฺปิตํ นิสฺสคฺคึ นุปฺปาทยตีติ สมฺพนฺโธ. ทส อหานิ สมาหฏานิ ทสาหํ. สพฺพตฺถ อจฺจนฺตสํโยเค ทุติยา. ตตฺถ ยํ ทิวสํ จีวรํ อุปฺปนฺนํ, ตสฺส โย อรุโณ, โส อุปฺปนฺนทิวสนิสฺสิโต, ตสฺมา จีวรุปฺปาททิวเสน สทฺธึ เอกาทเส อรุณุคฺคมเน นิสฺสคฺคิยํ โหตีติ อาห ‘‘ทสาห’’นฺติ. มาสเมกํ วาติ ‘‘อนตฺถเต กถิเน เอกํ ปจฺฉิมกตฺติกมาส’’นฺติ (ปารา. ๖๔๙ อตฺถโต สมานํ) วุตฺตตฺตา กถินตฺถเต ปญฺจ มาเสติ ลพฺภติ. กถินํ อตฺถตํ ยสฺมึ วิหาเรติ สมาโส. ปาริปูรตฺถนฺติ ปาริปูริ อตฺโถ ยสฺสาติ วิคฺคโห. กิริยาวิเสสนํ, ปาริปูริปฺปโยชนํ กตฺวาติ อตฺโถ. อูนสฺสาติ ยตฺตเกน กยิรมานํ อธิฏฺฐานํ จีวรํ ปโหติ, ตตฺตกตาภาวโต อูนสฺส เอกาทสมาสสตฺตมาสสงฺขาเต ปิฏฺฐิสมเย อุปฺปนฺนสฺส มูลจีวรสฺส. ปจฺจาสา สตีติ ‘‘สงฺฆาทิโต ยโต กุโตจิ ลจฺฉามี’’ติ เอวํ สติยา ปจฺจาสายาติ อตฺโถ. อุภยมฺปิ ย-การโลเปน นิทฺทิฏฺฐํ. สตีติ วา นิปาโต, ลิงฺควิปลฺลาเสน วาห. เอตฺถ ปน พฺยติเรกวเสน ทสาหาติกฺกมนาทีสุ นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ เวทิตพฺพนฺติ.

วิกปฺปนานิทฺเทสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.