๓. จีวรนิทฺเทสวณฺณนา

๓๐. ‘‘โขมญฺจ โกเสยฺยญฺจา’’ติอาทินา นปุํสกวิคฺคเหน ทฺวนฺเท กเต โขม…เป… ภงฺคานิ. ตตฺถ โขมนฺติ คจฺฉชาติ. อุปจารโต ปน โขเมน โขมสุตฺเตน วายิตนฺติ ตทฺธิเตน อุปจาเรน วา โขมํ โขมปฏจีวรํ, ตถา อวเสสานิ. สาณํ สาณวากสุตฺเตหิ วายิตํ จีวรํ. ภงฺคํ โขมสุตฺตาทีนิ สพฺพานิ เอกจฺจานิ วา โวมิสฺเสตฺวา วายิตจีวรํ. วากมยเมว วาติ เกจิ. กมฺพลนฺติ มนุสฺสโลมํ วาฬโลมญฺจ ฐเปตฺวา เสสโลเมหิ วายิตํ. เอตานีติ โขมาทีนิ ยถาวุตฺตานิ. สห อนุโลเมหีติ สานุโลมานิ. ชาติโต กปฺปิยานิ ฉ จีวรานิ ภวนฺติ.

๓๑. อิทานิ ‘‘ทุกูล’’นฺติอาทินา เตสํ อนุโลมานิ ทสฺเสติ. ตตฺถ ทุกูลนฺติ ทุกูลสงฺขาเตน เกนจิ วากวิเสเสน วายิตํ จีวรํ. เจวาติ สมุจฺจเย, โส อุปริ อากฑฺฒิตพฺโพ. ปฏฺฏุณฺณนฺติ ปฏฺฏุณฺเณสุ ชาตํ ปฏฺฏุณฺณํ. เทสวาจิโน พหุวจนนฺตาติ พหุวจเนน วิคฺคโห. ตถา โสมารา จ จีนา จ, เตสุ ชาตํ โสมารจีนชํ. อิมานิ ตีณิ ปาณเกหิ กตสุตฺตมยานิ. เอหิภิกฺขูนํ ปุญฺญิทฺธิยา ชาตํ อิทฺธิชํ, ตํ ปน โขมาทีนํ อญฺญตรํ. เทวทินฺนนฺติ เทเวหิ ทินฺนํ กปฺปรุกฺเข นิพฺพตฺตํ จีวรํ. ตเทตํ ทุกูลาทิ ตสฺส ตสฺส ยถาวุตฺตสฺส โขมาทิโน อนุโลมิกํ โหติ. ตตฺถ โลมานิ อนุคตํ อนุโลมํ, ยถา เสสโลมานิ อนุคตํ โลมํ ตทนุกูลตฺตา ‘‘อนุโลม’’นฺติ วุจฺจติ, ตถา ตํชาติยกํ เยสํ เกสญฺจิ อนุกูลํ สพฺพมฺปิ รุฬฺหีวเสน ‘‘อนุโลม’’นฺติ วุจฺจติ. ตเมว อนุโลมิกํ, อนุกูลนฺติ อตฺโถ. กถํ? ทุกูลํ สาณสฺส อนุโลมํ, ปฏฺฏุณฺณาทีนิ ตีณิ โกเสยฺยสฺส อนุโลมานิ, อิทฺธิชํ เทวทินฺนญฺจ โขมาทีนมนุโลมนฺติ.

๓๒-๓. เอวํ สานุโลมานิ จีวรานิ ทสฺเสตฺวา อิทานิ อธิฏฺฐานาทิกํ ทสฺเสตุํ ‘‘ติจีวร’’นฺติอาทิมาห. ตตฺถ อวุตฺเตปิ อวสฺสํ วตฺตพฺพตาย สพฺพตฺถ จ-สทฺโท อชฺฌาหริตพฺโพ, ติจีวรญฺจ…เป… กณฺฑุจฺฉาทิญฺจ อธิฏฺเฐยฺย น วิกปฺเปยฺยาติ สมฺพนฺโธ. ตตฺถ ติณฺณํ จีวรานํ สมาหาโร ติจีวรํ. ปริกฺขารญฺจ ตํ โจฬญฺจาติ ปริกฺขารโจฬํ. วสฺสสฺส โยคฺคา วสฺสิกา, สาว สาฏิกา วสฺสิกสาฏิกา. ปุญฺฉติ อเนนาติ ปุญฺฉนํ, มุขสฺส ปุญฺฉนํ มุขปุญฺฉนํ. นิสีทนฺติ เอตฺถาติ นิสีทนํ, มุขปุญฺฉนญฺจ นิสีทนญฺจ มุขปุญฺฉนนิสีทนํ. สยนสุขาทึ ปฏิจฺจ อตฺถรียตีติ ปจฺจตฺถรณํ, ตเทว ปจฺจตฺถรณกํ. กณฺฑุํ ฉาเทตีติ กณฺฑุจฺฉาทิ. อธิฏฺฐเหติ ‘‘อิมํ สงฺฆาฏึ อธิฏฺฐามี’’ติอาทินา นวนฺนํ นามํ คเหตฺวา อธิฏฺเฐยฺย. น วิกปฺเปยฺยาติ ตสฺส ตสฺส นามํ คเหตฺวา น วิกปฺเปยฺย, ตสฺส ตสฺส ปน นามํ อคฺคเหตฺวา ‘‘อิมํ จีวรํ ตุยฺหํ วิกปฺเปมี’’ติ วิกปฺเปยฺยาติ อธิปฺปาโย. เอตฺถาติ อิเมสุ นวสุ จีวเรสุ. ติจีวรนฺติ ติจีวรนาเมน อธิฏฺฐิตํ. ตถา หิ อธิฏฺฐานโต ปุพฺเพ วิสุํ ติจีวรํ นาม นตฺถิ สงฺฆาฏิอาทิปฺปโหนกสฺส ปจฺจตฺถรณาทิวเสนาปิ อธิฏฺฐาตุํ อนุญฺญาตตฺตา. ตํ วินา เอกาหํ เอกทิวสมฺปิ. น วเสยฺยาติ อลทฺธสมฺมุติโก ภิกฺขุ อวิปฺปวาสสีมโต อญฺญตฺถ วาสํ น กเรยฺยาติ อตฺโถ. เอวํ สติ ติจีวรญฺจ นิสฺสชฺชิตพฺพํ โหติ, ปาจิตฺติยญฺจ อาปตฺตึ อาปชฺชตีติ ทีเปติ. นิสีทนํ วินา จาตุมาสํ น วเสยฺยาติ สมฺพนฺโธ. จตุนฺนํ มาสานํ สมาหาโร จตุมาสํ, ตเมว จาตุมาสํ. ตํ อจฺจนฺตสํโยควเสน.

๓๔. อิทานิ ‘‘อิม’’นฺติอาทินา ‘‘อธิฏฺเฐยฺยา’’ติ วุตฺตมธิฏฺฐานํ ทสฺเสติ. สงฺฆาฏึ ‘‘อิมํ สงฺฆาฏึ อธิฏฺฐามี’’ติ อธิฏฺฐเหติ สมฺพนฺโธ. ตตฺถ อธิฏฺฐเหติ หตฺถปาเส ฐิตํ เอวํ อธิฏฺเฐยฺย. อหตฺถปาสนฺติ หตฺถสฺส ปาโส สมีโป หตฺถปาโส, อฑฺฒเตยฺยหตฺถพฺภนฺตโร. ทฺวาทสหตฺถพฺภนฺตโรติปิ วทนฺติ. นตฺถิ หตฺถปาโส เอติสฺสาติ อหตฺถปาสา, ตํ เอตนฺติ อธิฏฺฐเหติ สมฺพนฺโธ. กึ วุตฺตํ โหติ? อนฺโตคพฺเภ วา อุปริปาสาเท วา ตทเหว คนฺตฺวา นิวตฺตนโยคฺเค ปเทเส วา ฐิตํ จีวรํ สลฺลกฺเขตฺวา ‘‘เอตํ สงฺฆาฏึ อธิฏฺฐามี’’ติ อธิฏฺเฐยฺยาติ วุตฺตํ โหติ. ตโต ทูเร ฐิตมฺปิ อธิฏฺฐาตพฺพนฺติปิ วทนฺติ. เสเสสุปีติ อุตฺตราสงฺคาทิกณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทิปริยนฺเตสุปิ อวเสสจีวเรสุ. อยํ นโยติ อยเมว นโย. ยถา สงฺฆาฏิยา, เอวํ ‘‘อิมํ อุตฺตราสงฺคํ อธิฏฺฐามี’’ติอาทิ วุตฺตนโยวาติ วุตฺตํ โหติ. อธิฏฺฐหนฺเตน ปน หตฺเถน คเหตฺวา กายวิการํ กโรนฺเตน ‘‘อิมํ สงฺฆาฏึ อธิฏฺฐามี’’ติ จิตฺเตน อาโภคํ กตฺวา กาเยน วา อธิฏฺฐาตพฺพํ, วจีเภทมตฺตํ กตฺวา วาจาย วา. ปริกฺขารโจฬํ นาม ปาเฏกฺกํ นิธานมุขนฺติ ติจีวรํ ปริกฺขารโจฬมฺปิ อธิฏฺฐาตุํ วฏฺฏตีติ.

๓๕. อิทานิ เอวํ อธิฏฺฐหโต อญฺญํ ลทฺธา อธิฏฺฐาตุกาเมน ปจฺจุทฺธริตฺวา อธิฏฺฐาตพฺพนฺติ ทสฺเสตุํ ‘‘อธิฏฺฐหนฺโต’’ติอาทิมาห. ตตฺถ สงฺฆาฏิ ปภุติ อาทิ ยสฺส ตํ สงฺฆาฏิปฺปภุติ. เอตํ ‘‘อธิฏฺฐหนฺโต’’ติ เอตฺถาปิ ‘‘อธิฏฺเฐยฺยา’’ติ เอตฺถาปิ กมฺมปทํ, ‘‘ปุพฺพจีวร’’นฺติ เอตฺถ ปน วิเสสนํ หุตฺวา ติฏฺฐติ. ปจฺจุทฺธริตฺวาติ ปริจฺจชิตฺวา. ปริกฺขารโจฬนาเมน อธิฏฺฐหิตฺวา ฐปิตวตฺเถหิ สงฺฆาฏิอาทีนิ กโรติ, นิฏฺฐิเต รชเน จ กปฺเป จ อิมํ ปริกฺขารโจฬํ ปจฺจุทฺธริตฺวา ปุน อธิฏฺฐาตพฺพานิ. ปตฺตาธิฏฺฐหเนติ ปตฺตสฺส อธิฏฺฐาเน. ตถาติ จ ยถา จีวเร, ตถา ปตฺเตปิ อธิฏฺฐานาทิกํ สพฺพนฺติ อตฺโถ. เอตฺถ ปน ‘‘อิมํ ปตฺตํ, เอตํ ปตฺต’’นฺติ วา วิเสโส.

๓๖. อิทานิ ปจฺจุทฺธารวิธึ ทสฺเสตุํ ‘‘เอต’’นฺติอาทิมาห. ตตฺถ อิมํ ว อิติ วา-สทฺโท รสฺสํ กตฺวา นิทฺทิฏฺโฐ, โส อิติ-สทฺทโต ปรํ โยเชตพฺโพ, ตสฺมา ‘‘เอตํ สงฺฆาฏึ ปจฺจุทฺธรามี’’ติ วา ‘‘อิมํ สงฺฆาฏึ ปจฺจุทฺธรามี’’ติ วา สํเสติ สมฺพนฺโธ เวทิตพฺโพ. สํเสติ วเทยฺย. เอวนฺติ ยถา นาเมน สงฺฆาฏิ ปจฺจุทฺธริตพฺพา, ตถา อุตฺตราสงฺคาทีนีติ อตฺโถ. วิทูติ ปจฺจุทฺธเรติมสฺส กตฺตุปทํ, ปญฺญวาติ อตฺโถ. สพฺพตฺถาปิ ทูราสนฺนตาที วุตฺตนเยน เวทิตพฺพา.

๓๗-๘. อิทานิ สงฺฆาฏิอาทีนํ ฉนฺนํ ปมาณปริจฺเฉทํ ทสฺเสติ ‘‘สงฺฆาฏี’’ติอาทินา. ปจฺฉิโม อนฺโต ปจฺฉิมนฺโต, เตน, ปจฺฉิมโกฏิยาติ อตฺโถ. ทีฆโสติ ทีฆโต. มุฏฺฐิยา สหิตํ ปญฺจกํ ยสฺสา สา มุฏฺฐิปญฺจกา, ลิงฺควิปลฺลาสวเสน ปน มุฏฺฐิปญฺจโก. มุฏฺฐิ-สทฺเทเนตฺถ อุปจารวเสน กตมุฏฺฐิโก หตฺโถว วุตฺโต. สุคตสฺส จีวรโต อูนาติ สมาโส. อปีติ วุตฺตสมุจฺจเย, เตน ยถาวุตฺตปจฺฉิมปฺปมาณา จ อยญฺจ อุตฺตมปฺปมาณาติ อตฺโถ. ‘‘ปจฺฉิมนฺเตนา’’ติ อิทํ มุฏฺฐิตฺติกญฺจ ติริยนฺติ เอตฺถาปิ อนุวตฺเตตฺวา อตฺโถ เวทิตพฺโพ. จ-สทฺโท ‘‘อุตฺตมนฺเตน สุคตจีวรูนาปิ วฏฺฏตี’’ติ อิทํ สมุจฺจิโนติ. ตตฺถ อิทานิ มชฺฌิมสฺส ปุริสสฺส ติสฺโส วิทตฺถิโย เอกา สุคตวิทตฺถิ, ตาย วิทตฺถิยา นว วิทตฺถิโย ทีฆโต สุคตจีวรปฺปมาณํ, ติริยํ ฉ วิทตฺถิโย, ตํ ปน วฑฺฒกิหตฺเถน ทีฆโต เตรส หตฺถา เอกา จ วิทตฺถิ, ติริยโต นว หตฺถา โหนฺติ. ตํวเสน อุภยตฺถ อูนตา วิญฺญาตพฺพา.

อุตฺตราสงฺโคปิ ตตฺตโกวาติ ทสฺเสตุํ ‘‘ตถา เอกํสิกสฺสปี’’ติ อาห. เอโก อํโส เอกํโส, ตตฺถ กาตพฺพนฺติ ตทฺธิเต เอกํสิกํ. ‘‘อนฺตรวาสโก’’จฺจาทินา นิวาสนํ ทสฺเสติ. ตตฺถ อนฺตรํ มชฺฌปเทโส, อนฺตเร มชฺเฌ กฏิปฺปเทเส วาโส วตฺถํ อนฺตรวาโส, โสเยว อนฺตรวาสโก. จาปีติ สมุทาโย, เอโก วา สมุจฺจโย. อฑฺเฒน ตติโย ภาโค อฑฺฒเตยฺโย. เอตฺถ ทฺวินฺนํ หตฺถโกฏฺฐาสานํ สมฺปุณฺณานํ ตติยโกฏฺฐาสสํสิชฺฌเน กรณภูตา อฑฺฒ-สทฺทนิทฺทิฏฺฐา ยา วิทตฺถิ, สาว ตติโยติ นิทฺทิฏฺโฐติ อุปฑฺฒหตฺถสงฺขาโต ตติโย ภาโค อฑฺฒเตยฺโย. โส จ นานนฺตเรน ทฺวิหตฺถตติยตา ลพฺภตีติ เทฺว หตฺถา, เอกา จ วิทตฺถิ อฑฺฒเตยฺโย. ตํสนฺนิโยเคน ปเนตฺถ อนฺตรวาสโกว อฑฺฒเตยฺโยติ เวทิตพฺโพ. เทฺว หตฺถา ยสฺสาติ พาหิรตฺถสมาโส. ปารุปเนนาปิ สกฺกา นาภึ ปฏิจฺฉาเทตุนฺติ ‘‘ทฺวิหตฺโถ’’ติ วุตฺตํ. วา-สทฺโท อฑฺฒเตยฺยํ วิกปฺเปติ. ติริยสฺส อนฺโตติ ฉฏฺฐีตปฺปุริโส, ติริยเมว อนฺโตติ วา กมฺมธารโย ‘‘คามนฺโต’’ติอาทีสุ วิย.

๓๙. ‘‘นิสีทนสฺสา’’ติอาทินา นิสีทนจีวรํ ทสฺเสติ. เอตฺถ นิสีทนํ นาม สเม ภูมิภาเค เอฬกโลมานิ อุปรูปริ สนฺถริตฺวา กญฺชิกาทีหิ สิญฺจิตฺวา กโต ทฺวีสุ ฐาเนสุ ผาลิตตฺตา ตีหิ ทสาหิ ยุตฺโต ปริกฺขารวิเสโส. วิทตฺถี เทฺวติ เทฺว วิทตฺถี. วิสาลโต ปุถุลโต.

๔๐. ‘‘กณฺฑุปฺปฏิจฺฉาที’’ติอาทินา กณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทึ ทสฺเสติ. ตตฺถ กณฺฑูติ หิ น อตฺถโต นานํ, ตคฺคหเณน ปเนตฺถ ปิฬกสฺสาวถุลฺลกจฺฉาพาธํ คยฺหติ. กณฺฑุํ ยถาวุตฺตํ ปิฬกาทึ ปฏิจฺฉาเทตีติ กณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทิ. ปฏิจฺฉทนํ วา ปฏิจฺฉาโท, ยถาวุตฺตกณฺฑุยา ปฏิจฺฉาโท กณฺฑุปฺปฏิจฺฉาโท, โส อสฺส อตฺถีติ กณฺฑุปฺปฏิจฺฉาที, ตสฺส. ติริยนฺติ ติริยโต.

๔๑. ‘‘วสฺสิกา’’ติอาทินา วสฺสิกสาฏิกํ ทสฺเสติ, ตํ สุวิญฺเญยฺยํ.

๔๒. เอวํ ปมาณวนฺตานํ ปมาณํ ทสฺเสตฺวา วุตฺตปฺปมาณาติกฺกเม โทสํ, เกสญฺจิ ปมาณาภาวคณนาภาวญฺจ ทสฺเสตุํ ‘‘เอตฺถา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ เอตฺถาติ วุตฺตปฺปมาณวนฺเตสุ จีวเรสุ. ตทุตฺตริ ตโต วุตฺตปฺปมาณโต อุตฺตริ นิปาเตน อุตฺตริ-สทฺเทน ตปฺปุริโส. กโรนฺตสฺส สมฺปาเทนฺตสฺส. เฉทนปาจิตฺตีติ เฉทเนน สหิตา ปาจิตฺติ, อติเรกํ ฉินฺทิตฺวา ปาจิตฺติยํ เทเสตพฺพนฺติ วุตฺตํ โหติ. วุตฺตปฺปมาณโต ปน อติเรกญฺจ อูนกญฺจ ‘‘ปริกฺขารโจฬ’’นฺติ อธิฏฺฐาตพฺพํ. เยน มุขํ ปุญฺฉนฺติ, ตํ มุขสมฺพนฺธีติ มุขสฺส โจฬนฺติ สมาเส ทฺวนฺโท. อากงฺขิตํ อิจฺฉิตํ ปมาณนฺติ กมฺมธารโย. ตเมเตสมตฺถีติ อากงฺขิตปฺปมาณิกา. เอตฺถ จ ติจีวราทีสุ อวุตฺเตปิ คณนวิภาเค ปจฺจตฺถรณมุขปุญฺฉนปริกฺขารโจเฬ ฐเปตฺวา อาทิโต ปฏฺฐาย ฉกฺกเมเกกเมว วฏฺฏติ. มุขปุญฺฉนโจฬานิ ปจฺจตฺถรณานิ จ พหูนิปีติ วิญฺญาตพฺพํ.

๔๓. คณนาติ เอตฺถ นปุํสกสฺส อิตฺถิวจเนน โยคาภาวา ‘‘น ทีปิตา’’ติ ลิงฺคํ วิปริณาเมตฺวา สมฺพนฺธิตพฺพํ, อฏฺฐกถายํ น ปกาสิตาติ อตฺโถ. ติณฺณํ ปเนเตสํ อุกฺกฏฺฐปริจฺเฉทวเสเนว วุตฺตํ, วิกปฺปนูปคปจฺฉิเมน ปจฺฉิมปฺปมาณํ อตฺถิเยว. อิทานิ ยสฺมา ตตฺถ ตํ สพฺพํ น ทีปิตํ, ตสฺมา วิกปฺปนูปคถวิกาทิ สพฺพํ เอกํ ‘‘ปริกฺขารโจฬ’’นฺติ, พหูนิ เอกโต กตฺวา ‘‘ปริกฺขารโจฬานี’’ติปิ วตฺวา อธิฏฺฐาตพฺพนฺติ ทสฺเสนฺโต ‘‘ตถา’’ติอาทิมาห. อิมินา ปริกฺขารโจฬํ นาม ปาเฏกฺกํ นิธานมุขนฺติ ทสฺเสติ. ถวิกาทึ ถวิกา อาทิ ยสฺส ปริสฺสาวนาทิโนติ สมาโส. วิกปฺปสฺส อุปคํ วิกปฺปิยํ, ตญฺจ อุปริ วกฺขติ.

๔๔. อิทานิ ติณฺณํ จีวรานํ ปฏิภาคํ ทสฺเสตุํ ‘‘อหตา’’ติอาทิ อารทฺธํ. ตตฺถ อหเตน นเวน อโธเตน กปฺปํ สทิสํ อหตกปฺปํ, เอกวารโธตํ. อหตญฺจ อหตกปฺปญฺจ อหตาหตกปฺปานิ, วตฺถานิ, เตสํ. เทฺว คุณา ปฏลานิ ยสฺส สาติ ทุคุณา. ‘‘คุโณ ปฏลราสีสู’’ติ หิ อภิธานปฺปทีปิกา. ทุคุณา ทุปฏฺฏา, อุตฺตรสฺมึ เทหภาเค อาสญฺชียตีติ อุกฺกราสงฺโค. เอกจฺจํ เอกปฏฺฏํ อสฺส อตฺถีติ เอกจฺจี, เอกปฏฺโฏติ อตฺโถ. นิปาโต วา เอกจฺจีติ. ตถาติ สมุจฺจเย, อนฺตรวาสโก จาติ วุตฺตํ โหติ. อุปมายํ วา, ยถา อุตฺตราสงฺโค เอกจฺจิโย, เอวํ อนฺตรวาสโกติ อตฺโถ.

๔๕. ‘‘อุตู’’ติ อเนกอุตุ คหิตาติ อุตุโต ทีฆกาลโต อุทฺธฏา อุตุทฺธฏา, เตสํ ปิโลติกานนฺติ อตฺโถ. เสสาติ อุตฺตราสงฺคอนฺตรวาสกา. ปํสุ วิย กุจฺฉิตํ อุลติ ปวตฺตตีติ ปํสุกูลํ, รถิกาสุสานสงฺการกูฏาทีนํ ยตฺถ กตฺถจิ ฐิตํ โจฬขณฺฑํ, ตสฺมึ. ยา ยา รุจีติ อพฺยยีภาเว ยถารุจิ, ยาวทตฺถํ สตปฏฺฏมฺปิ วฏฺฏตีติ อธิปฺปาโย.

๔๖. อิทานิ ตีสุ ฉินฺทิตฺวา กาตุํ อปฺปโหนฺเตสุ กาตพฺพวิธึ ทสฺเสตุํ ‘‘ตีสู’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ติจีวรสมุทายโต เอกเทสภูตานํ ทฺวินฺนเมกสฺส จ สงฺขาคุเณน นิทฺธาริยมานตฺตา ตีสูติ นิทฺธารเณ ภุมฺมํ. เอกวจนสฺส พหฺวตฺเถน โยคาภาวโต ทฺวิจีวรสงฺขาตพหฺวตฺถวเสน วจนํ วิปริณาเมตฺวา ยานิ ปโหนฺติ, ตานิ เทฺว วาปิ ฉินฺทิตพฺพานิ, ยํ ปโหติ, ตํ เอกํ วา ฉินฺทิตพฺพนฺติ โยเชตพฺพํ. ปโหนฺตีติ ปจฺฉิมจีวรปฺปมาณฉินฺนกานิ ปโหนฺติ. อปีติ สมฺภาวเน, ตีสุ กา กถาติ อตฺโถ. อนฺวาธินฺติ อาคนฺตุกปตฺตํ. อนุ ปจฺฉา อาธียตีติ อนฺวาธิ, ยํ จีวรสฺโสปริ สงฺฆาฏิอากาเรน อาโรเปตพฺพํ. อนาทิณฺณนฺติ อนาโรปิตํ อนฺวาธิกํ. น ธาเรยฺยาติ อิมินา ยทิ ธาเรยฺย, ทุกฺกฏนฺติ ทีเปติ.

๔๗-๘. อิทานิ ‘‘ติจีวรํ น วเสยฺย วิเนกาห’’นฺติ วุตฺตานํ ติณฺณํ อวิปฺปวาสลกฺขณํ ทสฺเสตุํ ‘‘คาเม’’ติอาทินา อุโทสิตสิกฺขาปเท (ปารา. ๔๗๑ อาทโย) วุตฺตปริหารมาห. ตตฺถ คาเม วา…เป… วิหาเร วา ติจีวรํ นิกฺขิปิตฺวาติ สมฺพนฺโธ. ตตฺถ ‘‘ปโฏ ทฑฺโฒ’’ติอาทีสุ วิย อวยเวปิ สมุทายโวหารวเสน ตีสุ เอกมฺปิ ‘‘ติจีวร’’นฺติ วุตฺตํ. ภิกฺขุสมฺมุติยญฺญตฺราติ สงฺเฆน คิลานสฺส ภิกฺขุโน ทียมานํ จีวเรน วิปฺปวาสสมฺมุตึ วินา. วิปฺปวตฺถุนฺติ เอกูปจารนานูปจารคามาทิโต พหิ, อถ วา นิเวสนาทีนํ, ตตฺถ จ คพฺโภวรกานํ จีวรสฺส วา หตฺถปาสํ อติกฺกมฺม จีวเรน วิปฺปยุตฺโต หุตฺวา วสิตุํ. เอตฺถ จ คามาทีนํ เอกูปจารนานูปจารตา เอกกุลนานากุลสนฺตกสฺส คามาทิโน ปริกฺเขปสฺส, ปริกฺเขโปกาสสฺส จ วเสน สตฺถอพฺโภกาสานํ สตฺตพฺภนฺตรวเสน จ เวทิตพฺพา. ตตฺถ เอโก อพฺภนฺตโร อฏฺฐวีสติหตฺโถ โหติ. เอตฺถ จ นิเวสนาทีนิ คามโต พหิ สนฺนิวิฏฺฐานีติ ทฏฺฐพฺพํ วิสุํ คามสฺส คหิตตฺตา, ตถา อุโทสิตาทีหิ อญฺญํ นิเวสนํ.

ตตฺถ อุโทสิโต นาม ยานาทีนํ ภณฺฑานํ สาลา. ปาสาโท ทีฆปาสาโท. หมฺมิยํ มุณฺฑจฺฉทนปาสาโท. นาวา จ อฏฺโฏ จ มาโฬ จ อาราโม จ นาวา…เป… อารามํ, ตสฺมึ. อฏฺโฏ นาม ปฏิราชาทีนํ ปฏิพาหนตฺถํ อิฏฺฐกาหิ กโต พหลภิตฺติโก จตุปญฺจภูมิโก ปติสฺสยวิเสโส. มาโฬ เอกกูฏสงฺคหิโต จตุรสฺสปาสาโท. อาราโม ปุปฺผาราโม วา ผลาราโม วา. สตฺโถ จ เขตฺตญฺจ ขลญฺจาติ ทฺวนฺโท. สตฺโถ นาม ชงฺฆสตฺโถ วา สกฏสตฺโถ วา. ขลํ วุจฺจติ ธญฺญกรณํ. ทุโม นาม ทุมมูลํ ฉายาย ผุฏฺโฐกาโส อุปจารวเสน. อพฺโภกาโส ปน อคามเก อรญฺเญว อธิปฺเปโต.

๔๙. อิทานิ ‘‘เอตํ…เป… สงฺฆาฏิ’’นฺติอาทินา นวนฺนเมว ปจฺจุทฺธาโร วุตฺโต, น ปน เตสํ กาลปริจฺเฉโทติ ตํ ทสฺเสตุํ ‘‘โรคา’’ติอาทิ อารทฺธํ. ตตฺถ เทวทตฺโต ทตฺโตติ นาเมกเทเสนาปิ นามโวหารโต วสฺสิกสาฏิกาว ‘‘สาฏิกา’’ติ ปกรณวเสน คมฺมมานตฺถตฺตา วุตฺตา. กณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทิกา จ โรควสฺสานปริยนฺตา. โรคา จ วสฺสานา จ มาสา โรควสฺสานา, เต ตทติกฺกเมน ปจฺจุทฺธริตพฺพตาย ปริยนฺตา ยาสนฺติ วิคฺคโห.

กึ วุตฺตํ โหติ? วสฺสิกสาฏิกา วสฺสานมาสาติกฺกเม กตฺติกปุณฺณมาย เอว ปจฺจุทฺธริตพฺพา. ตถา กณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทิกา อาพาเธสุ วูปสนฺเตสูติ วุตฺตํ โหติ. ‘‘ปจฺจุทฺธริตฺวา วิกปฺเปตพฺพา’’ติ หิ อฏฺฐกถายํ (ปารา. อฏฺฐ. ๒.๔๖๙) วุตฺตํ. เอตฺถ ปน เกจิ อาจริยา ‘‘ปจฺจุทฺธริตฺวาติ วสฺสิกสาฏิกภาวโต อปเนตฺวา’’ติ วทึสุ, ตํ น ยุชฺชติ. ปจฺจุทฺธารวินยกมฺมวิสเยเยว ปจฺจุทฺธาร-สทฺทสฺส ทิฏฺฐตฺตา, ‘‘จาตุมาสํ อธิฏฺฐาตุํ ตโต ปรํ วิกปฺเปตุ’’นฺติ (มหาว. ๓๕๘) ปาฬิวจนโต จ. ‘‘จาตุมาสํ อธิฏฺฐาตุ’’นฺติ จ จตุนฺนํ มาสานํ อธิฏฺฐาเนน สห อจฺจนฺตสํโยโค ทสฺสิโตติ น เตน อธิฏฺฐานเภโท วิญฺญายติ. เตเนว กุรุนฺทฏฺฐกถายมฺปิ ‘‘วสฺสานํ จาตุมาสํ อธิฏฺฐาตุํ, ตโต ปรํ วิกปฺเปตุ’’นฺติ (มหาว. ๓๕๘) วจนโต กตฺติกปุณฺณมาย เอว ปจฺจุทฺธริตฺวา เหมนฺเต วิกปฺเปตพฺพาติ วุตฺตํ. ตสฺมา ‘‘วสฺสิกสาฏิกา วสฺสานมาสาติกฺกเมนาปิ กณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทิ อาพาธวูปสเมนาปิ อธิฏฺฐานํ วิชหตี’’ติ (กงฺกา. อฏฺฐ. กถินสิกฺขาปทวณฺณนา) วุตฺตํ. มาติกาฏฺฐกถายมฺปิ ปจฺจุทฺธารวเสนาปิ อธิฏฺฐานํ วิชหตีติ เอวมตฺโถ คเหตพฺโพ. เอวญฺหิ สติ สพฺพฏฺฐกถาโย สเมนฺติ, ยุตฺติ จ อวิรุทฺธา โหนฺตีติ. ตโต ปรนฺติ ปจฺจุทฺธารโต อุปริ. วิกปฺเปยฺยาติ กณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทึ ปจฺจุทฺธริตฺวา วิกปฺเปยฺย. วสฺสิกสาฏิกํ กตฺติกปุณฺณมายํ ปจฺจุทฺธริตฺวา เหมนฺตสฺส ปฐมทิวเส วิกปฺเปยฺย, เอวํ อสติ ทุกฺกฏนฺติ อธิปฺปาโย. เสสาติ อปเร สตฺต จีวรานิ เสสา. นตฺถิ ปริยนฺตํ วุตฺตสทิโส กาลปริจฺเฉโท เอเตสนฺติ อปริยนฺติกา.

๕๐. อิทานิ ปจฺจตฺถรณาทิกํ จีวรจตุกฺกํ สทสาทิกํ วฏฺฏติ, นาปรนฺติ ทสฺเสตุํ ‘‘ปจฺจตฺถรณา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ปริกฺขาโร จ มุขปุญฺฉนญฺจาติ ทฺวนฺโท. ปริกฺขารมุขปุญฺฉนเมว โจฬกนฺติ กมฺมธารโย. ทฺวนฺทสมาสนฺเต สุยฺยมานตฺตา ปน โจฬก-สทฺโท ปริกฺขาร-สทฺทโต จ ปรํ ทฏฺฐพฺโพ ‘‘ปริกฺขารโจฬก’’นฺติ. ตํ ปน สามญฺญโชตนาย วิเสเสปิ อวฏฺฐานโต ฐเปตฺวา ปญฺจ จีวรานิ ปริกฺขารโจฬนาเมนาธิฏฺฐิตานิ อวเสสํ ทฏฺฐพฺพํ. ปจฺจตฺถรณญฺจ ปริกฺขารมุขปุญฺฉนโจฬกญฺจ ปจฺจตฺถรณ…เป… โจฬกญฺจ นิสีทนญฺจาติ เอตํ จีวรจตุกฺกํ สทสมฺปิ อรตฺตมฺปิ อนาทิณฺณกปฺปมฺปิ ลพฺภนฺติ สมฺพนฺโธ. สทสนฺติ สห ยาหิ กาหิจิ ทสาหีติ สทสํ. สทสเก ลพฺภมาเน อทสมฺปิ ลพฺภเตวาติ สทสมฺปิ อทสมฺปิ ปุปฺผทสมฺปีติ เอตฺถ อตฺโถ. ปิ-สทฺโท วุตฺตาวุตฺตสมฺปิณฺฑนตฺโถ. อรตฺตนฺติ นีลปีตาทิรชเนน อรญฺชิตมฺปิ. ปิ-สทฺเทน รญฺชิตนีลปีตาทิกมฺปิ อนาทิณฺณกปฺปมฺปีติ. อาทิณฺโณ กปฺโป ยสฺส นตฺถีติ ตํ อนาทิณฺณกปฺปมฺปิ. ปิ-สทฺเทน อาทิณฺณกปฺปมฺปิ.

นนุ จ ‘‘น ภิกฺขเว สพฺพนีลกานิ จีวรานิ ธาเรตพฺพานี’’ติอาทินา (มหาว. ๓๗๒) สพฺพนีลกสพฺพปีตกสพฺพโลหิตกจีวรานิ สามญฺเญน ปฏิกฺขิตฺตานีติ กถมิทํ จีวรจตุกฺกํ สทสาทิกํ วฏฺฏติ, กถญฺจ อนาทิณฺณกปฺปมฺปิ วฏฺฏตีติ? วุจฺจเต – ‘‘เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร ภิกฺขุ กุสจีรํ นิวาเสตฺวา’’ติอาทินา อุปฺปนฺนวตฺถูสุ (มหาว. ๓๗๑) ‘‘น ภิกฺขเว กุสจีรํ…เป… ติตฺถิยทฺธโช ธาเรตพฺโพ. โย ธาเรยฺย, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺสา’’ติอาทินา (มหาว. ๓๗๑) อุปฺปนฺนวตฺถุวเสเนว นิวาสนปารุปนสงฺขาตธารณสฺส ปฏิกฺขิตฺตตฺตา จ ตตฺเถว อฏฺฐกถายญฺจ (มหาว. อฏฺฐ. ๓๗๒) ‘‘สพฺพนีลกาทีนิ รชนํ โธวิตฺวา ปุน รชิตฺวา ธาเรตพฺพานิ, น สกฺกา เจ โหนฺติ โธวิตุํ, ปจฺจตฺถรณานิ วา กาตพฺพานิ, ทุปฏฺฏจีวรสฺส วา มชฺเฌ ทาตพฺพานิ, อจฺฉินฺนทสทีฆทสานิ ทสา ฉินฺทิตฺวา ธาเรตพฺพานิ, กญฺจุกํ ลภิตฺวา ผาเลตฺวา รชิตฺวา ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ, เวฐเนปิ เอเสว นโย’’ติ นิวาสนปารุปนวเสเนว ธารณปริโภคานํ วุตฺตตฺตา จ ทุพฺพณฺณกรณสิกฺขาปเท (ปาจิ. อฏฺฐ. ๓๖๘) ‘‘ยํ นิวาเสตุํ วา ปารุปิตุํ วา สกฺกา โหติ, ตเทว จีวรนฺติ เวทิตพฺพ’’นฺติ ปญฺจนฺนํเยว กปฺปพินฺทุโน อนุญฺญาตตฺตา จ ติจีวรกณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทิวสฺสิกสาฏิกสงฺขาตานิ ปญฺจ จีวรานิ กายปริหาริยาเนว อทสานิ อสพฺพนีลกาทีนิ กปฺปิยรชนรชิตานิ อาทิณฺณกปฺปานิเยว โหนฺติ, น นิยเมน นิวตฺติตานิ ปรานิ จตฺตารีติ จีวรจตุกฺกเมว สทสาทิกํ อนาทิณฺณกปฺปมฺปิ วฏฺฏตีติ.

๕๑. เสสจีวรปญฺจกํ อทสํเยว รชิตํเยว อาทิณฺณกปฺปํว กปฺปตีติ โยชนา. รชิตนฺติ กปฺปิยรชเนน รชิตํ. นิสีทนสฺส ยถาวุตฺเตนตฺเถน สพฺพตฺถ อทสตฺถํ นิเสเธตุํ ‘‘สทสํว นิสีทน’’นฺติ วุตฺตํ. สติ หิ สมฺภเว พฺยภิจาเร จ วิเสสนํ สาตฺถกํ โหติ.

๕๒. อิทานิ อนธิฏฺฐิเต อนิสฺสฏฺเฐ จ กา ปวตฺตีติ ตํ ทสฺเสตุํ ‘‘อนธิฏฺฐิต’’นฺติอาทิมาห. ตตฺถ อนธิฏฺฐิตนฺติ ติจีวราทิวเสน อนธิฏฺฐิตํ. อนิสฺสฏฺฐนฺติ ยสฺส กสฺสจิ ทานลกฺขเณน อทินฺนํ. วิกปฺเปตฺวา ปริภุญฺชเยติ วกฺขมานนเยน เอกพหุภาวํ, สนฺนิหิตาสนฺนิหิตภาวญฺจ สลฺลกฺเขตฺวา วิกปฺเปตฺวา ปจฺจุทฺธริตฺวา ปริภุญฺเชยฺย. วกฺขมานนเยน ปน วิญฺญายตีติ ‘‘ปจฺจุทฺธริตฺวา’’ติ น วุตฺตํ.

อิทานิ ‘‘วิกปฺเปตฺวา’’ติ วุตฺตํ กีทิสํ ตํ เหฏฺฐิมนฺเตน วิกปฺปิยนฺติ อาห ‘‘หตฺถา’’ติอาทิ. ตตฺถ หตฺโถ ทีเฆน ยสฺส ตํ หตฺถทีฆํ. ตโตติ ตสฺมา หตฺถโต. อุปฑฺโฒ หตฺถสฺส ทุติโย ภาโค วิทตฺถิสงฺขาโต วิตฺถาเรน ยสฺส ตํ อุปฑฺฒวิตฺถารํ.

๕๓. อิทานิ ยถาวุตฺตวิธานํ เตจีวริกสฺเสว วเสน, อปโร ปน อญฺญถา ปฏิปชฺชตีติ ตํ ทสฺเสตุํ ‘‘ติจีวรสฺสา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ นาเมนาธิฏฺฐิตานิ ตีณิ จีวรานิ เอตสฺสาติ ติจีวโร. ตสฺส วินยเตจีวริกสฺสาติ อตฺโถ, น ปริกฺขารโจฬนาเมน อธิฏฺฐิตจีวรสฺส. วินยเตจีวริกสฺส ปน อุโทสิตสิกฺขาปเท วุตฺตปริหาโร นตฺถิ. ปริกฺขารโจฬิโยติ ปริกฺขารโจฬมสฺส อตฺถีติ ณิเกน ย-กาโร. สพฺพนฺติ สกลํ นววิธมฺปิ จีวรํ. ตถา วตฺวาติ เอกพหุภาวํ, สนฺนิหิตาสนฺนิหิตภาวญฺจ ญตฺวา ‘‘อิมํ ปริกฺขารโจฬํ อธิฏฺฐามี’’ติอาทินา วตฺวา. อธิฏฺฐตีติ อธิฏฺฐาติ.

๕๔. อธิฏฺฐิตจีวรํ ปน ปริภุญฺชโต กถํ อธิฏฺฐานํ วิชหตีติ ตํ ทสฺเสนฺโต ‘‘อจฺเฉทา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ อจฺเฉโท จ วิสฺสชฺชนญฺจ คาโห จ วิพฺภโม จาติ ทฺวนฺโท. อจฺเฉโท นาม โจราทีหิ อจฺฉินฺทิตฺวา คหณํ. วิสฺสชฺชนํ ปเรสํ ทานํ. คาโห วิสฺสาเสน คหณํ. วิพฺภโม สิกฺขํ อปฺปจฺจกฺขาย คิหิภาวูปคมนํ. ตทาปิ ตสฺส อญฺญสฺส ทาเน วิย จีวรสฺส นิราลยภาเวน ปน ปริจฺจาโคติ. ฏีกายํ ปน ภาทิโส ภิกฺขุเยวาติ อธิฏฺฐานํ น วิชหตีติ อตฺถํ วิกปฺเปตฺวา ภิกฺขุนิยา คิหิภาวูปคมนํ วุตฺตํ, ตํ น คเหตพฺพํ, การณํ ปเนตฺถ อมฺหากํ ครูหิเยว สารตฺถทีปนิยํ (สารตฺถ. ฏี. ๒.๔๖๙) ‘‘ภิกฺขุนิยา ‘หีนายาวตฺตเนนา’ติ วิเสเสตฺวา อวุตฺตตฺตา ภิกฺขุนิยา หิ คิหิภาวูปคมเน อธิฏฺฐานวิชหนํ วิสุํ วตฺตพฺพํ นตฺถิ ตสฺสา วิพฺภมเนเนว อสฺสมณีภาวโต’’ติ วุตฺตํ. นนุ จ ภิกฺขุโน อปฺปจฺจกฺขาตสิกฺขสฺส คิหิภาวูปคมเนน อธิฏฺฐานวิชหเนน นิราลยภาโว การณภาเวน วุตฺโต, เอวํ สติ ปริวตฺตลิงฺคสฺส นตฺถิ นิราลยภาโวติ กถมสฺส อธิฏฺฐานํ วิชหตีติ? สจฺจเมตํ, ตถาปิ พุทฺธมตญฺญูหิ อฏฺฐกถาจริเยหิ อฏฺฐกถายํ (ปารา. อฏฺฐ. ๑.๖๙) ‘‘ยํ ปนสฺส ภิกฺขุภาเว อธิฏฺฐิตํ ติจีวรญฺจ ปตฺโต จ, ตํ อธิฏฺฐานํ วิชหติ, ปุน อธิฏฺฐาตพฺพ’’นฺติ วุตฺตตฺตา นตฺเถตฺถ โทโสติ.

มารณลิงฺคสิกฺขาติ อุตฺตรปทโลเปน อุปจาเรน วา ลิงฺคปริวตฺตนํ สิกฺขาปจฺจกฺขานญฺจ ‘‘ลิงฺคสิกฺขา’’ติ จ วุตฺตํ. อิติ เอเต อฏฺฐ สพฺเพสุ นวสุ จีวเรสุ อธิฏฺฐานสฺส วิโยโค วิปฺปวาโส, ตสฺส การณา โหนฺตีติ ปาฐเสโส. ติจีวรสฺส ปน น เกวลํ อิเมเยว อฏฺฐ, วินิวิทฺธฉิทฺทญฺจ อธิฏฺฐานวิโยคการณนฺติ ลิงฺควจนญฺจ ปริวตฺเตตฺวา โยเชตพฺพํ. ตตฺถ อพฺภนฺตเร เอกสฺสปิ ตนฺตุโน อภาเวน วินิวิทฺธํ วินิวิชฺฌิตฺวา คตฉิทฺทํกนิฏฺฐงฺคุลินขปิฏฺฐิปฺปมาณํ วินิวิทฺธฉิทฺทํ. ตตฺถ สงฺฆาฏิยา จ อุตฺตราสงฺคสฺส จ ทีฆนฺตโต วิทตฺถิปฺปมาณสฺส, ติริยนฺตโต อฏฺฐงฺคุลปฺปมาณสฺส, อนฺตรวาสกสฺส ปน ทีฆนฺตโต วิทตฺถิปฺปมาณสฺเสว ติริยนฺตโต จตุรงฺคุลปฺปมาณสฺส ปเทสสฺส โอรโต ฉิทฺทํ อธิฏฺฐานํ ภินฺทติ, สูจิกมฺมํ กตฺวา ปุน อธิฏฺฐาตพฺพํ. สูจิกมฺมํ กโรนฺเตน จ ฉินฺทิตฺวา ทุพฺพลฏฺฐานาปนยเนน ฉิทฺทํ อทสฺเสตฺวา กาตพฺพํ.

๕๕. อิทานิ อกปฺปิยานิ ทสฺเสตุํ ‘‘กุสา’’ติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ กุสา จ วากา จ ผลกานิ จ, เตสํ จีรานิ กุส…เป… จีรานิ. ตตฺถ กุเสน คนฺเถตฺวา กตํ กุสจีรํ. ตถา วาเกน คนฺเถตฺวา กตํ วากจีรํ, ตาปสานํ วกฺกลํ. ผลกสณฺฐานานิ ผลกานิ สิพฺพิตฺวา กตํ ผลกจีรํ. เกสวาลชนฺติ เกเสหิ จ วาเลหิ จ ชาตํ วายิตํ กมฺพลนฺติ สมฺพนฺโธ. อุลูกปกฺขาชินกฺขิเปติ อุลูกานํ โกสิยสกุณานํ ปกฺขํ ปกฺเขน กตํ นิวาสนญฺจ อชินกฺขิปํ สโลมํ สขุรํ อชินมิคานํ จมฺมญฺจ ธารยโต ถุลฺลจฺจยนฺติ สมฺพนฺโธ.

๕๖. กทเลรกกฺกทุสฺเสสูติ กทลิโย จ เอรโก จ อกฺโก จ, เตสํ ทุสฺสานิ วตฺถานิ, เตสุ เจว มกจิวาเกหิ กเต โปตฺถเก จาปิ ทุกฺกฏํ. นิมิตฺตตฺเถ เจตํ ภุมฺมํ. กทลิทุสฺสาทิสทฺเทน ตํธารณมธิปฺเปตํ, ตสฺมา ตํธารณนิมิตฺตํ ทุกฺกฏํ โหตีติ อตฺโถ. เอวํ สพฺพตฺถ. ‘‘นีลโก จา’’ติอาทินา ทฺวนฺโท. สพฺพา นีลก…เป… กณฺหกาติ กมฺมธารโย. นีลาทิวณฺณโยเคน วตฺถํ นีลาทิ. นีลกํ อุมาปุปฺผวณฺณํ. มญฺเชฏฺฐํ มญฺเชฏฺฐิกวณฺณํ. ปีตํ กณิการปุปฺผวณฺณํ. โลหิตํ ชยสุมนปุปฺผวณฺณํ. กณฺหกํ อทฺทาริฏฺฐกวณฺณํ. สพฺพ-สทฺโท ปเนตฺถ ปจฺเจกํ โยเชตพฺโพ.

๕๗. มหา…เป… รตฺเตติ มหารงฺโค จ มหานามรงฺโค จ, เตหิ รตฺเต. เอตฺถาปิ ปุน สุยฺยมานํ สพฺพสทฺทมนุวตฺติยํ, ‘‘สพฺพมหารงฺครตฺเต’’ติอาทินา อตฺโถ เวทิตพฺโพ. อิมินา จ อสพฺพนีลกาทิ กปฺปิยรชนรชิตํ ปริภุญฺชนฺตสฺส นตฺถิ โทโสติ ทีเปติ. ตตฺถ มหารงฺโค สตปทิปิฏฺฐิวณฺโณ. มหานามรงฺโค สมฺภินฺนวณฺโณ, โส ปน ปณฺฑุปลาสวณฺโณ โหติ, ปทุมวณฺโณติปิ วทนฺติ. ติรีฏเกติ ตํ นามก รุกฺขตเจ. อจฺฉินฺนทีฆทสเกติ สพฺพโส อจฺฉินฺนตฺตา อจฺฉินฺนา จ มชฺเฌ ฉินฺนตฺตา ทีฆา จ สา ทสา จ วตฺถโกฏิ ยสฺสาติ อญฺญปทตฺถสมาโส. ผลปุปฺผทเสติ อญฺญมญฺญํ สํสิพฺพิตฺวา กตา ผลสทิสา ทสา ‘‘ผลา’’ติ วุจฺจนฺติ, เกตกาทิ ปุปฺผสทิสานิ ‘‘ปุปฺผานี’’ติ จ, ผลา จ ปุปฺผา จ ทสา ยสฺส, ผลสทิเส ทเส, ปุปฺผสทิเส ทเส จาติ อตฺโถ. เวฐเนติ สีสเวฐเน. ตถาติ อิมินา สพฺพนีลกาทีสุ ทุกฺกฏํ อติทิสติ. สพฺพนฺติ กุสจีราทิกํ สกลํ. อจฺฉินฺนํ จีวรํ ยสฺส โส ลภตีติ สมฺพนฺโธ.

จีวรนิทฺเทสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.