๒๒. อุปาหนนิทฺเทสวณฺณนา

๑๗๕. นวา คุณงฺคุณูปาหนา มชฺฌเทเส น กปฺปนฺตีติ สมฺพนฺโธ. นวาติ เอกวารมฺปิ อปฺปฏิมุกฺกา. ตตฺถ คุณงฺคุณูปาหนา จตุปฏลโต ปฏฺฐาย วุจฺจนฺติ. สมฺภเว พฺยภิจาเร จ วิเสสนํ สาตฺถกํ ภวตีติ ‘‘มชฺฌเทเส’’ติ วิเสสนํ อมชฺฌเทสํ พฺยภิจรตีติ อมชฺฌเทเส คุณงฺคุณูปาหนา กปฺปนฺตีติ เวทิตพฺพํ. ตถา นวาติ อิมินา อนวา มชฺฌเทเสปิ. อิมินา ปน วาเกฺยน มชฺฌเทเสปิ เอกวารมฺปิ ปฏิมุกฺกา, อญฺญตฺถ ตุ สพฺพาปิ คุณงฺคุณูปาหนา วฏฺฏนฺติ, น เสสาติ อาปนฺนํ, ตถาปิ ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, เอกปลาสิกํ อุปาหน’’นฺติ (มหาว. ๒๔๕) วุตฺตตฺตา เอกปฏลิกาปิ วฏฺฏตีติ เวทิตพฺพํ. สพฺพสฺสาติ มชฺฌเทเส ปจฺจนฺติเมปิ คิลานาคิลานสฺส สพฺพสฺส. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, อชฺฌาราเม อุปาหนํ ธาเรตุ’’นฺติ (มหาว. ๒๔๙) หิ สามญฺเญน อนุญฺญาตํ. สพฺพตฺถาติ คาเม วา อรญฺเญ วา อารามโต อญฺญตฺร. อกลฺลกสฺส จาติ คิลานสฺเสว.

๑๗๖-๙. สพฺพ…เป… รตฺตา จ อุปาหนา สพฺพ…เป… วิจฺฉิกาฬิกา จ…เป… ทีปีนํ จมฺเมหิ จ มชฺชาร…เป… จมฺเมหิ จ ปริกฺขฏา จ อุปาหนา สงฺกมนียา ปาทุกา จ โกจิ ธาเรยฺย, ทุกฺกฏนฺติ โยชนา. โอทาตาย ปาฬิยา อฏฺฐกถาย จ อภาเวปิ อนุโลมวเสเนตฺถ วุตฺตํ วิย ทิสฺสติ. นีลโก จ โอทาโต จาติอาทินา ทฺวนฺโท. สพฺเพว นีลก…เป… กณฺหกา ยาสนฺติ สมาโส. ‘‘มหารงฺคา’’ติอาทีสุ อปฺปยุตฺเตปิ สพฺพ-สทฺเท ปกรณวเสน โยเชตฺวา อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

‘‘อตฺถา ปกรณา ลิงฺคา, โอจิตฺยา กาลเทสโต;

สทฺทตฺถา วิภชียนฺติ, น สทฺทาเยว เกวลา’’ติ. –

หิ วุตฺตํ. จิตฺราติ วิจิตฺรา. นีลปีตาที วทฺธาเยว ยาสนฺติ สมาโส. อาทิ-สทฺเทน โอทาตาทีนํ คหณํ. ติตฺติรปตฺตสทิโส วิจิตฺโต วณฺโณ ติตฺติรปตฺต-สทฺเทน คหิโต. ตเมเตสมตฺถีติ ติตฺติรปตฺติกา. เมณฺฑสฺส จ อชสฺส จ วิสาณสทิสา วทฺธา ยาสนฺติ พาหิรตฺโถ. ตา ปน กณฺณิกฏฺฐาเน เมณฺฑกอชวิสาณสณฺฐาเน วทฺเธ โยเชตฺวา กตา. เอส นโย วิจฺฉิกาฬิกาทีสุ. ปณฺหิปิธานตฺถํ ตเล ขลฺลํ พทฺธํ ยาสนฺติ วิคฺคโห. ชงฺฆโต สพฺพปาทปฺปฏิจฺฉาทนกํ ปุฏํ พทฺธํ ยาสนฺติ พหุพฺพีหิ. ตูลํ ปิจุ ปุณฺณํ ยาสนฺติ อญฺญปทตฺโถ. ปลิคุณฺเฐตีติ ปลิคุณฺโฐ, อุปริปาทตลมตฺตปฺปฏิจฺฉาทกพนฺโธ, เตน โยเชตฺวา กตา ปาลิคุณฺฐิมา, วิจิตฺรา หิ ตทฺธิตวุตฺติ. วิจฺฉิกานํ อฬสทิสํ นงฺคุฏฺฐสทิสํ พทฺธเมตาสนฺติ วิจฺฉิกาฬิกา. สีหพฺยคฺฆุทฺทาชินทีปีนํ จมฺเมหิ จาติ ปกรณโต อชินา นาม มิคา. อุลูกา ปกฺขิพิฬารา. สงฺกมนฺติ คจฺฉนฺติ เอตาหีติ สงฺกมนียา. ตา ปน ตาลปณฺณาทีหิ กตา สํหาริยา.

๑๘๐. สกลํ เอกเทสํ วา ปุญฺฉิตฺวาวาติ โยชนา. ขลฺลกาทิกนฺติ อาทิ-สทฺเทน เมณฺฑวิสาณวทฺธิกาทิกํ สพฺพํ สงฺคณฺหาตีติ.

อุปาหนนิทฺเทสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.