๔๕. ปวารณานิทฺเทสวณฺณนา

๔๓๓. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ สงฺเฆ ปวาเรตุ’’นฺติ (มหาว. ๒๑๕) วุตฺตตฺตา ‘‘เสสา สงฺฆปฺปวารณา’’ติ (มหาว. ๒๑๕ อาทโย) วุตฺตา.

๔๓๔. อชฺช ปวารณาติ เอตฺถ (มหาว. ๒๑๕ อาทโย) ปน จาตุทฺทสิกาย ปวารณาย ‘‘อชฺช ปวารณา จาตุทฺทสี’’ติ ปุพฺพกิจฺจํ กาตพฺพํ, ปนฺนรสิยํ ‘‘อชฺช ปวารณา ปนฺนรสี’’ติ.

๔๓๗. เถเรสุ อุกฺกุฏิกํ นิสชฺช ปวาเรนฺเตสุ สยํ ปน นโว ยาว ปวาเรติ, ตาว อุกฺกุฏิโกว อจฺฉตูติ อตฺโถ. ‘‘น ภิกฺขเว เถเรสุ อุกฺกุฏิกํ นิสินฺเนสุ ปวารยมาเนสุ อาสเนสุ อจฺฉิตพฺพํ. โย อจฺเฉยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส. อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ตทมนฺตรา อุกฺกุฏิกํ นิสีทิตุํ, ยาว ปวาเรติ, ปวาเรตฺวา อาสเน นิสีทิตุ’’นฺติ (มหาว. ๒๑๑) หิ วุตฺตํ.

๔๔๐-๒. เอวํ เตวาจิกปฺปวารณํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ เทฺววาจิกเอกวาจิกสมานวสฺสิกปฺปวารณาสุ กตฺตพฺพํ ทสฺเสตุํ ‘‘ทาเนนา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ทาเนนาติ ทาเนน วา. ธมฺมสากจฺฉาติ อิมินา ธมฺมกถาสุตฺตสงฺคายนาวินยวินิจฺฉยาทโย คหิตา. ทาเนน วา ธมฺมสากจฺฉาย วา กลเหน วา รตฺติยา เขปิตภาวโต เตวาจิกาย โอกาเส อสติ ทสวิเธ วา อนฺตราเย อนุรูปโต อุตฺตึ ฐเปตฺวา ปวาเรยฺยาติ สมฺพนฺโธ.

อิทานิ ยถานุรูปโต ญตฺติ ฐปิตา, ตํ ทสฺเสตุํ ‘‘สุณาตุ เม’’ติอาทิมาห. ยถาฐปิตญตฺติยาติ เอตฺถ สพฺพสงฺคาหิกาเจญตฺติฐปิตา, เตวาจิกเทฺววาจิกเอกวาจิกานํ วเสน ปวาเรตพฺพํ, สมานวสฺสิกปฺปวารณาว เอกา น วฏฺฏติ. สเจ ‘‘สงฺโฆ เตวาจิกํ ปวาเรยฺยา’’ติ ฐปิตา, เตวาจิกา เอว วฏฺฏติ, เทฺววาจิกาทโย น วฏฺฏนฺติ. ‘‘เทฺววาจิกํ ปวาเรยฺยา’’ติ วุตฺเต เทฺววาจิกญฺจ เตวาจิกญฺจ วฏฺฏติ, เอกวาจิกสมานวสฺสิกา น วฏฺฏนฺติ. ‘‘เอกวาจิกํ ปวาเรยฺยา’’ติ วุตฺเต ปน สมานวสฺสิกํ ฐเปตฺวา เสสา วฏฺฏนฺติ. ‘‘สมานวสฺสิก’’นฺติ ปน วุตฺเต สพฺพํ วฏฺฏตีติ. อาทิเก เจตฺถ อาหเรติ เอตฺถ ปวารณายปิ ปุพฺเพ อุโปสเถ วุตฺเต ‘‘ยทิ สมา อาคจฺเฉยฺยุ’’นฺติอาทิเก วาเร อาหเรติ อตฺโถ.

๔๔๓. อิทานิ วตฺตพฺพํ สนฺธาย ‘‘เอว’’นฺติ วุตฺตํ. ติวคฺโค จ จตุวคฺโค จ ติจตุวคฺโค.

๔๕๐. ‘‘น ภิกฺขเว สาปตฺติเกน ปวาเรตพฺพํ. โย ปวาเรยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ (มหาว. ๒๓๕) วุตฺตตฺตา สาปตฺติเกนปิ เวมติเกนปิ ปวาริยมาเน อาปตฺตึ สรนฺเตนปิ อุโปสเถ วุตฺตนเยน ปฏิปชฺชิตพฺพํ. ‘‘วคฺเค สมคฺเค วคฺโคติ-สญฺญิโน วิมติสฺส วา’’ติอาทิคาถาโต ปฏฺฐาย ยาว ‘‘อนฺตรายํ ว สงฺฆํ วา-ธิฏฺฐาตุํ สีมเมว วา’’ติ อวสานคาถา, ตาว เสสา อุโปสเถ วุตฺตา คาถาโยติ อธิปฺเปตา.

๔๕๑. ปวาริเต จาติ (มหาว. ๒๑๓ อาทโย) ปฐมปวารณาย สงฺฆมฺหิ ปวาริเตติ อธิปฺปาโย. เอตฺถ อวุตฺโถติ ปจฺฉิมิกาย อุปคโต อปรินิฏฺฐิตตฺตา ‘‘อวุตฺโถ’’ติ วุจฺจติ.

๔๕๒. จาตุมาสินีติ กตฺติกปุณฺณมี. เอตฺถ วุตฺถวสฺสา นาม ปจฺฉิมิกาย อุปคตา. ปวารณาวินิจฺฉโย.

ปวารณานิทฺเทสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.