๑๔. ภูมินิทฺเทสวณฺณนา

๑๓๖. อิทานิ ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, จตสฺโส กปฺปิยภูมิโย อุสฺสาวนนฺติกํ โคนิสาทิกํ คหปตึ สมฺมุติ’’นฺติ (มหาว. ๒๙๕) เอวํ วุตฺตา จตสฺโส กปฺปิยภูมิโย ทสฺเสตุํ ‘‘สมฺมุตุสฺสาวนนฺตา จา’’ติอาทิมาห. ยาสูติ กปฺปิยภูมีสุ (กงฺขา. อฏฺฐ. สนฺนิธิการกสิกฺขาปทวณฺณนา).

๑๓๗. อิทานิ ยตฺถ กปฺปิยกุฏิ อิจฺฉิตพฺพา, ตํ ทสฺเสตุํ ‘‘วาสตฺถายา’’ติอาทิมาห. วาสตฺถายาติ อิมินา โกฏฺฐาคารภตฺตสาลาเจติยฆรสมฺมุญฺชนีมาฬกาทิ ยํ ยํ อญฺญมฺปิ วาสตฺถาย กรียติ, ตตฺถ ตตฺถ กปฺปิยกุฏิกรณกิจฺจํ นตฺถีติ ทีปิตํ โหติ. โภชนสาลา ปน เสนาสนเมว, ตสฺมา ตตฺถ กาตพฺพา เอวาติ วทนฺติ. สงฺฆิเกเวกสนฺตเกติ เอตฺถ เอกสนฺตโก อุปสมฺปนฺนสนฺตโกว เวทิตพฺโพ.

๑๓๘. อิทานิ กตฺตพฺพาการํ ทสฺเสตุํ ‘‘เคเห’’ติอาทิมาห. ตตฺถ สงฺฆสฺส วา เอกสฺส วา เคเห วิหาเร กริยมาเน เอวํ อีรยํ ‘‘กปฺปิยกุฏึ กโรม, กปฺปิยกุฏึ กโรมา’’ติ วา ‘‘กปฺปิยกุฏิ กปฺปิยกุฏี’’ติ วา วทนฺโต ปฐมิฏฺฐกตฺถมฺภาทึ ฐเปยฺย, เอวํ กตา อุสฺสาวนนฺติกา นาม, เอวํ อุทาหริตวจนนฺติกาติ อตฺโถ.

๑๓๙. เยภุยฺเยน วา อปริกฺขิตฺโต, สกโลปิ วา อปริกฺขิตฺโต อาราโม ‘‘โคนิสาที’’ติ วุจฺจตีติ สมฺพนฺโธ. เอตฺถ ปน เสนาสเนสุ ปริกฺขิตฺเตสุปิ อาราเม อปริกฺขิตฺเต กปฺปิยกุฏิกรณกิจฺจํ นตฺถิ. สมฺมุตึ กโรนฺเตหิ กตํ ปริโยสิตํ ‘‘อิมํ วิหารํ อฑฺฒโยคํ ปาสาทํ หมฺมิยํ คุหํ ติณกุฏิกํ มณฺฑป’’นฺติ เตสํ นามํ คเหตฺวา ตสฺสา กุฏิยา หตฺถปาเส วา ฐตฺวา, ตสฺสา อนฺโต วา ปวิสิตฺวา วุตฺตนเยเนว ญตฺติทุติยกมฺมวาจาย สมฺมนฺนิตพฺพํ.

๑๔๐. ‘‘ภิกฺขุํ ฐเปตฺวา อญฺเญหี’’ติ วจนโต เสสสหธมฺมิเกหิปิ เทวมนุสฺเสหิปิ อญฺเญหิ กปฺปิยกุฏิยา อตฺถาย ทินฺโน วา เตสํ สนฺตโก วา เคโห ‘‘คหปตี’’ติ มโต ญาโตติ อตฺโถ, สงฺฆสนฺตกญฺจ ภิกฺขุสนฺตกญฺจ ฐเปตฺวา สพฺเพสํ เคโห คหปตีติ อธิปฺปาโย.

๑๔๑. สปฺปิอาทีหิ มิสฺสิตนฺติ สปฺปิอาทีหิ ปญฺจหิ จ หลิทฺทิสิงฺคิเวราทิยาวชีวิเกน จาติ อตฺโถ. วเชยฺย อนฺโตวุตฺถตฺตนฺติ เอตฺถ ยาวกาลิกยามกาลิกสงฺขาตํ ปุริมกาลิกทฺวยํ สงฺฆิกํ วา ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา สนฺตกํ สยํ กปฺปิยกุฏิยา วุตฺถมฺปิ อิตเรหิ อกปฺปิยกุฏิยา วุตฺเถหิ มิสฺสิตํ อนฺโตวุตฺถภาวํ อาคจฺเฉยฺยาติ อตฺโถ.

๑๔๒. เตเหวาติ อกปฺปิยกุฏิยํ วุตฺถสปฺปิเตลาทีหิ. สามปากตนฺติ สามํปกฺกภาวํ คจฺฉตีติ อตฺโถ.

๑๔๓-๔. อิมา ปน กปฺปิยกุฏิโย ยทา ชหิตวตฺถุกา โหนฺติ, ตํ ทสฺเสตุํ ‘‘อุสฺสาวนนฺติกา’’ติอาทิมาห. สเจ ถมฺเภ วา ภิตฺติปาเท วา ปริวตฺเตนฺติ, โย โย ฐิโต, ตตฺถ ตตฺถ ปติฏฺฐาติ, เอเตนุปาเยน สพฺเพสุ ปริวตฺเตสุปิ น วิชหิตวตฺถุกาว โหตีติ อตฺโถ. ปริกฺขิตฺเต โคนิสาทิ วิชหิตวตฺถุกา. เสสา ฉทนวิพฺภมาติ ฉทนวินาสา ชหิตวตฺถุกา โหนฺตีติ อธิปฺปาโย. ภูมิวินิจฺฉโย.

ภูมินิทฺเทสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.