๔. จตุตฺโถ ปริจฺเฉโท

วิญฺญาณกฺขนฺธปกิณฺณกนยสงฺเขโป

๑๙๒. เอกธาทินโยทานิ, ปฏุวฑฺฒาย โยคินํ;

วุจฺจเต วิสยคฺคาหา, สพฺพเมกวิธํ มนํ.

๑๙๓. เอกาสีติ ติภูมฏฺฐํ, โลกิยํ สุตฺตรญฺจ ตํ;

เสสํ โลกุตฺตรํ อฏฺฐ, อนุตฺตรญฺจิตี ทฺวิธา.

๑๙๔. โลกปากกฺริยาเหตู, เจกเหตูติ สตฺตหิ;

ตึส นาธิปติ สาธิ-ปติ เสสาติปี ทฺวิธา.

๑๙๕. ฉนฺทจิตฺตีหวีมํสา-เสฺวเกน มติมา ยุตํ;

วินา วีมํสเมเกน, ญาณหีนมนํ ยุตํ.

๑๙๖. ปริตฺตานปฺปมาณานิ, มหคฺคตมนานิติ;

ติธา ฉนว จฏฺฐ จ, ตินวา จ ยถากฺกมํ.

๑๙๗. ทฺวิปญฺจ จิตฺตํ วิญฺญาณํ, ติสฺโส หิ มโนธาตุโย;

ฉสตฺตติ มโนญาณ-ธาตูติ ติวิธา ปุน.

๑๙๘. เอการมฺมณจิตฺตานิ, อนภิญฺญํ มหคฺคตํ;

อมลํ ปญฺจวิญฺญาณํ, นวปญฺจ ภวนฺติเม.

๑๙๙. ปญฺจาลมฺพํ มโนธาตุ, สาภิญฺญํ กามธาตุชํ;

เสสํ ฉารมฺมณํ ตํ หิ, เตจตฺตาลีส สงฺขฺยโต.

๒๐๐. กามปากทุสา จาทิ-มคฺโค จาทิกฺริยา ทุเว;

รูปา สพฺเพติรูเป น, เตจตฺตาลีส โหนฺติเม.

๒๐๑. วินาว รูเปนารุปฺป-วิปากา จตุโร สิยุํ;

เทฺวจตฺตาลีส เสสานิ, วตฺตนฺตุภยถาปิ จ.

๒๐๒. จตุธาปิ อเหเตฺวกทฺวิเหตุกติเหตุโต;

อฏฺฐารส เทฺว พาวีส, สตฺตจตฺตาลิสํ ภเว.

๒๐๓. กาเม ชวา สโวฏฺฐพฺพา, อภิญฺญาทฺวยเมว จ;

รูปิริยาปถวิญฺญตฺติกราเม จตุรฏฺฐกา.

๒๐๔. ฉพฺพีสติ ชวา เสสา, กรา รูปิริยาปเถ;

ทฺวิปญฺจมนวชฺชานิ, กามรูปผลานิ จ.

๒๐๕. อาทิกฺริยาติ เจกูน-วีส รูปกรา อิเม;

เสสา จุทฺทส ภินฺนาวจุติ สนฺธิ น ตีณิปิ.

๒๐๖. เอกกิจฺจาทิโต ปญฺจ-วิธา ตตฺเถกกิจฺจกา;

ทฺวิปญฺจจิตฺตํ ชวนํ, มโนธาตุฏฺฐสฏฺฐิเม.

๒๐๗. ทฺวิกิจฺจาทีนิ โวฏฺฐพฺพํ, สุขตีรํ มหคฺคเต;

ปากา กามมหาปากา, เสสา ตีรา ยถากฺกมํ.

๒๐๘. ทสฺสนํ สวนํ ทิฏฺฐํ, สุตํ ฆายนกาทิกํ;

ตยํ มุตํ มโนธาตุตฺตยํ ทิฏฺฐํ สุตํ มุตํ.

๒๐๙. ทิฏฺฐํ สุตํ มุตํ ญาตํ, สาภิญฺญํ เสสกามิกํ;

วิญฺญาตารมฺมณํ เสสเมวํ ฉพฺพิธมีรเย.

๒๑๐. สตฺตธา สตฺตวิญฺญาณธาตูนํ ตุ วสา ภเว;

วุจฺจเตทานิ ตสฺเสว, อนนฺตรนยกฺกโม.

๒๑๑. ปุญฺเญสฺวาทิทฺวยา กาเม, รูปปุญฺญมนนฺตกํ;

ตปฺปาทกุตฺตรานนฺตํ, ภวงฺคญฺจาทิตีรณํ.

๒๑๒. ทุติยนฺตทฺวยา ตีรํ, ภวงฺคํ ตติยทฺวยา;

เต อนนฺตามลํ ปุญฺญํ, มชฺฌตฺตญฺจ มหคฺคตํ.

๒๑๓. สพฺพวาเร สยญฺเจติ, เตปญฺญาส ติสตฺต จ;

เตตฺตึส จ ภวนฺเตเต, รูเปสุ ปน ปุญฺญโต.

๒๑๔. ตปฺปากา จ มติยุตฺต-กามปากา สยํ ทส;

อารุปฺปปุญฺญโต เต จ, สโก ปาโก สยํ ปุน.

๒๑๕. อโธปากา จ อนฺตมฺหา, ตติยญฺจ ผลนฺติเม;

ทเสกทฺวิติปญฺจาหิ, มคฺคา เจกํ สกํ ผลํ.

๒๑๖. โลภมูเลกเหตูหิ, อนฺตกามสุภา วิย;

สตฺต โทสทฺวยา กาม-ภวงฺคเปกฺขวา สยํ.

๒๑๗. มหาปากติเหตูหิ, สาวชฺชา สพฺพสนฺธิโย;

กามจฺจุตีหิ เสสาหิ, สาวชฺชา กามสนฺธิโย.

๒๑๘. กามจฺจุติ จ โวฏฺฐพฺพํ, สยญฺจ สุขตีรโต;

ปฏิจฺฉา ตีรณานิ เทฺว, อิตรา สกตีรณํ.

๒๑๙. สกํ สกํ ปฏิจฺฉํ ตุ, วิญฺญาเณหิ ทฺวิปญฺจหิ;

รูปปาเกหิ สาวชฺชา, สนฺธิโยเหตุวชฺชิตา.

๒๒๐. อรูปปาเกสฺวาทิมฺหา, กามปากา ติเหตุกา;

อนฺตาวชฺชมฺปิ จารุปฺป-ปากา จ นว โหนฺติเม.

๒๒๑. ทุติยาทีหิ เตเยว, อโธปากํ วินา วินา;

ผลา ติเหตุกา ปากา, สยญฺเจติ จตุทฺทส.

๒๒๒. ทฺวิปญฺจาทิกฺริยา หาสา, สยญฺจารุปฺปวชฺชิตา;

ญาณยุตฺตภวงฺคาติ, ทส โวฏฺฐพฺพโต ปน.

๒๒๓. กาเม ชวา ภวงฺคา จ, กามรูเป สยมฺปิ วา;

นวปญฺจ สเหตาทิ-กิริยทฺวยโต ปน.

๒๒๔. สยํ ภวงฺคมติมา, รูเป สาตกฺริยาปิ จ;

ตปฺปาทกนฺติมญฺเจติ, พาวีส ตติยา ปน.

๒๒๕. เต จ ปากา สยญฺจนฺเต, ผลํ มชฺฌา มหคฺคตา;

กฺริยาติ วีสติ โหนฺติ, เสสทฺวีหิ ทุเกหิ ตุ.

๒๒๖. วุตฺตปากา สยญฺเจติ, จุทฺทเสวํ กฺริยาชวา;

ตทารมฺมณํ มุญฺจิตฺวา, ปฏฺฐานนยโต นเย.

๒๒๗. อถ สาตกฺริยา สาตํ, เสสํ เสสกฺริยาปิ จ;

ตทาลมฺพํ ยถาโยคํ, วเท อฏฺฐกถานยา.

๒๒๘. มหคฺคตา กฺริยา สพฺพา, สกปุญฺญสมา ตหึ;

อนฺตา ผลนฺติมํ โหติ, อยเมว วิเสสตา.

๒๒๙. อิมสฺสานนฺตรา ธมฺมา, เอตฺตกาติ ปกาสิตา;

อิมํ ปเนตฺตเกหีติ, วุจฺจเตยํ นโยธุนา.

๒๓๐. ทฺวีหิ กามชวา ตีหิ, รูปารูปา จตูหิ ตุ;

มคฺคา ฉหิ ผลาทิ เทฺว, เสสา เทฺว ปน สตฺตหิ.

๒๓๑. เอกมฺหา ทส ปญฺจหิ, ปฏิจฺฉา สุขตีรณํ;

กาเม โทสกฺริยาหีน-ชเวหิ คหโต สกา.

๒๓๒. กาเม ชวา กฺริยาหีนา, ตทาลมฺพา สโวฏฺฐพฺพา;

สคหญฺเจติ เตตฺตึสจิตฺเตหิ ปรตีรณา.

๒๓๓. กามปุญฺญสุขีตีรกณฺหโวฏฺฐพฺพโต ทฺวยํ;

มหาปากนฺติมํ โหติ, อนารุปฺปจุตีหิ จ.

๒๓๔. สตฺตตึส ปเนตานิ, เอตฺถ หิตฺวา ทุสทฺวยํ;

เอเตหิ ปญฺจตึเสหิ, ชายเต ทุติยทฺวยํ.

๒๓๕. สุขตีราทิ สตฺเตเต, กฺริยโต จาปิ สมฺภวา;

เญยฺยา เสสานิ จตฺตาริ, ภวงฺเคน จ ลพฺภเร.

๒๓๖. มคฺควชฺชา สโวฏฺฐพฺพสุขิตีรชวาขิลา;

จุตีติ นวกฏฺฐาหิ, ตติยทฺวยมาทิเส.

๒๓๗. เอเตหิ โทสวชฺเชหิ, สตฺตตีหิตรทฺวยํ;

รูปปากา วินารุปฺปปากาเหตุทุเหตุเก.

๒๓๘. เตเหเวกูนสฏฺฐีหิ, โหนฺติรุปฺปาทิกํ วินา;

หาสาวชฺเช ชเว รูเป, อฏฺฐฉกฺเกหิ เตหิ ตุ.

๒๓๙. สาโธปาเกหิ เตเหว, ทุติยาทีนิ อตฺตนา;

อโธโธชวหีเนหิ, เอเกกูเนหิ ชายเร.

๒๔๐. สุขตีรภวงฺคานิ, สยญฺจาติ ติสตฺตหิ;

อนฺตาวชฺชํ อนารุปฺปภวงฺเคหิ ปเนตรํ.

๒๔๑. วุตฺตานนฺตรสงฺขาโต, นโย ทานิ อเนกธา;

ปุคฺคลาทิปฺปเภทาปิ, ปวตฺติ ตสฺส วุจฺจเต.

๒๔๒. ปุถุชฺชนสฺส ชายนฺเต, ทิฏฺฐิกงฺขายุตานิ เว;

เสกฺขสฺเสวามลา สตฺต, อนนฺตานิตรสฺส ตุ.

๒๔๓. อนฺตามลํ อนาวชฺชกฺริยา เจกูนวีสติ;

กุสลากุสลา เสสา, โหนฺติ เสกฺขปุถุชฺชเน.

๒๔๔. อิตรานิ ปนาวชฺชทฺวยํ ปากา จ สาสวา;

ติณฺณนฺนมฺปิ สิยุํ เอวํ, ปญฺจธา สตฺตเภทโต.

๒๔๕. กาเม โสฬส ฆานาทิตฺตยํ โทสมหาผลา;

รูปารูเป สปาโกติ, ปญฺจวีสติ เอกชา.

๒๔๖. กามปากา จ เสสาทิมคฺโค อาทิกฺริยา ทุเว;

รูเป ชวาติ พาวีส, ทฺวิชา เสสา ติธาตุชา.

๒๔๗. วิตฺถาโรปิ จ ภูมีสุ, เญยฺโย กามสุภาสุภํ;

หาสวชฺชมเหตุญฺจ, อปาเย สตฺตตึสิเม.

๒๔๘. หิตฺวา มหคฺคเต ปาเก, อสีติ เสสกามิสุ;

จกฺขุโสตมโนธาตุ, ตีรณํ โวฏฺฐพฺพมฺปิ จ.

๒๔๙. โทสหีนชวา โส โส, ปาโก รูเป อนาริเย;

ปญฺจสฏฺฐิ ฉสฏฺฐี ตุ, ปริตฺตาภาทีสุ ตีสุ.

๒๕๐. อาทิปญฺจามลา กงฺขาทิฏฺฐิยุตฺเต วินา ตหึ;

เตเยว ปญฺจปญฺญาส, ชายเร สุทฺธภูมิสุ.

๒๕๑. อาทิมคฺคทุสาหาสรูปหีนชวา สโก;

ปาโก โวฏฺฐพฺพนญฺจาติ, ติตาลีสํ สิยุํ นเภ.

๒๕๒. อโธโธมนวชฺชา เต,

ปาโก เจว สโก สโก;

ทุติยาทีสุ ชายนฺเต,

เทฺว เทฺว อูนา ตโต ตโต.

๒๕๓. อรูเปเสฺวกเมกสฺมึ, รูเปสฺวาทิตฺติเกปิ จ;

ติเก จ ตติเย เอกํ, เทฺว โหนฺติ ทุติยตฺติเก.

๒๕๔. อนฺติมํ รูปปากํ ตุ, ฉสุ เวหปฺผลาทิสุ;

กามสุคติยํเยว, มหาปากา ปวตฺตเร.

๒๕๕. ฆายนาทิตฺตยํ กาเม, ปฏิฆทฺวยเมว จ;

สตฺตรเสสุ ปฐมํ, อมลํ มานวาทิสุ.

๒๕๖. อริยาปายวชฺเชสุ, จตุโรทิปฺผลาทิกา;

อปายารุปฺปวชฺเชสุ, หาสรูปสุภกฺริยํ.

๒๕๗. อปายุทฺธตฺตยํ หิตฺวา, โหตากาสสุภกฺริยํ;

ตถาปายุทฺธเทฺว หิตฺวา, วิญฺญาณกุสลกฺริยํ.

๒๕๘. ภวคฺคาปายวชฺเชสุ, อากิญฺจญฺญสุภกฺริยํ;

ทิฏฺฐิกงฺขายุตา สุทฺเธ, วินา สพฺพาสุ ภูมิสุ.

๒๕๙. อมลานิ จ ตีณนฺเต,

ภวคฺเค จ สุภกฺริยา;

มหากฺริยา จ โหนฺเตเต,

เตรเสวานปายิสุ.

๒๖๐. อนารุปฺเป มโนธาตุ, ทสฺสนํ สวตีรณํ;

กาเม อนิฏฺฐสํโยเค, พฺรหฺมานํ ปาปชํ ผลํ.

๒๖๑. โวฏฺฐพฺพํ กามปุญฺญญฺจ, ทิฏฺฐิหีนํ สอุทฺธวํ;

จุทฺทเสตานิ จิตฺตานิ, ชายเร ตึสภูมิสุ.

๒๖๒. อินฺทฺริยานิ ทุเว อนฺตทฺวยวชฺเชสฺวเหตุสุ;

ตีณิ กงฺเขตราเหตุปาเป จตฺตาริ เตรส.

๒๖๓. ฉ ญาณหีเน ตพฺพนฺตสาสเว สตฺต นิมฺมเล;

จตฺตาลีเส ปนฏฺเฐวํ, เญยฺยมินฺทฺริยเภทโต.