๓. ตติโย ปริจฺเฉโท

จิตฺตปวตฺติปริทีปโน

๑๑๖. จิตฺตํ วิสยคฺคาหํ ตํ, ปากาปากทโต ทุธา;

กุสลากุสลํ ปุพฺพํ, ปรมพฺยากตํ มตํ.

๑๑๗. กุสลํ ตตฺถ กามาทิภูมิโต จตุธา สิยา;

อฏฺฐ ปญฺจ จตฺตาริ จ, จตฺตาริ กมโต กถํ.

๑๑๘. โสมนสฺสมติยุตฺตมสงฺขารมนเมกํ;

สสงฺขารมนญฺเจกํ, ตถา หีนมติทฺวยํ.

๑๑๙. ตโถเปกฺขามติยุตฺตํ, มติหีนนฺติ อฏฺฐธา;

กามาวจรปุญฺเญตฺถ, ภิชฺชเต เวทนาทิโต.

๑๒๐. ทานํ สีลญฺจ ภาวนา, ปตฺติทานานุโมทนา;

เวยฺยาวจฺจาปจายญฺจ, เทสนา สุติ ทิฏฺฐิชุ.

๑๒๑. เอเตเสฺวกมยํ หุตฺวา, วตฺถุํ นิสฺสาย วา น วา;

ทฺวารหีนาทิโยนีนํ, คติยาทิปฺปเภทวา.

๑๒๒. ติกาลิกปริตฺตาทิโคจเรเสฺวกมาทิย;

อุเทติ กาลมุตฺตํ วา, มติหีนํ วินามลํ.

๑๒๓. ฉโคจเรสุ รูปาทิปญฺจกํ ปญฺจ โคจรา;

เสสํ รูปมรูปญฺจ, ปญฺญตฺติ ฉฏฺฐโคจโร.

๑๒๔. ญาณยุตฺตวรํ ตตฺถ, ทตฺวา สนฺธึ ติเหตุกํ;

ปจฺฉา ปจฺจติ ปากานํ, ปวตฺเต อฏฺฐเก ทุเว.

๑๒๕. เตสุเยว นิหีนํ ตุ, ทตฺวา สนฺธึ ทุเหตุกํ;

เทติ ทฺวาทส ปาเก จ, ปวตฺเต ธียุตํ วินา.

๑๒๖. เอวํ ธีหีนมุกฺกฏฺฐํ, สนฺธิยญฺจ ปวตฺติยํ;

หีนํ ปนุภยตฺถาปิ, เหตุหีเนว ปจฺจติ.

๑๒๗. กามสุคติยํเยว, ภวโภคททํ อิทํ;

รูปาปาเย ปวตฺเตว, ปจฺจเต อนุรูปโต.

๑๒๘. วิตกฺกจารปีตีหิ, สุเขกคฺคยุตํ มนํ;

อาทิ จาราทิปีตาทิสุขาทีหิ ปรํ ตยํ.

๑๒๙. อุเปกฺเขกคฺคตายนฺตมารุปฺปญฺเจวมงฺคโต;

ปญฺจธา รูปปุญฺญํ ตุ, โหตารมฺมณโต ปน.

๑๓๐. อาทิสฺสาสุภมนฺตสฺสุ-

เปกฺขา เมตฺตาทโย ตโย;

อาโท จตุนฺนํ ปญฺจนฺนํ,

สสฺสาสกสิณานิ ตุ.

๑๓๑. นภตมฺมนตสฺสุญฺญตจฺจิตฺตจตุโคจเร;

กเมนาติกฺกมารุปฺปปุญฺญํ โหติ จตุพฺพิธํ.

๑๓๒. อมลํ สนฺติมารพฺภ, โหติ ตํ มคฺคโยคโต;

จตุธา ปาทกชฺฌานเภทโต ปุน วีสติ.

๑๓๓. ทิฏฺฐิกงฺขานุทํ อาทิ, กามโทสตนูกรํ;

ปรํ ปรํ ตทุจฺเฉที, อนฺตํ เสสกนาสกํ.

๑๓๔. เอวํ ภูมิตฺตยํ ปุญฺญํ, ภาวนามยเมตฺถ หิ;

ปฐมํ วตฺถุํ นิสฺสาย, ทุติยํ อุภเยนปิ.

๑๓๕. ตติเย อาทิ นิสฺสาย,

เสสา นิสฺสาย วา น วา;

โหนฺติ อาทิทฺวยํ ตตฺถ,

สาเธติ สกภูภวํ.

๑๓๖. สาเธตานุตฺตรํ สนฺตึ, อภิญฺญา ปนิเธว ตุ;

ฌานูทยผลตฺตา น, ผลทานาปิ สมฺภวา.

๑๓๗. นาญฺญภูผลทํ กมฺมํ, รูปปากสฺส โคจโร;

สกมฺมโคจโรเยว, น จญฺโญยมสมฺภโว.

๑๓๘. ปาปํ กามิกเมเวกํ, เหตุโต ตํ ทฺวิธา ปุน;

มูลโต ติวิธํ โลภ-โทสโมหวสา สิยา.

๑๓๙. โสมนสฺสกุทิฏฺฐีหิ, ยุตฺตเมกมสงฺขรํ;

สสงฺขารมนญฺเจกํ, หีนทิฏฺฐิทฺวยํ ตถา.

๑๔๐. อุเปกฺขาทิฏฺฐิยุตฺตมฺปิ, ตถา ทิฏฺฐิวิยุตฺตกํ;

เวทนาทิฏฺฐิอาทีหิ, โลภมูเลวมฏฺฐธา.

๑๔๑. สทุกฺขโทสาสงฺขารํ, อิตรํ โทสมูลกํ;

โมหมูลมฺปิ โสเปกฺขํ, กงฺขุทฺธจฺจยุตํ ทฺวิธา.

๑๔๒. ตตฺถ โทสทฺวยํ วตฺถุํ, นิสฺสาเยวิตเร ปน;

นิสฺสาย วา น วา โหนฺติ, วธาทิสหิตา กถํ.

๑๔๓. ผรุสฺสวธพฺยาปาทา, สโทเสน สโลภโต;

กุทิฏฺฐิเมถุนาภิชฺฌา, เสสา กมฺมปถา ทฺวิภิ.

๑๔๔. สนฺธึ จตูสฺวปาเยสุ, เทติ สพฺพตฺถ วุตฺติยํ;

ปจฺจเต โคจรํ ตสฺส, สกลํ อมลํ วินา.

๑๔๕. อพฺยากตํ ทฺวิธา ปาก-กฺริยา ตตฺถาทิ ภูมิโต;

จตุธา กามปาเกตฺถ, ปุญฺญปากาทิโต ทุธา.

๑๔๖. ปุญฺญปากา ทฺวิธาเหตุ-สเหตูติ ทฺวิรฏฺฐกา;

อเหตู ปญฺจ ญาณานิ, คหณํ ตีรณา อุโภ.

๑๔๗. กายญาณํ สุขี ตตฺถ, โสมนสฺสาทิ ตีรณํ;

โสเปกฺขานิ ฉ เสสานิ, สปุญฺญํว สเหตุกํ.

๑๔๘. เกวลํ สนฺธิภวงฺค-ตทาลมฺพจุติพฺพสา;

ชายเต เสสเมตสฺส, ปุพฺเพ วุตฺตนยา นเย.

๑๔๙. มนุสฺสวินิปาตีนํ, สนฺธาทิ อนฺตตีรณํ;

โหติ อญฺเญน กมฺเมน, สเหตุปิ อเหตุนํ.

๑๕๐. ปาปชา ปุญฺญชาเหตุ-สมา ตีรํ วินาทิกํ;

สทุกฺขํ กายวิญฺญาณํ, อนิฏฺฐารมฺมณา อิเม.

๑๕๑. เต สาตโคจรา เตสุ, ทฺวิฏฺฐานํ อาทิตีรณํ;

ปญฺจฏฺฐานาปรา เทฺว เต, ปริตฺตวิสยาขิลา.

๑๕๒. สมฺปฏิจฺฉทฺวิปญฺจนฺนํ, ปญฺจ รูปาทโย ตหึ;

ปจฺจุปฺปนฺนาว เสสานํ, ปากานํ ฉ ติกาลิกา.

๑๕๓. รูปารูปวิปากานํ, สพฺพโส สทิสํ วเท;

สกปุญฺเญน สนฺธาทิ-สกิจฺจตฺตยตํ วินา.

๑๕๔. สมานุตฺตรปากาปิ, สกปุญฺเญน สพฺพโส;

หิตฺวา โมกฺขมุขํ ตํ หิ, ทฺวิธา มคฺเค ติธา ผเล.

๑๕๕. กฺริยา ติธามลาภาวา,

ภูมิโต ตตฺถ กามิกา;

ทฺวิธา เหตุสเหตูติ,

ติธาเหตุ ตหึ กถํ.

๑๕๖. อาวชฺชหสิตาวชฺชา, โสเปกฺขสุขุเปกฺขวา;

ปญฺจฉกามาวจรา, สกลารมฺมณา จ เต.

๑๕๗. สเหตุรูปรูปา จ, สกปญฺญํวารหโต;

วุตฺติยา น ผเล ปุปฺผํ, ยถา ฉินฺนลตา ผลํ.

๑๕๘. อนาเสวนยาวชฺช-ทฺวยํ ปุถุชฺชนสฺส หิ;

น ผเล วตฺตมานมฺปิ, โมฆปุปฺผํ ผลํ ยถา.

๑๕๙. ติสตฺต ทฺวิฉ ฉตฺตึส, จตุปญฺจ ยถากฺกมํ;

ปุญฺญํ ปาปํ ผลํ กฺริยา, เอกูนนวุตีวิธํ.

๑๖๐. สนฺธิ ภวงฺคมาวชฺชํ, ทสฺสนาทิกปญฺจกํ;

คหตีรณโวฏฺฐพฺพ-ชวตคฺโคจรํ จุติ.

๑๖๑. อิติ เอสํ ทฺวิสตฺตนฺนํ, กิจฺจวุตฺติวสาธุนา;

จิตฺตปฺปวตฺติ ฉทฺวาเร, สงฺเขปา วุจฺจเต กถํ.

๑๖๒. กาเม สราคินํ กมฺม-นิมิตฺตาทิ จุติกฺขเณ;

ขายเต มนโสเยว, เสสานํ กมฺมโคจโร.

๑๖๓. อุปฏฺฐิตํ ตมารพฺภ, ปญฺจวารํ ชโว ภเว;

ตทาลมฺพํ ตโต ตมฺหา, จุติ โหติ ชเวหิ วา.

๑๖๔. อวิชฺชาตณฺหาสงฺขาร-สหเชหิ อปายินํ;

วิสยาทีนวจฺฉาทิ-นมนกฺขิปเกหิ ตุ.

๑๖๕. อปฺปหีเนหิ เสสานํ, ฉาทนํ นมนมฺปิ จ;

ขิปกา ปน สงฺขารา, กุสลาว ภวนฺติห.

๑๖๖. กิจฺจตฺตเย กเต เอวํ, กมฺมทีปิตโคจเร;

ตชฺชํ วตฺถุํ สหุปฺปนฺนํ, นิสฺสาย วา น วา ตหึ.

๑๖๗. ตชฺชา สนฺธิ สิยา หิตฺวา, อนฺตรตฺตํ ภวนฺตเร;

อนฺตรตฺตํ วินา ทูเร, ปฏิสนฺธิ กถํ ภเว.

๑๖๘. อิเหว กมฺมตณฺหาทิ-เหตุโต ปุพฺพจิตฺตโต;

จิตฺตํ ทูเร สิยา ทีป-ปฏิโฆสาทิกํ ยถา.

๑๖๙. นาสญฺญา จวมานสฺส, นิมิตฺตํ น จุตี จ ยํ;

อุทฺธํ สนฺธินิมิตฺตํ กึ, ปจฺจโยปิ กนนฺตโร.

๑๗๐. ปุพฺพภเว จุติ ทานิ, กาเม ชายนสนฺธิยา;

อญฺญจิตฺตนฺตราภาวา, โหตานนฺตรการณํ.

๑๗๑. ภวนฺตรกตํ กมฺมํ, ยโมกาสํ ลเภ ตโต;

โหติ สา สนฺธิ เตเนว, อุปฏฺฐาปิตโคจเร.

๑๗๒. ยสฺมา จิตฺตวิราคตฺตํ, กาตุํ นาสกฺขิ สพฺพโส;

ตสฺมา สานุสยสฺเสว, ปุนุปฺปตฺติ สิยา ภเว.

๑๗๓. ปญฺจทฺวาเร สิยา สนฺธิ, วินา กมฺมํ ทฺวิโคจเร;

ภวสนฺธานโต สนฺธิ, ภวงฺคํ ตํ ตทงฺคโต.

๑๗๔. ตเมวนฺเต จุติ ตสฺมึ, โคจเร จวเนน ตุ;

เอกสนฺตติยา เอวํ, อุปฺปตฺติฏฺฐิติเภทกา.

๑๗๕. อถญฺญารมฺมณาปาถ-คเต จิตฺตนฺตรสฺส หิ;

เหตุสงฺขฺยํ ภวงฺคสฺส, ทฺวิกฺขตฺตุํ จลนํ ภเว.

๑๗๖. ฆฏฺฏิเต อญฺญวตฺถุมฺหิ, อญฺญนิสฺสิตกมฺปนํ;

เอกาพทฺเธน โหตีติ, สกฺขโรปมยา วเท.

๑๗๗. มโนธาตุกฺริยาวชฺชํ, ตโต โหติ สกึ ภเว;

ทสฺสนาทิ สกทฺวาร-โคจโร คหณํ ตโต.

๑๗๘. สนฺตีรณํ ตโต ตมฺหา, โวฏฺฐพฺพญฺจ สกึ ตโต;

สตฺตกฺขตฺตุํ ชโว กาเม, ตมฺหา ตทนุรูปโต.

๑๗๙. ตทาลมฺพทฺวิกํ ตมฺหา, ภวงฺคํติมหนฺตริ;

ชวา มหนฺเต โวฏฺฐพฺพา, ปริตฺเต นิตเร มนํ.

๑๘๐. โวฏฺฐพฺพสฺส ปริตฺเต ตุ, ทฺวตฺติกฺขตฺตุํ ชโว วิย;

วทนฺติ วุตฺตึ ตํ ปาเฐ, อนาเสวนโต น หิ.

๑๘๑. นิยโมปิธ จิตฺตสฺส, กมฺมาทินิยโม วิย;

เญยฺโย อมฺโพปมาทีหิ, ทสฺเสตฺวา ตํ สุทีปเย.

๑๘๒. มโนทฺวาเรตราวชฺชํ, ภวงฺคมฺหา สิยา ตโต;

ชโวกาเม วิภูเต ตุ, กามเวฺห วิสเย ตโต.

๑๘๓. กามีนํ ตุ ตทาลมฺพํ, ภวงฺคํ ตุ ตโต สิยา;

อวิภูเต ปริตฺเต จ, ภวงฺคํ ชวโต ภเว.

๑๘๔. อวิภูเต วิภูเต จ, ปริตฺเต อปริตฺตเก;

ชวาเยว ภวงฺคํ ตุ, พฺรหฺมานํ จตุโคจเร.

๑๘๕. มหคฺคตํ ปนารพฺภ, ชวิเต โทสสํยุเต;

วิรุทฺธตฺตา ภวงฺคํ น, กึ สิยา สุขสนฺธิโน.

๑๘๖. อุเปกฺขาตีรณํ โหติ, ปริตฺเตนาวชฺชํ กถํ.

นิยโม น วินาวชฺชํ, มคฺคโต ผลสมฺภวา.