๓. ตติโย ปริจฺเฉโท

เจตสิกวิภาคนิทฺเทโส

๘๙. สพฺเพ เจตสิกา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;

นามสามญฺญโตเยว, เทฺวปญฺญาส ภวนฺติ เต.

เสยฺยถิทํ – ผสฺโส เวทนา สญฺญา เจตนา วิตกฺโก วิจาโร ปีติ จิตฺเตกคฺคตา วีริยํ ชีวิตํ ฉนฺโท อธิโมกฺโข มนสิกาโร ตตฺรมชฺฌตฺตตา สทฺธา สติ หิรี โอตฺตปฺปํ อโลโภ อโทโส อโมโห กายปฺปสฺสทฺธิอาทีนิ ฉ ยุคานิ, ติสฺโส วิรติโย, กรุณา มุทิตา โลโภ โทโส โมโห อุทฺธจฺจํ มาโน ทิฏฺฐิ อิสฺสา มจฺฉริยํ กุกฺกุจฺจํ ถินํ มิทฺธํ วิจิกิจฺฉา อหิริกํ อโนตฺตปฺปญฺจาติ.

๙๐. จตุปญฺญาสธา กาเม, รูเป ปญฺจทเสริตา;

เต โหนฺติ ทฺวาทสารูเป, จตฺตาลีสมนาสวา.

๙๑. เอกวีสสตํ สพฺเพ, จิตฺตุปฺปาทา สมาสโต;

เอเตสุ เตสมุปฺปตฺตึ, อุทฺธริตฺวา ปเนกกํ.

๙๒. ผสฺสาทีนํ ตุ ธมฺมานํ, ปวกฺขามิ อิโต ปรํ;

ปาฏวตฺถาย ภิกฺขูนํ, จิตฺตเจตสิเกสฺวหํ.

๙๓. เอกคฺคตา มนกฺกาโร, ชีวิตํ ผสฺสปญฺจกํ;

อฏฺเฐเต อวินิพฺโภคา, เอกุปฺปาทา สหกฺขยา.

๙๔. ผสฺโส จ เวทนา สญฺญา, เจตนา ชีวิตินฺทฺริยํ;

เอกคฺคตา มนกฺกาโร, สพฺพสาธารณา อิเม.

๙๕. วิตกฺโก ปญฺจปญฺญาส-จิตฺเตสุ สมุทีริโต;

จาโร ฉสฏฺฐิจิตฺเตสุ, ชายเต นตฺถิ สํสโย.

๙๖. เอกปญฺญาสจิตฺเตสุ, ปีติ เตสฏฺฐิยา สุขํ;

อุเปกฺขา ปญฺจปญฺญาส-จิตฺเต ทุกฺขํ ตุ ตีสุ หิ.

๙๗. โหติ ทฺวาสฏฺฐิจิตฺเตสุ, โสมนสฺสินฺทฺริยํ ปน;

ทุกฺขินฺทฺริยํ ปเนกสฺมึ, ตเถกมฺหิ สุขินฺทฺริยํ.

๙๘. ปญฺจุตฺตรสเต จิตฺเต, วีริยํ อาห นายโก;

จตุตฺตรสเต จิตฺเต, สมาธินฺทฺริยมพฺรวิ.

๙๙. สพฺพาเหตุกจิตฺตานิ, ฐเปตฺวา เจกเหตุเก;

เอกุตฺตรสเต จิตฺเต, ฉนฺทสฺสุปฺปตฺติมุทฺทิเส.

๑๐๐. ฐเปตฺวา ทส วิญฺญาเณ, วิจิกิจฺฉายุตมฺปิ จ;

ทสุตฺตรสเต จิตฺเต, อธิโมกฺโข อุทีริโต.

๑๐๑. สทฺธา สติ หิโรตฺตปฺปํ, อโลภาโทสมชฺฌตา;

ฉเฬว ยุคฬา จาติ, ธมฺมา เอกูนวีสติ.

๑๐๒. เอกนวุติยา จิตฺเต, ชายนฺติ นิยตา อิเม;

อเหตุเกสุ จิตฺเตสุ, อปุญฺเญสุ น ชายเร.

๑๐๓. เอกูนาสีติยา จิตฺเต, ปญฺญา ชายติ สพฺพทา;

อฏฺฐวีสติยา จิตฺเต, กรุณามุทิตา สิยุํ.

๑๐๔. กามาวจรปุญฺเญสุ, สพฺพโลกุตฺตเรสุ จ;

จตฺตาลีสวิเธ จิตฺเต, สาฏฺฐเก วิรติตฺตยํ.

๑๐๕. สทฺธา สติ หิโรตฺตปฺปํ, อโลภาทิตฺตยมฺปิ จ;

ยุคฬานิ ฉ มชฺฌตฺตํ, กรุณามุทิตาปิ จ.

๑๐๖. ตถา วิรติโย ติสฺโส, สพฺเพ เต ปญฺจวีสติ;

กุสลาพฺยากตา จาปิ, กุสเลน ปกาสิตา.

๑๐๗. อหิรีกมโนตฺตปฺปํ, โมโห อุทฺธจฺจเมว จ;

ทฺวาทสาปุญฺญจิตฺเตสุ, นิยตาเยว ชายเร.

๑๐๘. โลโภ โทโส จ โมโห จ, มาโน ทิฏฺฐิ จ สํสโย;

มิทฺธมุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ, ถินํ มจฺฉริยมฺปิ จ.

๑๐๙. อหิรีกมโนตฺตปฺปํ, อิสฺสา จ โทมนสฺสกํ;

เอเต อกุสลา วุตฺตา, เอกนฺเตน มเหสินา.

๑๑๐. โลโภ อฏฺฐสุ นิทฺทิฏฺโฐ, วุตฺตา จตูสุ ทิฏฺฐิตุ;

มาโน ทิฏฺฐิวิยุตฺเตสุ, โทโสทฺวีเสฺวว ชายเต.

๑๑๑. อิสฺสามจฺเฉรกุกฺกุจฺจา, ทฺวีสุ ชายนฺติ โน สห;

วิจิกิจฺฉา ปเนกสฺมึ, ถินมิทฺธํ ตุ ปญฺจสุ.

๑๑๒. ผสฺโส จ เวทนา สญฺญา, เจตนา ชีวิตํ มโน;

วิตกฺโก จ วิจาโร จ, ปีติ วีริยสมาธิ จ.

๑๑๓. ฉนฺโท เจวาธิโมกฺโข จ, มนสิกาโร จ จุทฺทส;

กุสลากุสลา เจว, โหนฺติ อพฺยากตาปิ จ.

๑๑๔. เอกูนตึสจิตฺเตสุ, ฌานํ ปญฺจงฺคิกํ มตํ;

จตุฌานงฺคยุตฺตานิ, สตฺตตึสาติ นิทฺทิเส.

๑๑๕. เอกาทสวิธํ จิตฺตํ, ติวงฺคิกมุทีริตํ;

จตุตึสวิธํ จิตฺตํ, ทุวงฺคิกมุทีริตํ.

๑๑๖. สภาเวนาวิตกฺเกสุ, ฌานงฺคานิ น อุทฺธเร;

สพฺพาเหตุกจิตฺเตสุ, มคฺคงฺคานิ น อุทฺธเร.

๑๑๗. ตีณิ โสฬสจิตฺเตสุ, อินฺทฺริยานิ วเท พุโธ;

เอกสฺมึ ปน จตฺตาริ, ปญฺจ เตรสสุทฺธเร.

๑๑๘. สตฺต ทฺวาทสจิตฺเตสุ, อินฺทฺริยานิ ชิโนพฺรวิ;

เอเกนูเนสุ อฏฺเฐว, จตฺตาลีสมเนสุ จ.

๑๑๙. จตฺตาลีสาย จิตฺเตสุ, นวกํ นายโกพฺรวิ;

เอวํ อินฺทฺริยโยโคปิ, เวทิตพฺโพ วิภาวินา.

๑๒๐. อมคฺคงฺคานิ นาเมตฺถ, อฏฺฐารส อเหตุกา;

ฌานงฺคานิ น วิชฺชนฺติ, วิญฺญาเณสุ ทฺวิปญฺจสุ.

๑๒๑. เอกํ จิตฺตํ ทุมคฺคงฺคํ, ติมคฺคงฺคานิ สตฺตสุ;

จตฺตาลีสาย จิตฺเตสุ, มคฺโค โส จตุรงฺคิโก.

๑๒๒. ปญฺจทฺทสสุ จิตฺเตสุ, มคฺโค ปญฺจงฺคิโก มโต;

วุตฺโต ทฺวตฺตึสจิตฺเตสุ, มคฺโค สตฺตงฺคิโกปิ จ.

๑๒๓. มคฺโค อฏฺฐสุ จิตฺเตสุ, มโต อฏฺฐงฺคิโกติ หิ;

เอวํ ตุ สพฺพจิตฺเตสุ, มคฺคงฺคานิ สมุทฺธเร.

๑๒๔. พลานิ เทฺว ทฺวิจิตฺเตสุ, เอกสฺมึ ตีณิ ทีปเย;

เอกาทสสุ จตฺตาริ, ฉ ทฺวาทสสุ นิทฺทิเส.

๑๒๕. เอกูนาสีติยา สตฺต, โสฬเสวาพลานิ ตุ;

จิตฺตเมวํ ตุ วิญฺเญยฺยํ, สพลํ อพลมฺปิ จ.

๑๒๖. ฌานงฺคมคฺคงฺคพลินฺทฺริยานิ,

จิตฺเตสุ ชายนฺติ หิ เยสุ ยานิ;

มยา สมาเสน สมุทฺธริตฺวา,

วุตฺตานิ สพฺพานิปิ ตานิ เตสุ.

อิติ อภิธมฺมาวตาเร เจตสิกวิภาคนิทฺเทโส นาม

ตติโย ปริจฺเฉโท.