๑. ปฐโม ปริจฺเฉโท

รูปสงฺเขโป

๓. สจฺจานิ ปรมตฺถญฺจ, สมฺมุติญฺจาติ เทฺว ตหึ;

ถทฺธภาวาทินา เญยฺยํ, สจฺจํ ตํ ปรมตฺถกํ.

๔. สนฺนิเวสวิเสสาทิเญยฺยํ สมฺมุติ ตํ ทฺวยํ;

ภาวสงฺเกตสิทฺธีนํ, ตถตฺตา สจฺจมีริตํ.

๕. ปรมตฺโถ สนิพฺพานปญฺจกฺขนฺเธตฺถ ราสิโต;

ขนฺธตฺโถ จ สมาเสตฺวา, วุตฺโตตีตาทิเภทนํ.

๖. เวทนาทีสุเปกสฺมึ, ขนฺธสทฺโท ตุ รุฬฺหิยา;

สมุทฺทาเทกเทเส ตุ, สมุทฺทาทิรโว ยถา.

๗. ตตฺถ สีตาทิรุปฺปตฺตา, รูปํ ภฺวาปานลานิลํ;

ภูตํ กถินทวตาปจนีรณภาวกํ.

๘. จกฺขุ โสตญฺจ ฆานญฺจ, ชิวฺหา กาโย ปภา รโว;

คนฺโธ รโสชา อิตฺถี จ, ปุมา วตฺถุ จ ชีวิตํ.

๙. ขํ ชาติ ชรตา ภงฺโค, รูปสฺส ลหุตา ตถา;

มุทุกมฺมญฺญตา กายวจีวิญฺญตฺติ ภูติกํ.

๑๐. จกฺขาที ทฏฺฐุกามาทิเหตุกมฺมชภูติกา;

ปสาทา รูปสทฺทาที, จกฺขุญาณาทิโคจรา.

๑๑. โอชา หิ ยาปนา อิตฺถิปุมลิงฺคาทิเหตุกํ;

ภาวทฺวยํ ตุ กายํว, พฺยาปิ โน สหวุตฺติกํ.

๑๒. นิสฺสยํ วตฺถุ ธาตูนํ, ทฺวินฺนํ กมฺมชปาลนํ;

ชีวิตํ อุปฺปลาทีนํ, อุทกํว ฐิติกฺขเณ.

๑๓. ขํ รูปานํ ปริจฺเฉโท, ชาติอาทิตฺตยํ ปน;

รูปนิพฺพตฺติ ปาโก จ, เภโท เจว ยถากฺกมํ.

๑๔. ลหุตาทิตฺตยํ ตํ หิ, รูปานํ กมโต สิยา;

อทนฺธถทฺธตา จาปิ, กายกมฺมานุกูลตา.

๑๕. อภิกฺกมาทิชนกจิตฺตชสฺสานิลสฺส หิ;

วิกาโร กายวิญฺญตฺติ, รูปตฺถมฺภาทิการณํ.

๑๖. วจีเภทกจิตฺเตน, ภูตภูมิวิการตา;

วจีวิญฺญตฺตุปาทินฺนฆฏฺฏนสฺเสว การณํ.

๑๗. รูปมพฺยากตํ สพฺพํ, วิปฺปยุตฺตมเหตุกํ;

อนาลมฺพํ ปริตฺตาทิ, อิติ เอกวิธํ นเย.

๑๘. อชฺฌตฺติกานิ จกฺขาที, ปญฺเจเตว ปสาทกา;

วตฺถุนา วตฺถุ ตาเนว, ทฺวารา วิญฺญตฺติภี สห.

๑๙. เสสํ พาวีสติ เจกวีส วีสติ พาหิรํ;

อปฺปสาทมวตฺถุํ จ, อทฺวารญฺจ ยถากฺกมํ.

๒๐. ปสาทา ปญฺจ ภาวายุ, อินฺทฺริยนินฺทฺริเยตรํ;

วินาปํ อาทิโต ยาว, รสา ถูลํ น เจตรํ.

๒๑. อฏฺฐกํ อวินิพฺโภคํ, วณฺณคนฺธรโสชกํ;

ภูตํ ตํ ตุ วินิพฺโภคมิตรนฺติ วินิทฺทิเส.

๒๒. อฏฺฐารสาทิโต รูปา, นิปฺผนฺนํ ตุ น เจตรํ;

โผฏฺฐพฺพมาปวชฺชํ ตุ, ภูตํ กาเม น เจตรํ.

๒๓. เสกฺขสปฺปฏิฆาเสกฺขปฏิฆํ ทฺวยวชฺชิตํ;

วณฺณํ ตทิตรํ ถูลํ, สุขุมญฺเจติ ตํ ติธา.

๒๔. กมฺมชากมฺมชํเนวกมฺมากมฺมชโต ติธา;

จิตฺโตชอุตุชาทีนํ, วเสนาปิ ติธา ตถา.

๒๕. ทิฏฺฐํ สุตํ มุตญฺจาปิ, วิญฺญาตํ วต เจตสา;

เอกเมกญฺจ ปญฺจาปิ, วีสติ จ กมา สิยุํ.

๒๖. หทยํ วตฺถุ วิญฺญตฺติ, ทฺวารํ จกฺขาทิปญฺจกํ;

วตฺถุ ทฺวารญฺจ เสสานิ, วตฺถุ ทฺวารญฺจ โน สิยา.

๒๗. นิปฺผนฺนํ รูปรูปํ ขํ, ปริจฺเฉโทถ ลกฺขณํ;

ชาติอาทิตฺตยํ รูปํ, วิกาโร ลหุตาทิกํ.

๒๘. ยถา สงฺขตธมฺมานํ, ลกฺขณํ สงฺขตํ ตถา;

ปริจฺเฉทาทิกํ รูปํ, ตชฺชาติมนติกฺกมา.

๒๙. กมฺมจิตฺตานลาหารปจฺจยานํ วเสนิธ;

เญยฺยา ปวตฺติ รูปสฺส, ปิณฺฑานญฺจ วสา กถํ.

๓๐. กมฺมชํ เสนฺทฺริยํ วตฺถุ, วิญฺญตฺติ จิตฺตชา รโว;

จิตฺตคฺคิโช ลหุตาทิตฺตยํ จิตฺตานลนฺนชํ.

๓๑. อฏฺฐกํ ชาติ จากาโส, จตุชา ชรตา ขยํ;

กุโตจิ เนว ชาตํ ตปฺปากเภทํ หิ ตํ ทฺวยํ.

๓๒. ชาติยาปิ น ชาตตฺตํ, กุโตจิฏฺฐกถานยา;

ลกฺขณาภาวโต ตสฺสา, สติ ตสฺมึ น นิฏฺฐิติ.

๓๓. กมฺมจิตฺตานลนฺเนหิ, ปิณฺฑา นว จ สตฺต จ;

จตฺตาโร เทฺว จ วิญฺเญยฺยา, สชีเว เทฺว อชีวเก.

๓๔. อฏฺฐกํ ชีวิเตนายุนวกํ ภาววตฺถุนา;

จกฺขาที ปญฺจ ทสกา, กลาปา นว กมฺมชา.

๓๕. สุทฺธฏฺฐวิญฺญตฺติยุตฺตนวโกปิ จ ทสโก;

สุทฺธสทฺเทน นวโก, ลหุตาทิทเสกโก.

๓๖. วิญฺญตฺติลหุตาทีหิ, ปุน ทฺวาทส เตรส;

จิตฺตชา อิติ วิญฺเญยฺยา, กลาปา สตฺต วา ฉ วา.

๓๗. สุทฺธฏฺฐํ สทฺทนวกํ, ลหุตาทิทเสกกํ;

สทฺเทนลหุตาทีหิ, จตุโรตุชกณฺณิกา.

๓๘. สุทฺธฏฺฐลหุตาทีหิ, อนฺนชา เทฺวติเม นว;

สตฺต จตฺตาริ เทฺว เจติ, กลาปา วีสตี ทฺวิภิ.

๓๙. ตยฏฺฐกา จ จตฺตาโร, นวกา ทสกา นว;

ตโย เทฺวโก จ เอเกน, ทส ทฺวีหิ จ ตีหิ จ.

๔๐. จตุนฺนมฺปิ จ ธาตูนํ, อธิกํสวเสนิธ;

รูปเภโทถ วิญฺเญยฺโย, กมฺมจิตฺตานลนฺนโช.

๔๑. เกสาทิมตฺถลุงฺคนฺตา, ปถวํสาติ วีสติ;

ปิตฺตาทิมุตฺตกนฺตา เต, ชลํสา ทฺวาทสีริตา.

๔๒. เยน สนฺตปฺปนํ เยน, ชีรณํ ทหนํ ตถา;

เยนสิตาทิปาโกติ, จตุรํสานลาธิกา.

๔๓. อุทฺธาโธคมกุจฺฉิฏฺฐา, โกฏฺฐาเสยฺยงฺคสาริ จ;

อสฺสาโสติ จ วิญฺเญยฺยา, ฉฬํสา วายุนิสฺสิตา.

๔๔. ปุพฺพมุตฺตกรีสญฺจุทริยํ จตุโรตุชา;

กมฺมา ปาจคฺคิ จิตฺตมฺหา-สฺสาโสติ ฉปิ เอกชา.

๔๕. เสทสิงฺฆานิกสฺสุ จ, เขโฬ จิตฺโตตุสมฺภวา;

ทฺวิชา ทฺวตฺตึส โกฏฺฐาสา, เสสา เอว จตุพฺภวา.

๔๖. เอกเชสฺวาทิจตูสุ, อุตุชา จตุรฏฺฐกา;

ชีวีตนวโก ปาเจสฺสาเส จิตฺตภวฏฺฐโก.

๔๗. ทฺวิเชสุ มนเตเชหิ, เทฺว เทฺว โหนฺติ ปนฏฺฐกา;

เสสเตชานิลํเสสุ, เอเกกมฺหิ ตโย ตโย.

๔๘. อฏฺฐโกชมนคฺคีหิ, โหนฺติ อฏฺฐสุ กมฺมโต;

อฏฺฐายุนวกา เอวํ, อิเม อฏฺฐ จตุพฺภวา.

๔๙. จตุวีเสสุ เสเสสุ, จตุเชสุฏฺฐกา ตโย;

เอเกกมฺหิ จ วิญฺเญยฺยา, ปิณฺฑา จิตฺตานลนฺนชา.

๕๐. กมฺมชา กายภาววฺหา, ทสกาปิ สิยุํ ตหึ;

จตุวีเสสุ อํเสสุ, เอเกกมฺหิ ทุเว ทุเว.

๕๑. ปญฺจาปิ จกฺขุโสตาที, ปเทสทสกา ปุน;

นวกา สทฺทสงฺขาตา, เทฺวติจฺเจวํ กลาปโต.

๕๒. เตปญฺญาส ทเสกญฺจ, นวุตฺตรสตานิ จ;

ทสกา นวกา เจว, อฏฺฐกา จ สิยุํ กมา.

๕๓. เสกปญฺจสตํ กาเย, สหสฺสํ ตํ ปวตฺตติ;

ปริปุณฺณินฺทฺริเย รูปํ, นิปฺผนฺนํ ธาตุเภทโต.

๕๔. จิตฺตุปฺปาเท สิยุํ รูป-เหตู กมฺมาทโย ปน;

ฐิติ น ปาเฐ จิตฺตสฺส, น ภงฺเค รูปสมฺภโว.

๕๕. ‘‘อญฺญถตฺตํ ฐิตสฺสา’’ติ, วุตฺตตฺตาว ฐิติกฺขณํ;

อตฺถีติ เจ ปพนฺเธน, ฐิติ ตตฺถ ปวุจฺจติ.

๕๖. อถ วา ติกฺขเณ กมฺมํ, จิตฺตมตฺตุทยกฺขเณ;

อุตุโอชาตฺตโน ฐาเน, รูปเหตู ภวนฺติ หิ.

๕๗. เสยฺยสฺสาทิกฺขเณ กาย-

ภาววตฺถุวสา ตโย;

ทสกา โหนฺติภาวิสฺส,

วินา ภาวํ ทุเว สิยุํ.

๕๘. ตโต ปรญฺจ กมฺมคฺคิจิตฺตชา เต จ ปิณฺฑิกา;

อฏฺฐกา จ ทุเว ปุพฺเพ, วุตฺตวุตฺตกฺขเณ วเท.

๕๙. กาเลนาหารชํ โหติ, จกฺขาทิทสกานิ จ;

จตุปจฺจยโต รูปํ, สมฺปิณฺเฑวํ ปวตฺตติ.

๖๐. ตํ สตฺตรสจิตฺตายุ, วินา วิญฺญตฺติลกฺขณํ;

สนฺตตามรณา รูปํ, ชราทิผลมาวหํ.

๖๑. ภงฺคา สตฺตรสุปฺปาเท, ชายเต กมฺมชํ น ตํ;

ตทุทฺธํ ชายเต ตสฺมา, ตกฺขยา มรณํ ภเว.

๖๒. อายุกมฺมุภเยสํ วา, ขเยน มรณํ ภเว;

อุปกฺกเมน วา เกสญฺจุปจฺเฉทกกมฺมุนา.

๖๓. โอปปาติกภาวิสฺส, ทสกา สตฺต กมฺมชา;

กาเม อาโท ภวนฺตคฺคิชาหิ ปุพฺเพว ภูยเต.

๖๔. อาทิกปฺปนรานญฺจ, อปาเย อนฺธกสฺส จ;

พธิรสฺสาปิ อาโท ฉ, ปุพฺเพเวตรชา สิยุํ.

๖๕. ตตฺเถวนฺธพธิรสฺส, ปญฺจ โหนฺติ อภาวิโน;

ยุตฺติยา อิธ วิญฺเญยฺยา, ปญฺจ วา จตุโรปิ วา.

๖๖. จกฺขาทิตฺตยหีนสฺส, จตุโรว ภวนฺติติ;

วุตฺตํ อุปปริกฺขิตฺวา, คเหตพฺพํ วิชานตา.

๖๗. รูเป ชีวิตฉกฺกญฺจ, จกฺขาทิสตฺตกตฺตยํ;

ปญฺจ ฉ อุตุจิตฺเตหิ, ปญฺจ ฉาสญฺญินํ ภเว.

๖๘. ปญฺจธาตฺวาทินิยมา, ปาเฐ คนฺธรโสชนํ;

นุปฺปตฺติ ตตฺถ ภูตานํ, อโผฏฺฐพฺพปวตฺตินํ.

๖๙. ถทฺธุณฺหีรณภาโวว, นตฺถิ ธาตฺวาทิกิจฺจโต;

อญฺญํ คนฺธาทีนํ เตสํ, ตกฺกิจฺเจโนปลทฺธิโต.

๗๐. รูเป สปฺปฏิฆตฺตาทิ, ตตฺถ รุปฺปนตา วิย;

ฆฏฺฏนญฺจ รวุปฺปาทสฺสญฺญตฺถสฺเสว เหตุตา.

๗๑. อิจฺฉิตพฺพมิเมกนฺตเมวํ ปาฐาวิโรธโต;

อถ วา เตหิ วิญฺเญยฺยํ, ทสกํ นวกฏฺฐกํ.

๗๒. สพฺพํ กามภเว รูปํ, รูเป เอกูนวีสติ;

อสญฺญีนํ ทส คนฺธรโสชาหิ จ พฺรหฺมุนํ.

อิติ สจฺจสงฺเขเป รูปสงฺเขโป นาม

ปฐโม ปริจฺเฉโท.