ตติโย ปริจฺเฉโท

๓. วีถิสงฺคหกถา

๘๕. จกฺขุโสตฆานชิวฺหา-กายายตน ปญฺจธา;

ปสาทา หทยญฺเจติ, ฉ วตฺถูนิ วินิทฺทิเส.

๘๖. จกฺขุโสตฆานชิวฺหา-กายทฺวารา จ ปญฺจธา;

มโนทฺวารํ ภวงฺคนฺติ, ฉ ทฺวารา จิตฺตวีถิยา.

๘๗. รูปสทฺทคนฺธรส-โผฏฺฐพฺพา ปญฺจ โคจรา;

ธมฺมารมฺมณปญฺญตฺติ, ฉ ทฺวารารมฺมณกฺกมา.

๘๘. นิมิตฺตคติกมฺมานิ, กมฺมเมวาถ โคจรา;

ปฏิสนฺธิภวงฺคานํ, จุติยา จ ยถารหํ.

๘๙. มรณาสนฺนสตฺตสฺส, ยโถปฏฺฐิตโคจรํ;

ฉทฺวาเรสุ ตมารพฺภ, ปฏิสนฺธิ ภวนฺตเร.

๙๐. เอกจิตฺตกฺขณา โหติ, ยาวชีวํ ตโต ปรํ;

ภวงฺคํ ปริโยสาเน, จุติ เจกกฺขณา ภเว.

๙๑. ทุเหตาเหตุจุติยา, กามาวจรสนฺธิโย;

ติเหตุกามจุติยา, สพฺพาปิ ปฏิสนฺธิโย.

๙๒. รูปาวจรจุติยา, สเหตุปฏิสนฺธิโย;

อารุปฺปโตปริ กาเม, ตตฺถ วาปิ ติเหตุกา.

๙๓. ปฏิสนฺธิ ภวงฺคญฺจ, เอกเมเวกชาติยํ;

จุติ จารมฺมณญฺจสฺส, เอวเมว ยถารหํ.

๙๔. รูปาทารมฺมเณ จกฺขุ-ปฺปสาทาทิมฺหิ ฆฏฺฏิเต;

มชฺเฌ ภวงฺคํ ฉินฺทิตฺวา, วีถิ นาม ปวตฺตติ.

๙๕. อาวชฺชปญฺจวิญฺญาณสมฺปฏิจฺฉนตีรณา;

โวฏฺฐพฺพกามชวนตทารมฺมณนามกา.

๙๖. สตฺเตว ฐานสงฺเขปา, ปญฺจทฺวาริกมานสา;

จตุปญฺญาส สพฺเพปิ, วิตฺถาเรน สรูปโต.

๙๗. อาวชฺชสพฺพชวนตทารมฺมณนามกา;

สตฺตสฏฺฐิ สรูเปน, มโนทฺวาริกมานสา.

๙๘. อิฏฺเฐ อารมฺมเณ โหนฺติ, ปุญฺญปากานิ สพฺพถา;

อนิฏฺเฐ ปาปปากานิ, นิยโมยํ ปกาสิโต.

๙๙. ตตฺถาปิ อติอิฏฺฐมฺหิ, ตทารมฺมณตีรณํ;

โสมนสฺสยุตํ อิฏฺฐมชฺฌตฺตมฺหิ อุเปกฺขิตํ.

๑๐๐. โคจเรติปริตฺตมฺหิ, อติอปฺปายุเก ปน;

ภวงฺคเมว จลติ, โมฆวาโรติ โส กโต.

๑๐๑. โวฏฺฐพฺพนํ ปริตฺตมฺหิ, ทฺวตฺติกฺขตฺตุํ ปวตฺตติ;

ตโต ภวงฺคปาโตว, โสปิ โมโฆติ วุจฺจติ.

๑๐๒. ชวนญฺจ มหนฺตมฺหิ, ชวิตฺวาน ตโต ปรํ;

น สมฺโภติ ตทาลมฺพํ, โสปิ โมโฆติ วุจฺจติ.

๑๐๓. โคจเรติมหนฺตมฺหิ, อติทีฆายุเก ปน;

สมฺโภติ จ ตทาลมฺพํ, สมฺปุณฺโณติ ปวุจฺจติ.

๑๐๔. โคจเรติมหนฺตมฺหิ, ตทารมฺมณสมฺภโว;

ปญฺจทฺวาเร มโนทฺวาเร, วิภูเต ปน โคจเร.

๑๐๕. กามาวจรสตฺตานํ, กามาวจรโคจเร;

ปริตฺตชวเนเสฺวว, ตทารมฺมณมุทฺทิเส.

๑๐๖. นาติติกฺเข นาติสีเฆ, นาติเตชุสฺสเท ชเว;

สมมนฺทปฺปวตฺตมฺหิ, ตทารมฺมณมิจฺฉิตํ.

๑๐๗. สุโขเปตํ ตทาลมฺพํ, อุเปกฺขากฺริยโต ปรํ;

น โหตุเปกฺขาสหิตํ, สุขิตกฺริยโต ตถา.

๑๐๘. น โหติ โทมนสฺสมฺหา, โสมนสฺสิกมานสํ;

ตทารมฺมณมญฺญญฺจ, ภวงฺคํ จุติ วา ตถา.

๑๐๙. รชฺชนาทิวเสเนตฺถ, ชวนากุสลํ ภเว;

กุสลํ ปน สมฺโภติ, สทฺธาปญฺญาทิสมฺภเว.

๑๑๐. ตเทว วีตราคานํ, กฺริยา นาม ปวุจฺจติ;

อวิปากตมาปนฺนํ, วฏฺฏมูลปริกฺขยา.

๑๑๑. อปฺปนาชวนํ เสสํ, มหคฺคตมนุตฺตรํ;

ฉพฺพีสติ ยถาโยคํ, อปฺปนาวีถิยํ ภเว.

๑๑๒. ปริกมฺมํ กโรนฺตสฺส, กสิณาทิกโคจเร;

สุสมาหิตจิตฺตสฺส, อุปจารสมาธินา.

๑๑๓. ปริกมฺโมปจารานุโลมโคตฺรภุโต ปรํ;

ปญฺจมํ วา จตุตฺถํ วา, ชวนํ โหติ อปฺปนา.

๑๑๔. ปุถุชฺชนาน เสกฺขานํ, กามปุญฺญติเหตุโต;

ติเหตุกามกฺริยโต, วีตราคานมปฺปนา.

๑๑๕. ตตฺราปิ สุขิตชวํ, สุขิตทฺวยโต ปรํ;

อุเปกฺขิตมฺหา สมฺโภติ, อุเปกฺเขกคฺคตายุตํ.

๑๑๖. ปญฺจ วาเร ฉ วา สตฺต, ปริตฺตชวนํ ภเว;

สกึ เทฺว วา ตทาลมฺพํ, สกิมาวชฺชนาทโย.

๑๑๗. อปฺปนาชวนญฺเจกํ, ปฐมุปฺปตฺติยํ ปน;

ตโต ปรํ วสีภูตํ, อโหรตฺตํ ปวตฺตติ.

๑๑๘. สกึ เทฺว วา นิโรธสฺส, สมาปตฺติกฺขเณ ปน;

จตุตฺถารุปฺปชวนํ, ตโต จิตฺตํ นิรุชฺฌติ.

๑๑๙. นิโรธา วุฏฺฐหนฺตสฺส, อุปริฏฺฐผลทฺวยํ;

ปญฺจาภิญฺญา ตถา มคฺคา, เอกจิตฺตกฺขณา มตา.

๑๒๐. ผลเมกทฺวยํ ตถา, ติสฺโส วา มคฺควีถิยํ;

สมาปตฺติกฺขเณ ตมฺปิ, อโหรตฺตํ ปวตฺตติ.

๑๒๑. ปญฺจทฺวาเร น ลพฺภนฺติ, โลกุตฺตรมหคฺคตา;

วีถิมุตฺตมโนธาตุ, ปญฺจ จิตฺตานิ อนฺติเม.

๑๒๒. ปริตฺตาเนว สพฺพานิ, ปญฺจทฺวาเรสุ สมฺภวา;

มโนทฺวารมฺหิ โวฏฺฐพฺพ-ตทาลมฺพชวา สิยุํ.

๑๒๓. ฆานชิวฺหากายวีถิ, ตทารมฺมณเมว จ;

รูเป นตฺถิ ตถารูเป, จกฺขุโสตาปิ วีถิโย.

๑๒๔. สพฺพาปิ วีถิโย กาเม,

รูเป ติสฺโส ปกาสิตา;

เอกา วีถิ ปนารูเป,

นตฺถาสญฺญีสุ กาจิปิ.

๑๒๕. สตฺตาปิ วีถิจิตฺตานิ, กาเม รูเป ฉ สมฺภวา;

อรูเป เทฺว มโนทฺวารา-วชฺชนํ ชวนนฺติ จาติ.

อิติ จิตฺตวิภาเค วีถิสงฺคหกถา นิฏฺฐิตา.

ตติโย ปริจฺเฉโท.