๑๒. ทฺวาทสโม ปริจฺเฉโท

ทสาวตฺถาวิภาโค

๑๖๔๒. อิจฺจฏฺฐารสธา ภินฺนา, ปฏิปกฺขปฺปหานโต;

ลกฺขณาการเภเทน, ติวิธาปิ จ ภาวนา.

๑๖๔๓. กลาปโต สมฺมสนํ, อุทยพฺพยทสฺสนํ;

ภงฺเค ญาณํ ภเย ญาณํ, ญาณมาทีนเวปิ จ.

๑๖๔๔. ตเถว นิพฺพิทาญาณํ, ญาณํ มุจฺจิตุกมฺยตา;

ปฏิสงฺขา จ สงฺขารุ-เปกฺขาญาณานุโลมกํ.

๑๖๔๕. อิจฺจาวตฺถาปเภเทน, ทสธาปิ วิภาวิตา;

สภาคตฺถวิเสเสน, ติธา สงฺคหิตา ปุน.

๑๖๔๖. ยถาภูตํ นาม ญาณตฺตยํ สมฺมสนาทิกํ;

ภยาทิญาณํ ติวิธํ, นิพฺพิทาติ ปวุจฺจติ.

๑๖๔๗. ตถา มุจฺจิตุกามาทิ, วิราโคว จตุพฺพิธํ;

ลกฺขณตฺตยนิชฺฌานวเสน ปุน วุฏฺฐิตา.

๑๖๔๘. สุญฺญตญฺจานิมิตฺตญฺจ, ตถาปฺปณิหิตนฺติ จ;

สาเธติ มคฺคสงฺขาตํ, วิโมกฺขตฺตยมุตฺตมํ.

๑๖๔๙. อิติ ภาเวตุกามสฺส, วิภาเวติ ยถากฺกมํ;

ทสาวตฺถาวิภาเคน, สมาทาย ยถา กถํ.

๑๖๕๐. วิสุทฺโธ ปฐมํ ตาว, สาธุ สีลวิสุทฺธิยา;

อุปจารปฺปนายญฺจ, ฐตฺวา จิตฺตวิสุทฺธิยํ.

๑๖๕๑. สปฺปจฺจยํ ปริคฺคยฺห, นามรูปํ สภาวโต;

ทิฏฺฐิกงฺขาวิตรณํ, ปตฺวา สุทฺธึ ตโต ปรํ.

๑๖๕๒. อตีตานาคเต ขนฺเธ, ปจฺจุปฺปนฺเน จ สาสเว;

กลาปโต สมฺมสิตฺวา, สมฺมเสยฺย ติลกฺขณํ.

๑๖๕๓. อาทานนิกฺเขปนโต,

วโยวุทฺธตฺถคามิโต;

อาหารโตปิ อุตุโต,

กมฺมโต จาปิ จิตฺตโต.

๑๖๕๔. ธมฺมตารูปโต จาปิ, รูปสตฺตกโต นเย;

กลาปโต ยมกโต, ขณิกา ปฏิปาฏิโต.

๑๖๕๕. ทิฏฺฐิมุคฺฆาฏยนฺโต จ, มานมุคฺฆาฏยํ ตถา;

นิกนฺติปริยาทาโน, นามสตฺตกโต นเย.

๑๖๕๖. นิจฺจา เจ น นิรุชฺเฌยฺยุํ, น พาเธยฺยุํ สุขา ยทิ;

วเส วตฺเตยฺยุมตฺตา เจ, ตทภาวา น ตาทิสา.

๑๖๕๗. สมฺภวนฺติ หิ สงฺขารา, สติ ปจฺจยสมฺภเว;

ตโต ปจฺจยนิปฺผนฺนา, อวสฺสํ เภทคามิโน.

๑๖๕๘. ตทนิจฺจา ขยฏฺเฐน, ทุกฺขา นาม ภยฏฺฐโต;

อนตฺตาสารกฏฺเฐน, สงฺขาราติ วิภาวยํ.

๑๖๕๙. กาเลน สมฺมเส รูปํ, นามํ กาเลน สมฺมเส;

อชฺฌตฺตญฺจ พหิทฺธา จ, สมาสพฺยาสโต ตโต.

๑๖๖๐. ยโถปฏฺฐิตเภเทน, สมฺมสนฺโต สมูหโต;

กลาปโต สมฺมสนมิติ ภาเวติ ปณฺฑิโต.

๑๖๖๑. ตสฺเสวํ สมฺมสนฺตสฺส, กมฺมญฺญํ โหติ มานสํ;

สูปฏฺฐนฺติ จ สงฺขารา, โวทายติ จ ภาวนา.

๑๖๖๒. ตโต ปรํ วิปสฺสนฺโต, ปริคฺคณฺหาติ ปณฺฑิโต;

ปจฺจุปฺปนฺนสภาวานํ, ขนฺธานมุทยพฺพยํ.

๑๖๖๓. ตณฺหาสมฺโมหกมฺเมหิ,

ขนฺธปญฺจกสภาโว;

รูปมาหารโต โหติ,

ผสฺสโต เวทนาทโย.

๑๖๖๔. วิญฺญาณํ นามรูปมฺหา, สมฺโภตีติ จ ปสฺสโต;

ตสฺส ปจฺจยโต โหติ, ขนฺเธสุทยทสฺสนํ.

๑๖๖๕. ตณฺหาทีนํ นิโรธา จ,

นิโรโธ โหติ ปสฺสโต;

ตถา วีสติธา โหติ,

ตตฺเถว วยทสฺสนํ.

๑๖๖๖. นิพฺพตฺติวิปริณามลกฺขณํ ปน ปสฺสโต;

ขณโต ทสธา เนสมุทยพฺพยทสฺสนํ.

๑๖๖๗. อิตฺถํ ปญฺญาสธา เภโท,

ขนฺธานมุทยพฺพโย;

อายตนาทิเภโทปิ,

โยเชตพฺโพ ยถารหํ.

๑๖๖๘. ตเทวมนุปสฺสนฺโต, ขนฺธายตนธาตุโย;

อนิจฺจา ทุกฺขานตฺตาติ, ภาเวติ พหุธา พุโธ.

๑๖๖๙. ภาวนาปสุตสฺเสวํ, ปสฺสโต โพธิปกฺขิยา;

ปาตุภูตา ปวตฺตนฺติ, วิเสเสน วิสารทา.

๑๖๗๐. สลกฺขณปริจฺฉินฺเน, ติลกฺขณววตฺถิเต;

ฉนฺโท สาสวสงฺขาเร, สารทํ ปริเยสติ.

๑๖๗๑. ตตฺถ ปุพฺพงฺคมํ หุตฺวา, สํปกฺขนฺทติ มานสํ;

สงฺกปฺโปภินิโรเปติ, อาหรนฺโต ปุนปฺปุนํ.

๑๖๗๒. ยถาวตฺถุสภาเวน, ตโต สทฺธาธิมุจฺจติ;

สติ สูปฏฺฐิตา โหติ, ปริคฺคยฺห สภาวโต.

๑๖๗๓. ปญฺญา สมฺปฏิวิชฺฌนฺตี, สมาหจฺจ วิปสฺสติ;

ปคฺคเหตฺวาน วายาโม, ปฏิปาเทติ ภาวนํ.

๑๖๗๔. ตโต ปีติมโน โหติ, นิปฺผาทิตมโนรโถ;

ปาโมชฺชพหุโล หุตฺวา, ปสฺสทฺธทรโถ ปน.

๑๖๗๕. วิกฺเขปุทฺธจฺจนิตฺติณฺโณ, สมาธิยติ นิจฺจโล;

อุเปกฺขา ภาวนาวีถึ, อธิฏฺฐาติ ตโต ปรํ.

๑๖๗๖. อารุฬฺหโยคฺคาจริโย, อาชานียรโถ วิย;

วาตาภาเว ปทีโปว, ปสนฺเนกมุขฏฺฐิตา.

๑๖๗๗. สุขุมา นิปุณาการา, ขุรธาราคตา วิย;

คณฺหนฺตี ภาวนาคพฺภํ, ปวฑฺฒติ วิปสฺสนา.

๑๖๗๘. สมฺปตฺตปฏิเวธสฺส,

ตสฺเสวํ ตํ วิปสฺสโต;

ชายเตโก อุปเกฺลโส,

ทโสปเกฺลสวตฺถุกา.

๑๖๗๙. โอภาโส ปีติ ปสฺสทฺธิ, อธิโมกฺโข จ ปคฺคโห;

สุขํ ญาณมุปฏฺฐานมุเปกฺขา จ นิกนฺติ จ.

๑๖๘๐. ชาเตเสฺวเตสุ ยํ กิญฺจิ, อุฬารํ ชาตวิมฺหโย;

ทิสฺวา วิปสฺสนามคฺคา, โวกฺกมิตฺวา ตโต ปรํ.

๑๖๘๑. ตมหํการวิกฺขิตฺโต, อสฺสาเทนฺโต มมายติ;

โหตาธิมานิโก วาถ, มญฺญนฺโต ตมนุตฺตรํ.

๑๖๘๒. สิยา เจวมุปกฺลิฏฺฐา, ปติตา วาถ ภาวนา;

ตตฺเถวํ ปฏิสงฺขาย, ปฏิวิชฺฌติ ปณฺฑิโต.

๑๖๘๓. น ตณฺหาทิฏฺฐิมาเนหิ, ปริโยคาหเหตุโต;

ลกฺขณาลมฺพณตฺตา จ, โลกิยายํ วิปสฺสนา.

๑๖๘๔. ทิฏฺฐิมานนิกนฺตี จ, กุมฺมคฺคา ปริปนฺถกา;

มคฺโค วิสุทฺธิยา นาม, วิสุทฺธา จ วิปสฺสนา.

๑๖๘๕. สารถีว รถํ ภนฺตมิติ สงฺขาย สาธุกํ;

ปวิฏฺฐมคฺคํ วิกฺขิตฺตํ, สมฺปาเทติ ยถา ปุเร.

๑๖๘๖. อิตฺถํ มคฺเค อมคฺเค จ, ยาถาวปฏิเวธกํ;

มคฺคามคฺควิสุทฺธีติ, ญาณทสฺสนมีริตํ.

๑๖๘๗. เจโตปวตฺตนาการมิติ สลฺลกฺขยํ พุโธ;

สาธุกํ ปฏิวิชฺฌนฺโต, สุขุมํ นิปุณํ ตโต.

๑๖๘๘. ปริปนฺเถ วิโมเจตฺวา, โพเธตฺวา โพธิปกฺขิเย;

ภาวนํ ปฏิปาเทนฺโต, ปุนเทโวทยพฺพยํ.

๑๖๘๙. สมธิฏฺฐาย เมธาวี, วิปสฺสติ ติลกฺขณํ;

อุทยพฺพยญาณนฺติ, ตมีเรนฺติ ตโต ปรํ.

๑๖๙๐. สงฺขารานํ วิภูตตฺตา, สาการานํ วิเสสโต;

ติลกฺขณานํ ทิฏฺฐตฺตา, สงฺขาเรสุ สภาวโต.

๑๖๙๑. ปริปนฺถา วิมุตฺตสฺส, มคฺคามคฺควิสุทฺธิยา;

ยถาวีถิปฺปวตฺตสฺส, ปฏิปตฺติวิสุทฺธิยา.

๑๖๙๒. อินฺทฺริยานํ สุติกฺขตฺตา, ปริปกฺกา วิปสฺสนา;

อุทยมฺหา วิมุจฺจิตฺวา, ภงฺเค ฐาติ ยถา กถํ.

๑๖๙๓. อุปฺปาโท ปจฺจยายตฺโต, ธมฺมานมิติ นิจฺฉิเต;

นิโรธานุคตา ชาติ, สิทฺธาวสฺสํ นิยามโต.

๑๖๙๔. ตโตทยาว ปฏฺฐาย, อตฺถาย สูริโย วิย;

วินาสาย ปวตฺตนฺตา, วยนฺเตวาติ เปกฺขติ.

๑๖๙๕. อุทยาโภคโมหาย, วยนฺติจฺเจว สพฺพถา;

เภทสฺสภาวมารพฺภ, ธมฺเมสุ สติ ติฏฺฐติ.

๑๖๙๖. อตีตา จ นิรุทฺธาว, นิรุชฺฌิสฺสนฺตินาคตา;

นิรุชฺฌนฺเตว วตฺตนฺตา, อิจฺเจวมนุปสฺสโต.

๑๖๙๗. นิชฺฌโรว คิรคฺคมฺหิ, วาริโวณตโปกฺขเร;

ปทีโป วิย ฌายนฺโต, อารคฺเคริว สาสโป.

๑๖๙๘. อาตเป วิย อุสฺสาโว, ปริสฺสาเว ชลํ วิย;

มทฺทิตํ เผณปิณฺฑํว, โลณปิณฺฑมิโวทเก.

๑๖๙๙. อุทเก ทณฺฑราชีว, วิชฺชุตาว วลาหเก;

ชลํ ตตฺตกปาเลว, สลิเล วิย พุพฺพุฬํ.

๑๗๐๐. วาตพฺภาหตตูลํว, ตีรํ ปตฺตาว วีจิโย;

ผลํ พนฺธนมุตฺตํว, ติณานีว หุตาวเห.

๑๗๐๑. ชายนฺตาปิ จ ชิยฺยนฺตา, มิยฺยนฺตา จ นิรนฺตรํ;

นิโรธายาภิธาวนฺตา, ภงฺคาภิมุขปาติโน.

๑๗๐๒. วิคจฺฉนฺตาว ทิสฺสนฺติ, ขียนฺตนฺตรธายิโน;

วิทฺธํสยนฺตา สงฺขารา, ปตนฺตา จ วินาสิโน.

๑๗๐๓. ภงฺคญาณํ ตมกฺขาตํ, เยน ญาเณน ปสฺสโต;

อนิจฺจนฺตานุธาวนฺติ, ติวิธาปิ วิปสฺสนา.

๑๗๐๔. อุทยพฺพยภงฺเคสุ, ปากฏา หิ อนิจฺจตา;

ภยาทีนวนิพฺเพเท, ทุกฺขตานตฺตตา ตโต.

๑๗๐๕. อิตฺถํ ภงฺคมธิฏฺฐาย, ปสฺสนฺตสฺส ติลกฺขณํ;

สงฺขารา สภยา หุตฺวา, สมุปฏฺฐนฺติ โยคิโน.

๑๗๐๖. วาฬมิคานุพทฺธาว, นิมฺมุชฺชนฺตา วิยณฺณเว;

อมนุสฺสคหิตาว, ปริกฺขิตฺตาว เวริหิ.

๑๗๐๗. กณฺหสปฺปสมาลีฬฺหา, จณฺฑหตฺถิสมุฏฺฐิตา;

ปปาตาวาฏปกฺขนฺตา, ปตนฺตาว หุตาวเห.

๑๗๐๘. วชฺฌปฺปตฺตา มหาโจรา, ฉิชฺชนฺตา วิย สีสโต;

สูลมาโรปิยนฺตาว, ปพฺพเตโนตฺถฏา วิย.

๑๗๐๙. ชาติสงฺกฏปกฺขนฺตา, ชราพฺยาธินิปีฬิตา;

มรณาสนิสมฺมทฺทา, มหาพฺยสนภาคิโน.

๑๗๑๐. มจฺจุนพฺภาหตา นิจฺจํ, ทุกฺขภารสโมตฺถฏา;

โสโกปายาสนิสฺสนฺทา, ปริเทวปรายณา.