๔. จตุตฺโถ ปริจฺเฉโท

ปกิณฺณกวิภาโค

๒๑๑. อิโต ปรํ กิจฺจโต จ, ทฺวาราลมฺพณวตฺถุโต;

ภูมิปุคฺคลโต ฐานา, ชนกา จ ยถารหํ.

๒๑๒. สงฺคโห จ ปวตฺติ จ, ปฏิสนฺธิปวตฺติสุ;

จิตฺตุปฺปาทวเสเนว, สํขิปิตฺวาน นิยฺยเต.

๒๑๓. รูปารูปมหาปากา, มุเปกฺขาตีรณทฺวยํ;

จุติสนฺธิภวงฺคานิ, จิตฺตาเนกูนวีสติ.

๒๑๔. อาวชฺชนํ ตุ ยุคฬํ, ทสฺสนํ สวนํ ตถา;

ฆายนํ สายนญฺเจว, ผุสนํ สมฺปฏิจฺฉนํ.

๒๑๕. ตีณิ ตีรณจิตฺตานิ, เอกํ โวฏฺฐพฺพนํ มตํ;

ปญฺจทฺวาเร มโนทฺวาเร, ตทาวชฺชนนามกํ.

๒๑๖. ปญฺจปญฺญาส ชวนกิจฺจานีติ วินิทฺทิเส;

กฺริยา จาวชฺชนํ หิตฺวา, กุสลากุสลปฺผลํ.

๒๑๗. ตทาลมฺพณจิตฺตานิ, ภวนฺเตกาทเสว หิ;

มหาวิปากจิตฺตานิ, อฏฺฐ สนฺตีรณตฺตยํ.

๒๑๘. ปญฺจกิจฺจนฺติ ภาสนฺติ, อุเปกฺขาตีรณทฺวยํ;

จตุกิจฺจา มหาปากา, ติกกิจฺจา มหคฺคตา.

๒๑๙. ทุกิจฺจมิติ โวฏฺฐพฺพํ, สุขตีรณมีริตํ;

ปญฺจวิญฺญาณชวนมโนธาตุตฺติกํ ปน.

๒๒๐. เอกกิจฺจาติ ภาสนฺติ, อฏฺฐสฏฺฐิ วิภาวิโน;

อิจฺเจวํ กิจฺจเภเทน, จิตฺตุปฺปาทา ววตฺถิตา.

๒๒๑. จกฺขุโสตฆานชิวฺหา-กายธาตุ ยถากฺกมํ;

ปญฺจทฺวารา ภวงฺคํ ตุ, มโนทฺวารํ ปวุจฺจติ.

๒๒๒. ฆานาทโย ตโย รูเป, ปญฺจ จกฺขาทโย ตถา;

อรูเป นตฺถุภยตฺถ, ตทาลมฺพณมานสํ.

๒๒๓. ฉ ทฺวารา วีถิจิตฺตานิ, สตฺต กามีสุ รูปิสุ;

ทฺวารตฺตยํ ฉ จิตฺตานิ, มโนทฺวารมรูปิสุ.

๒๒๔. ปฏิสนฺธาทิภูตา หิ, อวสาเน จุติฏฺฐิตา;

มชฺเฌ ภวงฺคํ เฉตฺวาน, ปจฺเจกํ วีถิ ชายติ.

๒๒๕. รูปาทารมฺมเณ จกฺขุ-ปสาทาทิมฺหิ ฆฏฺฏิเต;

อาวชฺชนาทโย โหนฺติ, ภวงฺคทฺวิจลา ปรํ.

๒๒๖. ปริณาเม ภวงฺคสฺส, อาลมฺเพ คหณารเห;

ตถา วีถิ มโนทฺวาเร, ยถาสมฺภวโต ภเว.

๒๒๗. อาวชฺชา ปญฺจวิญฺญาณํ, สมฺปฏิจฺฉนตีรณํ;

โวฏฺฐพฺพกามชวนํ, ตทาลมฺพณมานสํ.

๒๒๘. สตฺเตวํ วีถิจิตฺตานิ, จิตฺตุปฺปาทา จตุทฺทส;

จตุปญฺญาส วิตฺถารา, ปญฺจทฺวาเร ยถารหํ.

๒๒๙. อุปฺปาทฏฺฐิติภงฺคานํ, วสา จิตฺตกฺขณํ ตยํ;

รูปานํ ฐิติ เอกูน-ปญฺญาสญฺจ ทุเก ทุกํ.

๒๓๐. ปริตฺเตติปริตฺเต จ, มหนฺเตติมหนฺตเก;

โวฏฺฐพฺพโมฆชวนํ, ตทาลมฺพนฺติ ตํ กมา.

๒๓๑. อาวชฺชนญฺจ ชวนํ, มโนทฺวาเร ตุ โคจเร;

วิภูเต ตุ ตทาลมฺพํ, วิตฺถารา สตฺตสฏฺฐิ เต.

๒๓๒. กาเม ชวนสตฺตาล-มฺพณานํ นิยเม สติ;

วิภูเตติมหนฺเต จ, ตทาลมฺพณมีริตํ.

๒๓๓. ปญฺจทฺวาเร มโนธาตุ, ปจฺเจกมฺหิ ยถากฺกมํ;

ปญฺจวิญฺญาณยุคฬํ, ปจฺเจกํ ตุ ปกาสิตํ.

๒๓๔. มโนทฺวาเร ตุ ชวนํ, มหคฺคตมนุตฺตรํ;

สุขตีรณโวฏฺฐพฺพํ, ปริตฺตชวนํ ฉสุ.

๒๓๕. มหาวิปากจิตฺตานิ, อุเปกฺขาตีรณทฺวยํ;

ฉสุ ทฺวาเรสุ ชายนฺติ, วีถิมุตฺตานิ เจกทา.

๒๓๖. สตฺตติ วีถิจิตฺตานิ, วิปากา ตุ มหคฺคตา;

นว วีถิวิมุตฺตา จ, ทุวิธาปิ ทสีริตา.

๒๓๗. อิจฺเจวํ ทฺวารเภเทน, วิภาเวตฺวา ตโต ปรํ;

เญยฺยา โคจรเภเทน, จิตฺตุปฺปาทา ยถารหํ.

๒๓๘. รูปสทฺทคนฺธรสโผฏฺฐพฺพา ปญฺจ โคจรา;

เสสญฺจ รูปปญฺญตฺตินามญฺจ ธมฺมโคจรํ.

๒๓๙. ปญฺจทฺวาเร วตฺตมานํ, ปญฺจาลมฺพํ ยถากฺกมํ;

ฉาลมฺพณํ มโนทฺวาเร, อตีตานาคตมฺปิ จ.

๒๔๐. ปญฺญตฺตาตีตวตฺตนฺตํ, ฉทฺวารคฺคหิตํ ปน;

ฉฬารมฺมณสงฺขาตํ, เยภุยฺเยน ภวนฺตเร.

๒๔๑. นิมิตฺตคติกมฺมานํ, กมฺมเมวาถ โคจรํ;

ปฏิสนฺธิภวงฺคานํ, จุติยาว ยถารหํ.

๒๔๒. ปญฺจาลมฺเพ มโนธาตุ, ปจฺเจกมฺหิ ยถากฺกมํ;

ปญฺจวิญฺญาณยุคฬํ, ปจฺเจกํ ตุ ปกาสิตํ.

๒๔๓. กามปากานิ เสสานิ, หสนญฺจ ปริตฺตเก;

ญาณหีนานิปุญฺญานิ, ชวนานิ อนิมฺมเล.

๒๔๔. ติเหตุกามปุญฺญานิ, ปุญฺญาภิญฺญา จ โลกิยา;

สพฺพาลมฺเพ ปวตฺตนฺติ, อคฺคมคฺคผลํ วินา.

๒๔๕. กฺริยาภิญฺญา จ โวฏฺฐพฺพํ, กฺริยา กาเม ติเหตุกา;

สพฺพาลมฺเพ ปวตฺตนฺติ, นิพฺพาเน นิมฺมลา สิยุํ.

๒๔๖. ทุติยญฺจ จตุตฺถญฺจ, อารุปฺเปสุ มหคฺคเต;

มหคฺคตญฺเญ โวหาเร, อยมาลมฺพเณ นโย.

๒๔๗. จกฺขุโสตฆานชิวฺหา-กายหทยวตฺถุนา;

กามโลเก ฉวตฺถูนิ, นิสฺสิตา สตฺต ธาตุโย.

๒๔๘. ปญฺจวิญฺญาณธาตู จ, ตาสํ ปุพฺพาปรตฺตยํ;

มโนธาตุ ตโต เสสา, มโนวิญฺญาณธาตุ จ.

๒๔๙. จตสฺโส ธาตุโย รูเป, ตีณิ วตฺถูนิ นิสฺสิตา;

อรูเป ตุ อนิสฺสาย, ธาเตฺวกาว ปวตฺตติ.

๒๕๐. ปญฺจปฺปสาเท นิสฺสาย, ปจฺเจกํ ตุ ยถากฺกมํ;

ปญฺจวิญฺญาณยุคฬํ, ภวตีติ ปกาสิตํ.

๒๕๑. กามปากานิ เสสานิ, มคฺคาวชฺชนมาทิโต;

หสนํ ปฏิฆารูปา-วจรํ วตฺถุนิสฺสิตํ.

๒๕๒. เทฺวจตฺตาลีส นิสฺสาย, อนิสฺสาย จ ชายเร;

อนิสฺสาย วิปากานิ, อารุปฺเปติ สมีริตํ.

๒๕๓. อิจฺเจวํ วตฺถุเภเทน, จิตฺตุปฺปาทา ปกาสิตา;

ตโต ปรํ วิภาเวยฺย, ภูมิเภเทน ปณฺฑิโต.

๒๕๔. นิรเย เปตโลเก จ, ติรจฺฉานาสุเร ตถา;

ปาปกมฺโมปปชฺชนฺติ, ปาปปากาย สนฺธิยา.

๒๕๕. ภูมิสฺสิเตสุ เทเวสุ, มนุสฺเสสุปิ หีนกา;

อเหตุกาย ชายนฺติ, ปุญฺญปากาย สนฺธิยา.

๒๕๖. จาตุมหาราชิกา จ, ตาวตึสา จ ยามกา;

ตุสิตา เจว นิมฺมานรติโน วสวตฺติโน.

๒๕๗. อิจฺเจวํ ฉสุ เทเวสุ, มนุสฺเสสุ จ ชายเร;

มหาวิปากสนฺธีหิ, กามปุญฺญกตา ชนา.

๒๕๘. พฺรหฺมานํ ปาริสชฺชา จ, ตถา พฺรหฺมปุโรหิตา;

มหาพฺรหฺมา จ ชายนฺติ, ปฐมชฺฌานสนฺธิยา.

๒๕๙. ปริตฺตา อปฺปมาณาภา, ชายนฺตาภสฺสรา ตถา;

ทุติยชฺฌานปากาย, ตติยาย จ สนฺธิยา.

๒๖๐. ปริตฺตสุภปฺปมาณสุภา จ สุภกิณฺหกา;

จตุตฺถาย ตุ ชายนฺติ, ตติยชฺฌานภูมิกา.

๒๖๑. เวหปฺผลา อสญฺญี จ, สุทฺธาวาสาติ สตฺตสุ;

ปญฺจมาย จ ชายนฺติ, อสญฺญีจิตฺตวชฺชิตา.

๒๖๒. อวิหา จ อตปฺปา จ, สุทสฺสา จ สุทสฺสิโน;

อกนิฏฺฐาติ ปญฺเจเต, สุทฺธาวาสา ปกาสิตา.

๒๖๓. อากาสานญฺจายตนปากาทีหิ ยถากฺกมํ;

อากาสานญฺจายตนภูมิกาทีสุ ชายเร.

๒๖๔. จุติสนฺธิภวงฺคานํ, วสา ปากา มหคฺคตา;

กาเม สเหตุกา ปากา, ตทาลมฺพณโตปิ จ.

๒๖๕. ยถาวุตฺตนิยาเมน, ภูมีเสฺวกาว ชายเร;

จิตฺตุปฺปาเทสุ สพฺพตฺถ, น เตฺววาสญฺญิโน มตา.

๒๖๖. ฆานชิวฺหากายธาตุ-นิสฺสิตํ มานสํ ตถา;

ปฏิฆทฺวยมิจฺเจวมฏฺฐ โหนฺเตว กามิสุ.

๒๖๗. จกฺขุโสตญฺจ วิญฺญาณํ, มโนธาตุ จ ตีรณํ;

กามรูเปสุ ชายนฺติ, ยถาสมฺภวโต ทส.

๒๖๘. โวฏฺฐพฺพกามปุญฺญานิ, วิปฺปยุตฺตานิ ทิฏฺฐิยา;

อุทฺธจฺจสหิตญฺเจติ, สพฺพตฺเถตานิ จุทฺทส.

๒๖๙. กงฺขิตํ ทิฏฺฐิยุตฺตานิ, สุทฺธาวาสวิวชฺชิเต;

สิตญฺจ รูปชวน-มารุปฺปาปายวชฺชิเต.

๒๗๐. กามกฺริยา สเหตู จ, อุทฺธํ โลกุตฺตรตฺตยํ;

จตุตฺถารุปฺปชวนํ, สพฺพตฺถาปายวชฺชิเต.

๒๗๑. เสสมารุปฺปชวนํ, หิตฺวาปายํ ยถากฺกมํ;

อุทฺธมารุปฺปภูมิญฺจ, ชายตีติ วิภาวเย.

๒๗๒. โสตาปตฺติผลาทีนิ, จตฺตารานุตฺตรานิ ตุ;

สุทฺธาวาสมปายญฺจ, หิตฺวา สพฺพตฺถ ชายเร.

๒๗๓. สุทฺธาวาสมปายญฺจ, หิตฺวารูปญฺจ สพฺพถา;

ปฐมานุตฺตโร มคฺโค, เสสฏฺฐาเนสุ ชายติ.

๒๗๔. สตฺตตึส อปาเยสุ, กาเมสีติ ปกาสิตา;

ปญฺจปญฺญาส สุทฺเธสุ, รูเปเสฺวกูนสตฺตติ.

๒๗๕. ฉจตฺตาลีส อารุปฺเป, อุปฺปชฺชนฺติ ยถารหํ;

อิจฺเจวํ ภูมิเภเทน, จิตฺตุปฺปาทา ปกาสิตา.

๒๗๖. ติเหตุสตฺเต สพฺพานิ, ทฺวิเหตุกาเหตุเก ปน;

ปริตฺตานิ วิวชฺเชตฺวา, ญาณปากกฺริยาชเว.

๒๗๗. ปุถุชฺชนานํ สมฺโภนฺติ, ทิฏฺฐิยุตฺตญฺจ กงฺขิตํ;

โสตาปนฺนาทิติณฺณมฺปิ, ผลํ โหติ ยถาสกํ.

๒๗๘. วีตราคสฺส ชวนํ, กฺริยา จนฺติมนุตฺตรํ;

ปุถุชฺชนาทิติณฺณมฺปิ, ปฏิฆํ สมุทีริตํ.

๒๗๙. ชวา ปุถุชฺชนาทีนํ, จตุนฺนํ เสส สาสวา;

สาสวาวชฺชปากานิ, ปญฺจนฺนมปิ ทีปเย.

๒๘๐. ปุถุชฺชเนสุ เตสฏฺฐิ, โสตาปนฺนาทิกทฺวเย;

เอกูนสฏฺฐิ จิตฺตานิ, อนาคามิกปุคฺคเล.

๒๘๑. สตฺตปญฺญาส ชายนฺติ, เตปญฺญาส อนาสเว;

มคฺคฏฺเฐสุ สโก มคฺโค, ปุคฺคเลสุ อยํ นโย.

๒๘๒. ติเหตุกามจุติยา, สพฺพาปิ ปฏิสนฺธิโย;

ทฺวิเหตาเหตุจุติยา, กามาวจรสนฺธิโย.

๒๘๓. รูปาวจรจุติยา, สเหตุปฏิสนฺธิโย;

อารุปฺปารุปฺปจุติยา, เหฏฺฐิมารุปฺปวชฺชิตา.

๒๘๔. ปฏิสนฺธิ ตถา กาเม, ติเหตุปฏิสนฺธิโย;

ภวนฺตีติ จ เมธาวี, จุติสนฺธินยํ นเย.