๓. ตติโย ปริจฺเฉโท

เภทสงฺคหวิภาโค

๑๒๓. เอวํ เภทสภาเวสุ, เตเสฺวว ปุน สงฺคหํ;

สภาวตฺถวิเสเสหิ, ปวกฺขามิ อิโต ปรํ.

๑๒๔. อสาธารณญาเณหิ, สตฺถา วตฺถุวิเวจโก;

สงฺคเหตฺวา สภาเคหิ, ธมฺเม ทสฺเสสิ จกฺขุมา.

๑๒๕. ทิฏฺฐิภินิเวสฏฺเฐน, ยถาภูตสภาวโต;

ปรมามสติจฺเจกา, ปรามาโสติ ภาสิตา.

๑๒๖. กิเลสาสุจิภาเวน, วณสฺสาวรโส วิย;

อาลิมฺปนฺตาว สนฺตานํ, สวนฺตีติ ปกาสิตา.

๑๒๗. กามตณฺหา ภวตณฺหา, ทิฏฺฐาวิชฺชาติ อาสวา;

จตฺตาโร อาสวฏฺเฐน, ตโย ธมฺมา สภาวโต.

๑๒๘. เอเตโว ฆาติ วุตฺตาว, ทฺวาราลมฺพาภิวาหิโน;

โอตฺถริตฺวา ปราภูเต, หรนฺตา ปาณิโน ภเว.

๑๒๙. โยคาติ จาหุ เต เอว, ปาณิโน ภวยนฺตเก;

ทฺวาราลมฺพาภิสมฺพนฺธา, ยนฺตพนฺธาว โยชิตา.

๑๓๐. สนฺตานมธิคณฺหนฺตา, มาลุวาว มหาตรุํ;

คณฺหนฺตา ทฬฺหมาลมฺพํ, มณฺฑูกมิว ปนฺนโค.

๑๓๑. กามตณฺหา จ ทิฏฺฐิ จ, อุปาทานา จตุพฺพิธา;

ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิสีลพฺพต-มตฺตวาโทติ เภทิตา.

๑๓๒. กาเยน กายํ คนฺเถนฺตา, ทุปฺปมุญฺจานุเวฐิโน;

กถิตา กายคนฺถาติ, ตณฺหาพฺยาปาททิฏฺฐิโย.

๑๓๓. สีลพฺพตปรามาโส, อิติ ทิฏฺฐิ วิเภทิตา;

อิทํสจฺจาภินิเวโส, อิติ เจวํ จตุพฺพิธา.

๑๓๔. เนกฺขมฺมํ ปลิโพเธนฺตา, ภาวนาปริปนฺถกา;

สนฺตานมณฺฑโกสาว, ปริโยนนฺธกาติ จ.

๑๓๕. กามจฺฉนฺโท จ พฺยาปาโท, ถินมิทฺธญฺจ สํสโย;

อวิชฺชุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจมิติ นีวรณา มตา.

๑๓๖. อาคาฬฺหํ ปริยาทาย, โอคยฺหนุปฺปวตฺติโน;

โยปฺปโรคาว สนฺตาน-มนุเสนฺตีติ ภาสิตา.

๑๓๗. กามราโค ภวราโค, ปฏิโฆ มานทิฏฺฐิโย;

กงฺขาวิชฺชาติ สตฺเตว, ฉ ธมฺมานุสยา มตา.

๑๓๘. ทฺวาราลมฺพณพนฺเธน, ปาณีนํ ภวมณฺฑเล;

สํโยชนานิ วุตฺตานิ, ปาสพนฺธาว ปกฺขินํ.

๑๓๙. กามรูปารูปราคา, ปฏิโฆ โมหสํสโย;

ทิฏฺฐิ สีลพฺพตํ มาโน, อุทฺธจฺเจน ทสา ภเว.

๑๔๐. รูปารูปราคุทฺธจฺจํ, อภิธมฺเม วินา ปุน;

ภวราคิสฺส มจฺเฉรํ, คเหตฺวา ทสธา สิยุํ.

๑๔๑. สํเกฺลปยนฺติ สนฺตานํ, อุปฆาเตนฺติ ปาณิโน;

สหชาเตเกฺลเสนฺตีติ, กิเลสาติ ปกาสิตา.

๑๔๒. โลโภ โทโส จ โมโห จ,

ทิฏฺฐิ มาโน จ สํสโย;

ถินาหิริกโนตฺตปฺป-

มุทฺธจฺเจน สิยุํ ทส.

๑๔๓. นวสงฺคหิตา เอตฺถ, ทิฏฺฐิโลภา ปกาสิตา;

สตฺตสงฺคหิตาวิชฺชา, ปฏิโฆ ปญฺจสงฺคโห.

๑๔๔. จตุสงฺคหิตา กงฺขา, มานุทฺธจฺจา ติสงฺคหา;

ทุกสงฺคหิตํ ถีนํ, กุกฺกุจฺจเมกสงฺคหํ.

๑๔๕. ทฺวิธาหิริกโนตฺตปฺป-มิสฺสามจฺฉริยํ ตถา;

อิจฺเจวํ ทสธา วุตฺตา, ปาปเกเสฺวว สงฺคหา.

๑๔๖. ปรามาสาสโวฆา จ, โยคุปาทานคนฺถโต;

นีวารณานุสยโต, สํโยชนกิเลสโต.

๑๔๗. จุทฺทเสว ตุ สงฺเขปา, สตฺตปญฺญาส เภทโต;

ยถาธมฺมานุสาเรน, จิตฺตุปฺปาเทสุ โยชเย.

๑๔๘. ตโตปเร โนปรามา-สาทิเภทิตสงฺคหา;

จิตฺตํ เจตสิกํ รูปํ, นิพฺพานมิติ ทีปเย.

๑๔๙. อิจฺจากุสลธมฺมานํ, ญตฺวา สงฺคหมุตฺตรํ;

มิสฺสกา นาม วิญฺเญยฺยา, ยถาสมฺภวโต กถํ;

๑๕๐. โลโภ โทโส จ โมโห จ,

เอกนฺตากุสลา ตโย;

อโลภาโทสาโมโห จ,

กุสลาพฺยากตา ตถา.

๑๕๑. ปาทปสฺเสว มูลานิ, ถิรภาวาย ปจฺจยา;

มูลภาเวน ธมฺมานํ, เหตู ธมฺมา ฉ ทีปิตา.

๑๕๒. วิตกฺโก จ วิจาโร จ, ปีติ เจกคฺคตา ตถา;

โสมนสฺสํ โทมนสฺสํ, อุเปกฺขาติ จ เวทนา.

๑๕๓. อาหจฺจุปนิชฺฌายนฺตา, นิชฺฌานฏฺเฐน ปจฺจยา;

ฌานธมฺมาติ สตฺถาห, ปญฺจ วตฺถุสภาวโต.

๑๕๔. สมฺมาทิฏฺฐิ จ สงฺกปฺโป, วายาโม วิรติตฺตยํ;

สมฺมาสติ สมาธี จ, มิจฺฉาทิฏฺฐิ จ สมฺภวา.

๑๕๕. สมฺมามิจฺฉา จ นียนฺตา, นิยฺยานฏฺเฐน ปจฺจยา;

มคฺคงฺคา ทฺวาทสกฺขาตา, นว ธมฺมา สภาวโต.

๑๕๖. อตฺตภาวํ ปวตฺเตนฺตา, โอชฏฺฐมกเวทนํ;

ปฏิสนฺธินามรูป-มาหรนฺตา ยถากฺกมํ.

๑๕๗. กพฬีกาโร อาหาโร,

ผสฺโส สญฺเจตนา ตถา;

วิญฺญาณมิติ จตฺตาโร,

อาหาราติ ปกาสิตา.

๑๕๘. ธมฺมานํ สหชาตานํ, อินฺทฺริยฏฺเฐน ปจฺจยา;

อตฺตานมิสฺสรฏฺเฐน, อนุวตฺตาปกา ตถา.

๑๕๙. สทฺธา จ สติ ปญฺญา จ, วีริเยกคฺคตาปิ จ;

เวทนา ชีวิตํ จิตฺตํ, อฏฺฐ รูปินฺทฺริยานิ จ.

๑๖๐. กถํ ชีวิตเมกํ ตุ, สุขํ ทุกฺขนฺติ เวทนา;

โสมนสฺสํ โทมนสฺสํ, อุเปกฺขาติ จ เภทิตา.

๑๖๑. ปญฺญาทิมคฺเคนญฺญาต-ญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ ภเว;

มชฺเฌ อญฺญินฺทฺริยมนฺเต, อญฺญาตาวินฺทฺริยํ ตถา.

๑๖๒. โสฬเสว สภาเวน, อินฺทฺริยฏฺฐวิภาคโต;

อินฺทฺริยานีติ วุตฺตานิ, พาวีสติ วิภาวเย.

๑๖๓. ทฬฺหาธิฏฺฐิตสนฺตานา, วิปกฺเขหิ อกมฺปิยา;

พลวนฺตสภาเวน, พลธมฺมา ปกาสิตา.

๑๖๔. สทฺธา สติ หิโรตฺตปฺปํ, วีริเยกคฺคตา ตถา;

ปญฺญาหิริกาโนตฺตปฺป-มิจฺเจวํ นวธา มตา.

๑๖๕. เชฏฺฐา ปุพฺพงฺคมฏฺเฐน, ปุญฺญาปุญฺญปวตฺติยํ;

ปจฺจยาธิปฺปเตยฺเยน, สหชานํ ยถารหํ.

๑๖๖. จตฺตาโรธิปตี วุตฺตา, อาธิปฺปจฺจสภาวโต;

ฉนฺโท จิตฺตญฺจ วีริยํ, วีมํสาติ จ ตาทินา.

๑๖๗. ปญฺจสงฺคหิตา ปญฺญา, วายาเมกคฺคตา ปน;

จตุสงฺคหิตา จิตฺตํ, สติ เจว ติสงฺคหา.

๑๖๘. สงฺกปฺโป เวทนา สทฺธา, ทุกสงฺคหิตา มตา;

เอเกกสงฺคหา เสสา, อฏฺฐวีสติ ภาสิตา;

อิจฺเจวํ สตฺตธา เภโท, วุตฺโต มิสฺสกสงฺคโห.

๑๖๙. เหตุฌานงฺคมคฺคงฺคา, อาหารินฺทฺริยโต ตถา;

พลาธิปฺปติโต เจว, ปุญฺญาปุญฺญาทิมิสฺสตา;

ฉตฺตึเสว สภาเวน, จตุสฏฺฐิ ปเภทโต.

๑๗๐. อิจฺเจวํ สงฺคเหตฺวาน, วิภาเวยฺย ตโต ปรํ;

จิตฺตุปฺปาทปเภเทสุ, ยถาสมฺภวโต กถํ.

๑๗๑. สิตาวชฺชนวิญฺญาณํ, สมฺปฏิจฺฉนตีรณา;

อฏฺฐารสาเหตุกาว, โมมูหา เอกเหตุกา.

๑๗๒. เสสา ตุ กุสลา ญาณวิยุตฺตา จ ทฺวิเหตุกา;

จิตฺตุปฺปาทาปเร สตฺต-จตฺตาลีส ติเหตุกา.

๑๗๓. ปญฺจวิญฺญาณมชฺฌานํ, ทฺวิฌานงฺคิกมีริตํ;

จตุตฺถปญฺจมชฺฌานํ, ติฌานํ ตติยํ มตา.

๑๗๔. จตุฌานํ ตุ ทุติยํ, กาเม จ สุขวชฺชิตา;

ปญฺจฌานํ ตุ ปฐมํ, กาเม จ สุขิตา มตา.

๑๗๕. ปฐมานุตฺตรํ ฌานํ, อฏฺฐมคฺคงฺคิกํ มตํ;

สตฺตมคฺคงฺคิกํ นาม, เสสฌานมนุตฺตรํ.

๑๗๖. โลกิยํ ปฐมํ ฌานํ, ตถา กาเม ติเหตุกา;

ปญฺจมคฺคงฺคิกา นาม, จิตฺตุปฺปาทา ปกาสิตา.

๑๗๗. เสสํ มหคฺคตํ ฌานํ, สมฺปยุตฺตา จ ทิฏฺฐิยา;

ญาเณน วิปฺปยุตฺตา จ, จตุมคฺคงฺคิกา มตา.

๑๗๘. ปฏิฆุทฺธจฺจยุตฺตา จ, วิปฺปยุตฺตา จ ทิฏฺฐิยา;

ติมคฺคงฺคํ ทุมคฺคงฺคํ, กงฺขิตํ สมุทีริตํ.

๑๗๙. น โหนฺตาเหตุเก มคฺคา, จิตฺตฏฺฐิติ จ กงฺขิเต;

วิทิตา นิยตตา จ, โลกิเยสุ น อุทฺธฏา.

๑๘๐. กาเมสุ กพฬีกาโร, อนาหาโร อสญฺญิโน;

จิตฺตุปฺปาเทสุ สพฺพตฺถ, อาหารตฺตยมีริตํ.

๑๘๑. อินฺทฺริยานิ วิภาเวยฺย, นวธานุตฺตเร พุโธ;

อฏฺฐธา สมุทีเรยฺย, โลกิเยสุ ติเหตุเก.

๑๘๒. สตฺตธา ปน ญาเณน, วิปฺปยุตฺเต ปกาสเย;

สิตโวฏฺฐพฺพนาปุญฺเญ, ปญฺจธา กงฺขิเต ปน.

๑๘๓. จตุธา ติวิธา เสเส, จิตฺตุปฺปาเท สมีรเย;

ติเหตุกา สตฺตพลา, ฉพลา ตุ ทุเหตุกา.

๑๘๔. จตุพลา อกุสลา, กงฺขิตํ ติพลํ มตํ;

ทฺวิพลํ สิตโวฏฺฐพฺพ-มพลํ เสสมีริตํ.

๑๘๕. ชวเนธิปตีนํ ตุ, โย โกเจโก ติเหตุเก;

ทฺวิเหตุเก วา กุสเล, วีมํสา โนปลพฺภติ.

๑๘๖. โลกิเยสุ วิปาเกสุ,

โมหมูเล อเหตุเก;

ยถาสมฺภววุตฺติตฺตา,

นตฺถาธิปติ โกจิปิ.

๑๘๗. สมฺโภติ กายวิญฺญาเณ, ปุญฺญปาเก สุขินฺทฺริยํ;

ทุกฺขินฺทฺริยมฺปิ ตตฺเถว, ปาปปากมฺหิ ภาสิตํ.

๑๘๘. สนฺตีรณญฺจ หสนํ, โสมนสฺสานิ โสฬส;

ปฐมาทิจตุชฺฌานํ, โสมนสฺสยุตํ ภเว.

๑๘๙. โทมนสฺสยุตฺตา เทฺวว, จิตฺตุปฺปาทา ปกาสิตา;

ตทญฺเญ ปน สพฺเพปิ, ปญฺจปญฺญาสุเปกฺขกา.

๑๙๐. เวทนาสมฺปโยคญฺจ, วินิพฺภุชฺเชวมฏฺฐธา;

เหตุโยคาทิเภเทหิ, จิตฺตุปฺปาทา ปกาสิตา.

๑๙๑. ตํตํวิโยคเภทญฺจ, ปจฺเจกมถ มิสฺสิตํ;

ยถาวุตฺตานุสาเรน, ยถาสมฺภวโต นเย.