๒. ทุติโย ปริจฺเฉโท

ลกฺขณรสุปฏฺฐานวิภาโค

๖๗. สภาโว ลกฺขณํ นาม, กิจฺจสมฺปชฺชนา รโส;

คยฺหากาโร อุปฏฺฐานํ, ปทฏฺฐานํ ตุ ปจฺจโย.

๖๘. อตฺตุปลทฺธิสงฺขาตา, สมฺปตฺตา จ ปนตฺถโต;

ลกฺขณรสุปฏฺฐานา, โวหาราโภคเภทิตา.

๖๙. เตปญฺญาสสภาเวสุ, ตสฺมา เภทํ ยถารหํ;

ลกฺขณาทิปฺปกาเรหิ, ปวกฺขามิ อิโต ปรํ.

๗๐. จินฺเตตีติ ภเว จิตฺตํ, จินฺตนมตฺตเมว วา;

สมฺปยุตฺตาถ วา เตน, จินฺเตนฺตีติ จ โคจรํ.

๗๑. ผุสตีติ ภเว ผสฺโส, ผุสนํ วาถ เกวลํ;

สมฺปยุตฺตาถ วา เตน, ผุสนฺตีติ จ โคจรํ.

๗๒. เอวํ กตฺตริ ภาเว จ, กรเณ จ ยถารหํ;

เตปญฺญาสสภาเวสุ, สทฺทนิพฺพจนํ นเย.

๗๓. อาลมฺพณมนํ จิตฺตํ, ตํวิชานนลกฺขณํ;

สหชาธิฏฺฐานรสํ, จินฺตากปฺโปติ คยฺหติ.

๗๔. อาลมฺพณสโมธาโน,

ผสฺโส ผุสนลกฺขโณ;

สงฺฆฏฺฏนรโส ตตฺถ,

สนฺนิปาโตติ คยฺหติ.

๗๕. เวทนาลมฺพณรสา, สา เวทยิตลกฺขณา;

โคจรานุภวรสา, อนุภุตฺตีติ คยฺหติ.

๗๖. อาการคหณํ สญฺญา, สา สญฺชานนลกฺขณา;

นิมิตฺตุปฺปาทนรสา, อุปลกฺขาติ คยฺหติ.

๗๗. เจตนา จิตฺตวิปฺผารา, สายํ พฺยาปารลกฺขณา;

กมฺมนฺตายูหนรสา, สํวิธานนฺติ คยฺหติ.

๗๘. เอกคฺคตา อวิกฺเขโป, สาวิสาหารลกฺขณา;

สมฺปิณฺฑนรสา จิตฺตํ, สโมธานนฺติ คยฺหติ.

๗๙. ยาปนํ สหชาตาน-มนุปาลนลกฺขณํ;

ชีวิตํ ชีวนรสํ, อายุพนฺโธติ คยฺหติ.

๘๐. สารณา มนสีกาโร, สมนฺนาหารลกฺขโณ;

สํโยชนรโส จิตฺต-ปฏิปตฺตีติ คยฺหติ.

๘๑. สงฺกปฺปนลกฺขโณ ตกฺโก, สหชาภินิโรปโน;

อาลมฺพาหนนรโส, สนฺนิรุชฺโฌติ คยฺหติ.

๘๒. วิจาโร อนุสนฺธาโน, อนุมชฺชนลกฺขโณ;

จิตฺตานุโยชนรโส, อนุเปกฺขาติ คยฺหติ.

๘๓. อธิโมกฺโข อสํสปฺโป, สุสนฺนิฏฺฐานลกฺขโณ;

นิจฺจลาปาทนรโส, ทฬฺหวุตฺตีติ คยฺหติ.

๘๔. วีริยํ ปน วายาโม, มหุสฺสาหนลกฺขโณ;

กิจฺจาสํสีทนรโส, อุปตฺถมฺโภติ คยฺหติ.

๘๕. อาลมฺพตฺถิกตา ฉนฺโท, กตฺตุกามตลกฺขโณ;

อาลมฺพเณสนรโส, หตฺถาทานนฺติ คยฺหติ.

๘๖. สหชาตานุผรณา, สมฺปิยายนลกฺขณา;

สมฺปีนนรสา ปีติ, ปาโมชฺชมิติ คยฺหติ.

๘๗. เจโตสทฺทหนํ สทฺธา, ภูโตกปฺปนลกฺขณา;

หิตปกฺขนฺทนรสา, อธิมุตฺตีติ คยฺหติ.

๘๘. อสมฺโมสา สภาเวสุ, สติ ธารณลกฺขณา;

ธมฺมาปิลาปนรสา, อปฺปมาโทติ คยฺหติ.

๘๙. หิรี เชคุจฺฉา ปาเปสุ, สา หรายนลกฺขณา;

หีฬสํโกจนรสา, ปาปลชฺชาติ คยฺหติ.

๙๐. ปาปสารชฺชโมตฺตปฺปํ, อุพฺเพคุตฺตาสลกฺขณํ;

ภยสงฺโกจนรสํ, อวิสฺสาโสติ คยฺหติ.

๙๑. อโลโภ อนภิสงฺโค, อปริคฺคหลกฺขโณ;

มุตฺตปฺปวตฺตนรโส, อสํสคฺโคติ คยฺหติ.

๙๒. อโทโส จิตฺตสาขลฺยํ, อพฺยาปชฺชนลกฺขโณ;

สณฺหปฺปวตฺตนรโส, โสมฺมภาโวติ คยฺหติ.

๙๓. อโมโห ขลิตาภาโว, ปฏิวิชฺฌนลกฺขโณ;

วิสโยภาสนรโส, ปฏิโพโธติ คยฺหติ.

๙๔. ตตฺรมชฺฌตฺตโตเปกฺขา, สมีกรณลกฺขณา;

อปกฺขปาตนรสา, สมวาโหติ คยฺหติ.

๙๕. ปสฺสทฺธิ กายจิตฺตานํ, ทรถาภาวลกฺขณา;

อปริปฺผนฺทนรสา, สีติภาโวติ คยฺหติ.

๙๖. ลหุตา กายจิตฺตานํ, อทนฺธาการลกฺขณา;

อวิตฺถารรสา สลฺลหุกวุตฺตีติ คยฺหติ.

๙๗. มุทุตา กายจิตฺตานํ, กกฺขฬาภาวลกฺขณา;

กิจฺจาวิโรธนรสา, อนุกุลฺยนฺติ คยฺหติ.

๙๘. กมฺมญฺญตา อุภินฺนมฺปิ, อลํกิจฺจสฺส ลกฺขณา;

ปวตฺติสมฺปตฺติรสา, โยคภาโวติ คยฺหติ.

๙๙. ตถา ปาคุญฺญตา ทฺวินฺนํ, วิสทาการลกฺขณา;

สุขปฺปวตฺตนรสา, เสริภาโวติ คยฺหติ.

๑๐๐. อุชุตา กายจิตฺตานํ, กุฏิลาภาวลกฺขณา;

ชิมฺหนิมฺมทนรสา, อุชุวุตฺตีติ คยฺหติ.

๑๐๑. สมฺมาวาจา วจีสุทฺธิ, วาจาสํยมลกฺขณา;

มิจฺฉาวาโจรมรสา, วจีเวลาติ คยฺหติ.

๑๐๒. สมฺมากมฺมํ กฺริยาสุทฺธํ, สมฺมากรณลกฺขณํ;

มิจฺฉากมฺโมรมรสํ, กฺริยาเวลาติ คยฺหติ.

๑๐๓. สมฺมาชีโว วิสุทฺเธฏฺฐิ, อลฺลิฏฺฐาชีวลกฺขโณ;

มิจฺฉาชีโวรมรโส, สมฺมาวุตฺตีติ คยฺหติ.

๑๐๔. กรุณา ทีนสตฺเตสุ, ทุกฺขาปนยลกฺขณา;

โสตฺถิตาปตฺถนรสา, อนุกมฺปาติ คยฺหติ.

๑๐๕. สุขฏฺฐิเตสุ มุทิตา, อนุโมทนลกฺขณา;

เจโตวิกาสนรสา, อวิโรโธติ คยฺหติ.

๑๐๖. เจโตสารชฺชนา โลโภ, อปริจฺจาคลกฺขโณ;

อาลมฺพคิชฺฌนรโส, อภิลคฺโคติ คยฺหติ.

๑๐๗. เจโตพฺยาปชฺชนํ โทโส, สมฺปทุสฺสนลกฺขโณ;

อาลมฺพณฆาตรโส, จณฺฑิกฺกมิติ คยฺหติ.

๑๐๘. เจโตสมฺมุยฺหนํ โมโห,

โส สมฺมุยฺหนลกฺขโณ;

สภาวจฺฉาทนรโส,

อนฺธภาโวติ คยฺหติ.

๑๐๙. ปาปาชิคุจฺฉาหิริกํ, นิลฺลชฺชาการลกฺขณํ;

ปาโปปลาปนรสํ, มลคฺคาโหติ คยฺหติ.

๑๑๐. อสารชฺชนมโนตฺตปฺปมนุตฺตาสนลกฺขณํ;

ปาปปกฺขนฺทนรสํ, ปาคพฺภมิติ คยฺหติ.

๑๑๑. ทิฏฺฐิ ทฬฺหวิปลฺลาโส, สา ปรามาสลกฺขณา;

ตุจฺฉาภินิเวสนรสา, มิจฺฉาคาโหติ คยฺหติ.

๑๑๒. ‘‘อหสฺมี’’ติ มญฺญมาโน, โส สมุนฺนติลกฺขโณ;

เกตุสมฺปคฺคหรโส, อหํกาโรติ คยฺหติ.

๑๑๓. ปรสมฺปตฺตีสุ อิสฺสา, อกฺขมาการลกฺขณา;

เจโตวิกุจนรสา, วิมุขตฺตนฺติ คยฺหติ.

๑๑๔. ปริคฺคเหสุ มจฺเฉรํ, สนฺนิคูหนลกฺขณํ;

สามญฺญาสหนรสํ, เววิจฺฉมิติ คยฺหติ.

๑๑๕. เจโตปหนนํ ถีนํ, ตํ สํสีทนลกฺขณํ;

อุสฺสาหภญฺชนรสํ, สํขิตฺตตฺตนฺติ คยฺหติ.

๑๑๖. วิฆาโต สหชาตานํ, มิทฺธํ โมหนลกฺขณํ;

สตฺติสํภญฺชนรสํ, อาตุรตฺตนฺติ คยฺหติ.

๑๑๗. อุทฺธจฺจํ จิตฺตวิกฺเขโป, อวูปสมลกฺขณํ;

เจโตนวฏฺฐานรสํ, ภนฺตตฺตมิติ คยฺหติ.

๑๑๘. วิปฺปฏิสาโร กุกฺกุจฺจมนุโสจนลกฺขณํ;

อตฺตานุโสจนรสํ, ปจฺฉาตาโปติ คยฺหติ.

๑๑๙. กงฺขายนา วิจิกิจฺฉา, อสนฺนิฏฺฐานลกฺขณา;

อเนกคาหนรสา, อปฺปติฏฺฐาติ คยฺหติ.

๑๒๐. อิจฺเจวํ ลกฺขณาทีหิ, วิภาเวยฺย วิจกฺขโณ;

เตปญฺญาสสภาเวสุ, สภาวาการลกฺขณํ.

๑๒๑. ลกฺขณตฺถกุสลา สลกฺขเณ,

ลกฺขณตฺถปรเมปิ เกวลํ;

ลกฺขณุคฺคหสุขาย วณฺณยุํ,

ลกฺขณาทิมุขโต สลกฺขณํ.

๑๒๒. อตฺถํ ตเมวมนุคมฺม มเยตฺถ วุตฺต-

มตฺถานมตฺถนยนตฺถมเนกธาปิ;

ปตฺเถยฺย เมตฺถ วจนตฺถนเยหิ ญาณ-

มตฺเถสุ พุทฺธวจนตฺถนยตฺถิเกหิ.

อิติ นามรูปปริจฺเฉเท ลกฺขณรสุปฏฺฐานวิภาโค นาม

ทุติโย ปริจฺเฉโท.