๒๐. วีสติโม ปริจฺเฉโท

มคฺคามคฺคญาณทสฺสนวิสุทฺธินิทฺเทโส

๑๒๖๓. กลาปสมฺมสเนเนว,

โยโค กรณิโย สิยา;

มคฺคามคฺเค ตุ ญาณํ ต-

มธิคนฺตุํ ปนิจฺฉตา.

๑๒๖๔. ปจฺจุปฺปนฺนสฺส ธมฺมสฺส, นิพฺพตฺติ อุทโย มโต;

วโย วิปริณาโมติ, ตสฺเสว สมุทีริตา.

๑๒๖๕. อนุปสฺสนาปิ ญาณนฺติ, วรญาเณน เทสิตํ;

โส ปเนวํ ปชานาติ, โยคาวจรมาณโว.

๑๒๖๖. อิมสฺส นามรูปสฺส, ปุพฺเพ อุปฺปตฺติโต ปน;

นิจโย ราสิ วา นตฺถิ, ตถา อุปฺปชฺชโตปิ จ.

๑๒๖๗. ราสิโต นิจยา วาปิ, นตฺถิ อาคมนนฺติ จ;

ตถา นิรุชฺฌมานสฺส, น ทิสาคมนนฺติ จ.

๑๒๖๘. นิรุทฺธสฺสาปิ เอกสฺมึ, ฐาเน นตฺถิ จโยติ จ;

เอตฺถ วีณูปมา วุตฺตา, เอตสฺสตฺถสฺส ทีปเน.

๑๒๖๙. อุทพฺพยมนกฺการเมวํ สงฺเขปโต ปน;

กตฺวา ตสฺเสว ญาณสฺส, วิภงฺคสฺส วเสน ตุ.

๑๒๗๐. ‘‘อวิชฺชาสมุทยา รูปสมุทโย’’ติ หิ อาทินา;

นเยเนเกกขนฺธสฺส, อุทยพฺพยทสฺสเน.

๑๒๗๑. ทส ทสาติ กตฺวาน, วุตฺตา ปญฺญาสลกฺขณา;

เตสํ ปน วเสนาปิ, ธมฺเม สมนุปสฺสติ.

๑๒๗๒. เอวํ รูปุทโย โหติ, เอวมสฺส วโย อิติ;

อุเทติ เอวํ รูปมฺปิ, เอวํ รูปํ ตุ เวติ จ.

๑๒๗๓. เอวํ ปจฺจยโตเปตฺถ, ขณโต อุทยพฺพยํ;

ปสฺสโต สพฺพธมฺมา จ, ปากฏา โหนฺติ ตสฺส เต.

๑๒๗๔. อุทเก ทณฺฑราชีว, อารคฺเคริว สาสโป;

วิชฺชุปฺปาทาว ธมฺมา เต, ปริตฺตฏฺฐายิโน สิยุํ.

๑๒๗๕. กทลีสุปินาลาตจกฺกมายุปมา อิเม;

อสารา ปน นิสฺสารา, หุตฺวา ขายนฺติ โยคิโน.

๑๒๗๖. เอวเมตฺตาวตา เตน, อุทยพฺพยทสฺสนํ;

ลกฺขณานิ จ ปญฺญาส, ปฏิวิชฺฌ ฐิตํ ปน.

๑๒๗๗. ญาณํ อธิคตํ โหติ, ตรุณํ ปฐมํ ปน;

ยสฺส จาธิคมา โยคี, โหตารทฺธวิปสฺสโก.

๑๒๗๘. วิปสฺสนาย เหตาย,

กรุณายาถ โยคิโน;

วิปสฺสกสฺส ชายนฺเต,

อุปเกฺลสา ทเสวิเม.

๑๒๗๙. โอภาโส ปีติ ปสฺสทฺธิ, ญาณํ สทฺธา สตี สุขํ;

อุเปกฺขา วีริยํ นิกนฺตีติ, อุปเกฺลสา ทเสวิเม.

๑๒๘๐. สมฺปตฺตปฏิเวธสฺส, โสตาปนฺนาทิโนปิ จ;

ตถา วิปฺปฏิปนฺนสฺส, อุปเกฺลสา น ชายเร.

๑๒๘๑. สมฺมาว ปฏิปนฺนสฺส, ยุตฺตโยคสฺส ภิกฺขุโน;

สทา วิปสฺสกสฺเสว, อุปฺปชฺชนฺติ กิรสฺสุ เต.

๑๒๘๒. วิปสฺสนาย โอภาโส, โอภาโสติ ปวุจฺจติ;

ตสฺมึ ปน สมุปฺปนฺเน, โยคาวจรภิกฺขุ โส.

๑๒๘๓. มคฺคปฺปตฺโต ผลปฺปตฺโต, อหมสฺมีติ คณฺหติ;

อมคฺคํเยว มคฺโคติ, ตสฺเสวํ ปน คณฺหโต.

๑๒๘๔. เอวํ วิปสฺสนาวีถิ,

โอกฺกนฺตา นาม โหติ สา;

โอภาสเมว โส ภิกฺขุ,

อสฺสาเทนฺโต นิสีทติ.

๑๒๘๕. ปีติ วิปฺปสฺสนาปีติ, ตสฺส ตสฺมึ ขเณ ปน;

ตทา ปญฺจวิธา ปีติ, ชายนฺเต ขุทฺทิกาทิกา.

๑๒๘๖. วิปสฺสนาย ปสฺสทฺธิ, ปสฺสทฺธีติ ปวุจฺจติ;

โยคิโน กายจิตฺตานิ, ปสฺสทฺธาเนว โหนฺติ หิ.

๑๒๘๗. ลหูนิ จ มุทูเนว, กมฺมญฺญาเนว โหนฺติ หิ;

ปสฺสทฺธาทีหิ โส ภิกฺขุ, อนุคฺคหิตมานโส.

๑๒๘๘. อมานุสึ รตึ นาม,

อนุโภติ อนุตฺตรํ;

ยํ สนฺธาย จ คาถาโย,

ภาสิตา หิ มเหสินา.

๑๒๘๙. ‘‘สุญฺญาคารํ ปวิฏฺฐสฺส, สนฺตจิตฺตสฺส ภิกฺขุโน;

อมานุสี รติ โหติ, สมฺมา ธมฺมํ วิปสฺสโต.

๑๒๙๐. ‘‘ยโต ยโต สมฺมสติ, ขนฺธานํ อุทยพฺพยํ;

ลภตี ปีติปาโมชฺชํ, อมตํ ตํ วิชานต’’นฺติ.

๑๒๙๑. ญาณาทโย อุปเกฺลสา, เญยฺยา วุตฺตนเยนิธ;

เอเต ทส อุปเกฺลสา, วชฺชนียาว โยคินา.

๑๒๙๒. เอตฺโถภาสาทโย ธมฺมา,

อุปเกฺลสสฺส วตฺถุโต;

อุปเกฺลสาติ นิทฺทิฏฺฐา,

อุปเกฺลสนิกนฺติ ตุ.

๑๒๙๓. ตํ ตมาวชฺชมานสฺส, ภาวนา ปริหายติ;

อสตฺเต สตฺตสญฺญี จ, โหติ อปฺปสฺสุโต นโร.

๑๒๙๔. สพฺโพภาสาทโย ธมฺเม, น มคฺโคติ วิจารยํ;

มคฺโค วิปสฺสนาญาณํ, อิจฺเจวํ ปน ปณฺฑิโต.

๑๒๙๕. ววตฺถเปติ มคฺคญฺจ, อมคฺคญฺเจว เจตสา;

ตสฺส เจวํ อยํ มคฺโค, นายํ มคฺโคติ โยคิโน.

๑๒๙๖. มคฺคามคฺคญฺจ วิญฺญาย, ฐิตญาณมิทํ ปน;

มคฺคามคฺเคสุญาณนฺติ, ภูริญาเณน เทสิตํ.

๑๒๙๗. มคฺคามคฺคญาณทสฺสเนสุ โกวิทา,

สาราสารเวทิโน สมาหิตาหิตา;

มคฺคามคฺคญาณทสฺสนนฺติ ตํ อิทํ,

พุทฺธา พุทฺธสาวกา วทนฺติ วาทิโน.

อิติ อภิธมฺมาวตาเร มคฺคามคฺคญาณทสฺสนวิสุทฺธินิทฺเทโส

นาม วีสติโม ปริจฺเฉโท.