๑๗. สตฺตรสโม ปริจฺเฉโท

อภิญฺญารมฺมณนิทฺเทโส

๑๑๐๔. อนาคตํสญาณญฺจ, ยถากมฺมุปคมฺปิ จ;

ปญฺจ อิทฺธิวิธาทีนิ, สตฺตาภิญฺญา อิมา ปน.

๑๑๐๕. เอตาสํ ปน สตฺตนฺนํ, อภิญฺญานมิโต ปรํ;

ปวกฺขามิ สมาเสน, อารมฺมณวินิจฺฉยํ.

๑๑๐๖. อารมฺมณตฺติกา วุตฺตา, เย จตฺตาโร มเหสินา;

สตฺตนฺนเมตฺถ ญาณานํ, สมฺปวตฺตึ สุณาถ เม.

๑๑๐๗. ตตฺถ อิทฺธิวิธญาณํ, ปริตฺตาทีสุ สตฺตสุ;

อารมฺมณวิภาเคสุ, ปวตฺตติ กถํ ปน.

๑๑๐๘. กาเยนาทิสฺสมาเนน, คนฺตุกาโม ยทาภเว;

จิตฺตสนฺนิสฺสิตํ กตฺวา, กายํ จิตฺตวเสน ตํ.

๑๑๐๙. มหคฺคเต จ จิตฺตสฺมึ, สมาโรเปติ โส ตทา;

กายารมฺมณโต ญาณํ, ปริตฺตารมฺมณํ สิยา.

๑๑๑๐. ทิสฺสมาเนน กาเยน, คนฺตุกาโม ยทา ภเว;

กายสนฺนิสฺสิตํ กตฺวา, จิตฺตํ กายวเสน ตํ.

๑๑๑๑. ปาทกชฺฌานจิตฺตํ ตํ, กาเย โรเปติ โส ตทา;

ฌานารมฺมณโต ญาณํ, ตํ มหคฺคตโคจรํ.

๑๑๑๒. อนาคตมตีตญฺจ, กโรติ วิสยํ ยทา;

อตีตารมฺมณํ โหติ, ตทานาคตโคจรํ.

๑๑๑๓. กาเยน ทิสฺสมาเนน, คมเน ปน ภิกฺขุโน;

ปจฺจุปฺปนฺโน ภเว ตสฺส, โคจโรติ วินิทฺทิเส.

๑๑๑๔. กายํ จิตฺตวเสนาปิ, จิตฺตํ กายวเสน วา;

ปริณามนกาลสฺมึ, อชฺฌตฺตารมฺมณํ สิยา.

๑๑๑๕. พหิทฺธารมฺมณํ โหติ, พหิทฺธารูปทสฺสเน;

เอวมิทฺธิวิธํ ญาณํ, สมฺปวตฺตติ สตฺตสุ.

๑๑๑๖. ปจฺจุปฺปนฺเน ปริตฺเต จ, พหิทฺธชฺฌตฺติเกสุปิ;

จตูเสฺวเตสุ ธมฺเมสุ, ทิพฺพโสตํ ปวตฺตติ.

๑๑๑๗. ปจฺจุปฺปนฺโน ปริตฺโต จ, สทฺโท อารมฺมณํ ยโต;

ปริตฺตารมฺมณํ ปจฺจุ-ปฺปนฺนารมฺมณตํ คตํ.

๑๑๑๘. อตฺตโน กุจฺฉิสทฺทสฺส, สวเนปิ ปรสฺส จ;

อชฺฌตฺตารมฺมณญฺเจว, พหิทฺธารมฺมณมฺปิ จ.

๑๑๑๙. เจโตปริยญาณมฺปิ, ปริตฺตาทีสุ อฏฺฐสุ;

อารมฺมณวิภาเคสุ, ปวตฺตติ กถํ ปน.

๑๑๒๐. ปริตฺตารมฺมณํ โหติ, ปริตฺตานํ ปชานเน;

ชานเน มชฺฌิมานํ ตุ, ตํ มหคฺคตโคจรํ.

๑๑๒๑. ชานเน ปน มคฺคสฺส, ผลสฺสาปิ ปชานเน;

ตทา ปนสฺส ญาณสฺส, อปฺปมาโณว โคจโร.

๑๑๒๒. ตํ มคฺคารมฺมณํ โหติ, มคฺคจิตฺตสฺส ชานเน;

ปริยาเยเนเวตสฺส, มคฺคารมฺมณตา มตา.

๑๑๒๓. อตีเต สตฺตทิวส-พฺภนฺตเร จ ยทา ปน;

อนาคเต ตถา สตฺต-ทิวสพฺภนฺตเรปิ จ.

๑๑๒๔. ปเรสํ ปน จิตฺตสฺส, ชานเน สมุทีริตํ;

อตีตารมฺมณญฺเจว, ตทานาคตโคจรํ.

๑๑๒๕. กถญฺจ ปน ตํ ปจฺจุปฺปนฺนโคจรตํ คตํ;

ปจฺจุปฺปนฺนํ ติธา วุตฺตํ, ขณสนฺตติอทฺธโต.

๑๑๒๖. ตตฺถ ติกฺขณสมฺปตฺตํ, ปจฺจุปฺปนฺนขณาทิกํ;

เอกเทฺวสนฺตติวารปริยาปนฺนมิทํ ปน.

๑๑๒๗. สนฺตติปจฺจุปฺปนฺนนฺติ, อาหุ สนฺตติโกวิทา;

เอกพฺภวปริจฺฉินฺนํ, ปจฺจุปฺปนฺนนฺติ ปจฺฉิมํ.

๑๑๒๘. ขณาทิกตฺตยํ ปจฺจุ-ปฺปนฺนํ ตมาหุ เกจิธ;

เจโตปริยญาณสฺส, โหติ อารมฺมณํ อิติ.

๑๑๒๙. ยถา จ ปุปฺผมุฏฺฐิมฺหิ, อุกฺขิตฺเต คคเน ปน;

อวสฺสํ เอกเมกสฺส, วณฺฏํ วณฺเฏน วิชฺฌติ.

๑๑๓๐. เอวํ มหาชนสฺสาปิ, จิตฺเต อาวชฺชิเต ปน;

เอกสฺส จิตฺตเมเกน, อวสฺสํ ปน วิชฺฌติ.

๑๑๓๑. เยนาวชฺชติ จิตฺเตน, เยน ชานาติ เจตสา;

เตสํ ทฺวินฺนํ สหฏฺฐานา-ภาวโต ตํ น ยุชฺชติ.

๑๑๓๒. ชวนาวชฺชนานํ ตุ, นานารมฺมณปตฺติโต;

อนิฏฺเฐ ปน หิ ฐาเน, อยุตฺตนฺติ ปกาสิตํ.

๑๑๓๓. ตสฺมา สนฺตติอทฺธาน-ปจฺจุปฺปนฺนานเมว ตุ;

วเสน ปจฺจุปฺปนฺนํ ตํ, โหติ อารมฺมณํ อิทํ.

๑๑๓๔. ปจฺจุปฺปนฺนมฺปิ อทฺธาขฺยํ, อิทํ ชวนวารโต;

ทีเปตพฺพนฺติ นิทฺทิฏฺฐํ, ตตฺรายํ ทีปนานโย.

๑๑๓๕. ยทา ปรสฺส จิตฺตญฺหิ, ญาตุมาวชฺชติทฺธิมา;

อาวชฺชนมโน ตสฺส, ปจฺจุปฺปนฺนขณวฺหยํ.

๑๑๓๖. อารมฺมณํ ตทา กตฺวา, เตน สทฺธึ นิรุชฺฌติ;

ชวนานิ หิ ชายนฺเต, ตสฺส จตฺตาริ ปญฺจ วา.

๑๑๓๗. เอเตสํ ปจฺฉิมํ จิตฺตํ, อิทฺธิจิตฺตมุทีริตํ;

กามาวจรจิตฺตานิ, เสสานีติ วินิทฺทิเส.

๑๑๓๘. เอเตสํ ปน สพฺเพสํ, นิรุทฺธํ ตุ ตเทว จ;

จิตฺตํ อารมฺมณํ โหติ, ตสฺมา สพฺพานิ ตานิปิ.

๑๑๓๙. เอการมฺมณตํ ยนฺติ, น นานารมฺมณานิ หิ;

อทฺธาวสา ภเว ปจฺจุ-ปฺปนฺนารมฺมณโต ปน.

๑๑๔๐. เอการมฺมณภาเวปิ, อิทฺธิมานสเมว จ;

ปรสฺส จิตฺตํ ชานาติ, เนตรานิ ยถา ปน.

๑๑๔๑. จกฺขุทฺวาเร ตุ วิญฺญาณํ, รูปํ ปสฺสติ เนตรํ;

เอวเมว จ ตํ อิทฺธิ-จิตฺตเมว จ ชานาติ.

๑๑๔๒. ปรจิตฺตารมฺมณตฺตา, พหิทฺธารมฺมณํ สิยา;

เจโตปริยญาณมฺปิ, อฏฺฐเสฺวว ปวตฺตติ.

๑๑๔๓. ปุพฺเพนิวาสญาณมฺปิ, ปริตฺตาทีสุ อฏฺฐสุ;

อารมฺมณวิภาเคสุ, ปวตฺตติ กถํ ปน.

๑๑๔๔. กามาวจรขนฺธานํ, สมนุสฺสรเณ ปน;

ปริตฺตารมฺมณํเยว, โหตีติ ปริทีปเย.

๑๑๔๕. รูปาวจริการุปฺปขนฺธานุสฺสรเณ ปน;

ภวตีติ หิ ญาตพฺพํ, ตํ มหคฺคตโคจรํ.

๑๑๔๖. อตีเต อตฺตนา มคฺคํ, ภาวิตํ ตุ ผลมฺปิ วา;

สมนุสฺสรโต เอว-ปฺปมาณารมฺมณํ สิยา.

๑๑๔๗. สมนุสฺสรโต มคฺคํ, มคฺคารมฺมณเมว ตํ;

อตีตารมฺมณํเยว, โหติ เอกนฺตโต อิทํ.

๑๑๔๘. เจโตปริยญาณมฺปิ, ยถากมฺมุปคมฺปิ จ;

อตีตารมฺมณา โหนฺติ, กิญฺจาปิ อถ โข ปน.

๑๑๔๙. เจโตปริยญาณสฺส, สตฺตทฺทิวสพฺภนฺตรํ;

อตีตํ จิตฺตเมวสฺส, อารมฺมณมุทีริตํ.

๑๑๕๐. อตีเต เจตนามตฺตํ, ยถากมฺมุปคสฺสปิ;

ปุพฺเพนิวาสญาณสฺส, นตฺถิ กิญฺจิ อโคจรํ.

๑๑๕๑. อชฺฌตฺตารมฺมณํ อตฺต-ขนฺธานุสฺสรเณ สิยา;

พหิทฺธารมฺมณํ อญฺญ-ขนฺธานุสฺสรเณ ภเว.

๑๑๕๒. สรเณ นามโคตฺตสฺส, ตํ นวตฺตพฺพโคจรํ;

ปุพฺเพนิวาสญาณมฺปิ, อฏฺฐเสฺวว ปวตฺตติ.

๑๑๕๓. ปจฺจุปฺปนฺเน ปริตฺเต จ, พหิทฺธชฺฌตฺติเกสุปิ;

จตูเสฺวเตสุ ธมฺเมสุ, ทิพฺพจกฺขุ ปวตฺตติ.

๑๑๕๔. ทิพฺพโสตสมํ ทิพฺพ-จกฺขุอารมฺมณกฺกเม;

รูปํ สทฺโทติ ทฺวินฺนํ ตุ, อยเมว วิเสสตา.

๑๑๕๕. อนาคตํสญาณมฺปิ, ปริตฺตาทีสุ อฏฺฐสุ;

อารมฺมณวิภาเคสุ, ปวตฺตติ กถํ ปน.

๑๑๕๖. นิพฺพตฺติสฺสติ ยํ กามา-วจเรติ ปชานโต;

ปริตฺตารมฺมณํ โหติ, รูปารูเปสฺวนาคเต.

๑๑๕๗. นิพฺพตฺติสฺสติ ยญฺจาปิ, สิยา มหคฺคตโคจรํ;

ภาเวสฺสติ อยํ มคฺคํ, ผลํ สจฺฉิกริสฺสติ.

๑๑๕๘. เอวํ ปชานเน อปฺป-มาณารมฺมณตํ ภเว;

มคฺคํ ภาเวสฺสติจฺเจว, ชานเน มคฺคโคจรํ.

๑๑๕๙. เอกนฺเตน อิทํ ญาณํ, โหตานาคตโคจรํ;

เจโตปริยํ ตุ กิญฺจาปิ, โหตานาคตโคจรํ.

๑๑๖๐. อถ โข ปน ตํ สตฺต-ทิวสพฺภนฺตรํ ปน;

จิตฺตเมว จ ชานาติ, น หิ ตํ อญฺญโคจรํ.

๑๑๖๑. อนาคตํสญาณสฺส, อนาคตํสโคจรํ;

‘‘อหํ เทโว ภวิสฺสามิ’’-จฺเจวมชฺฌตฺตโคจรํ.

๑๑๖๒. ‘‘ติสฺโส ผุสฺโส อมุตฺรายํ,

นิพฺพตฺติสฺสตินาคเต’’;

อิจฺเจวํ ชานเน ตสฺส,

พหิทฺธารมฺมณํ สิยา.

๑๑๖๓. ชานเน นามโคตฺตสฺส, ยสฺส กสฺสจินาคเต;

ปุพฺเพนิวาสญาณํว, ตํ นวตฺตพฺพโคจรํ.

๑๑๖๔. ยถากมฺมุปคญาณํ, ปริตฺตาทีสุ ปญฺจสุ;

อารมฺมณวิภาเคสุ, ปวตฺตติ กถํ ปน.

๑๑๖๕. ชานเน กามกมฺมสฺส, ปริตฺตารมฺมณํ สิยา;

ตถา มหคฺคตกมฺมสฺส, ตํ มหคฺคตโคจรํ.

๑๑๖๖. อตีตเมว ชานาติ, ตสฺมา จาตีตโคจรํ;

อชฺฌตฺตารมฺมณํ โหติ, อตฺตโน กมฺมชานเน.

๑๑๖๗. พหิทฺธารมฺมณํ โหติ, ปรกมฺมปชานเน;

เอวํ ปวตฺติ ญาตพฺพา, ยถากมฺมุปคสฺสปิ.

๑๑๖๘. สตฺตนฺนมฺปิ อภิญฺญานํ, วุตฺโต อารมฺมณกฺกโม;

เอตฺถ วุตฺตนเยเนว, เวทิตพฺโพ วิภาวินา.

๑๑๖๙. วิวิธตฺถวณฺณปเทหิ สมฺปนฺนํ,

มธุรตฺถมตินีหรํ คนฺถํ;

โสตุชนสฺส หทยปีติกรํ,

สุเณยฺย โกจิ มนุโช สเจตโน.

อิติ อภิธมฺมาวตาเร อภิญฺญารมฺมณนิทฺเทโส นาม

สตฺตรสโม ปริจฺเฉโท.