๑๔. จุทฺทสโม ปริจฺเฉโท

รูปาวจรสมาธิภาวนานิทฺเทโส

๗๘๙. ภาวนานยมหํ หิตานยํ,

มานยญฺจ สุคตํ สุขานยํ;

พฺยากโรมิ ปรมํ อิโต ปรํ,

ตํ สุณาถ มธุรตฺถวณฺณนํ.

๗๙๐. อุตฺตรํ ตุ มนุสฺสานํ, ธมฺมโต ญาณทสฺสนํ;

ปตฺตุกาเมน กาตพฺพํ, อาทิโต สีลโสธนํ.

๗๙๑. สงฺกสฺสรสมาจาเร, ทุสฺสีเล สีลวชฺชิเต;

นตฺถิ ฌานํ กุโต มคฺโค, ตสฺมา สีลํ วิโสธเย.

๗๙๒. สีลํ จาริตฺตวาริตฺตวเสน ทุวิธํ มตํ;

ตํ ปนาจฺฉิทฺทมกฺขณฺฑมกมฺมาสมนินฺทิตํ.

๗๙๓. กตฺตพฺพํ อตฺถกาเมน, วิเวกสุขมิจฺฉตา;

สีลญฺจ นาม ภิกฺขูนํ, อลงฺกาโร อนุตฺตโร.

๗๙๔. รตนํ สรณํ เขมํ, ตาณํ เลณํ ปรายณํ;

จินฺตามณิ ปณีโต จ, สีลํ ยานมนุตฺตรํ.

๗๙๕. สีตลํ สลิลํ สีลํ, กิเลสมลโธวนํ;

คุณานํ มูลภูตญฺจ, โทสานํ พลฆาติ จ.

๗๙๖. ติทิวาโรหณญฺเจตํ, โสปานํ ปรมุตฺตมํ;

มคฺโค เขโม จ นิพฺพานนครสฺส ปเวสเน.

๗๙๗. ตสฺมา สุปริสุทฺธํ ตํ, สีลํ ทุวิธลกฺขณํ;

กตฺตพฺพํ อตฺถกาเมน, ปิยสีเลน ภิกฺขุนา.

๗๙๘. กาตพฺโพ ปน สีลสฺมึ, ปริสุทฺเธ ฐิเตนิธ;

ปลิโพธสฺสุปจฺเฉโท, ปลิโพธา ทสาหุ จ.

๗๙๙. ‘‘อาวาโส จ กุลํ ลาโภ,

คโณ กมฺมญฺจ ปญฺจมํ;

อทฺธานํ ญาติ อาพาโธ,

คนฺโถ อิทฺธีติ เต ทสา’’ติ.

๘๐๐. ปลิโพธสฺสุปจฺเฉทํ, กตฺวา ทสวิธสฺสปิ;

อุปสงฺกมิตพฺโพ โส, กมฺมฏฺฐานสฺส ทายโก.

๘๐๑. ปิโย ครุ ภาวนีโย, วตฺตา จ วจนกฺขโม;

คมฺภีรญฺจ กถํ กตฺตา, โน จฏฺฐาเน นิโยชโก.

๘๐๒. เอวมาทิคุโณเปตมุปคนฺตฺวา หิเตสินํ;

กลฺยาณมิตฺตํ กาเลน, กมฺมฏฺฐานสฺส ทายกํ.

๘๐๓. กมฺมฏฺฐานํ คเหตพฺพํ, วตฺตํ กตฺวา ปนสฺส ตุ;

เตนาปิ จริตํ ญตฺวา, ทาตพฺพํ ตสฺส ภิกฺขุโน.

๘๐๔. จริตํ ปนิทํ ราคโทสโมหวเสน จ;

สทฺธาพุทฺธิวิตกฺกานํ, วเสน ฉพฺพิธํ มตํ.

๘๐๕. โวมิสฺสกนยา เตสํ, จตุสฏฺฐิ ภวนฺติ เต;

เตหิ อตฺโถ น จตฺถีติ, น มยา อิธ ทสฺสิตา.

๘๐๖. อสุภา จ ทเสเวตฺถ, ตถา กายคตาสติ;

เอกาทส อิเม ราค-จริตสฺสานุกูลตา.

๘๐๗. จตสฺโส อปฺปมญฺญาโย, สวณฺณกสิณา อิเม;

อฏฺเฐว จ สทา โทส-จริตสฺสานุกูลตา.

๘๐๘. ตํ โมหจริตสฺเสตฺถ, วิตกฺกจริตสฺส จ;

อนุกูลนฺติ นิทฺทิฏฺฐํ, อานาปานํ ปเนกกํ.

๘๐๙. ปุริมานุสฺสติฉกฺกํ, สทฺธาจริตเทหิโน;

มรณูปสมายุตฺตา, สติมาหารนิสฺสิตา.

๘๑๐. สญฺญา ธาตุววตฺถานํ, พุทฺธิปฺปกติชนฺตุโน;

อิเม ปน จ จตฺตาโร, อนุกูลาติ ทีปิตา.

๘๑๑. จตฺตาโรปิ จ อารุปฺปา, เสสานิ กสิณานิ จ;

อนุกูลา อิเม สพฺพ-จริตานนฺติ วณฺณิตา.

๘๑๒. อิทํ สพฺพํ ปเนกนฺต-วิปจฺจนีกภาวโต;

อติสปฺปายโต วุตฺต-มิติ เญยฺยํ วิภาวินา.

๘๑๓. กมฺมฏฺฐานานิ สพฺพานิ, จตฺตาลีสาติ นิทฺทิเส;

กสิณานิ ทส เจว, อสุภานุสฺสตี ทส.

๘๑๔. จตสฺโส อปฺปมญฺญาโย, จตฺตาโร จ อรูปิโน;

จตุธาตุววตฺถานํ, สญฺญา จาหารตา อิติ.

๘๑๕. กมฺมฏฺฐาเนสุ เอเตสุ, อุปจารวหา กติ;

อานาปานสตึ กาย-คตํ หิตฺวา ปนฏฺฐปิ.

๘๑๖. เสสานุสฺสติโย สญฺญา, ววตฺถานนฺติ เตรส;

อุปจารวหา วุตฺตา, เสสา เต อปฺปนาวหา.

๘๑๗. อปฺปนายาวเหเสฺวตฺถ, กสิณานิ ทสาปิ จ;

อานาปานสตี เจว, จตุกฺกชฺฌานิกา อิเม.

๘๑๘. อสุภานิ ทส เจตฺถ, ตถา กายคตาสติ;

เอกาทส อิเม ธมฺมา, ปฐมชฺฌานิกา สิยุํ.

๘๑๙. อาทิพฺรหฺมวิหาราติ, ติกชฺฌานวหา ตโย;

จตุตฺถาปิ จ อารุปฺปา, จตุตฺถชฺฌานิกา มตา.

๘๒๐. วเสนารมฺมณงฺคานํ, ทุวิโธ สมติกฺกโม;

โคจราติกฺกมารูเป, รูเป ฌานงฺคติกฺกโม.

๘๒๑. ทเสว กสิณาเนตฺถ, วฑฺเฒตพฺพานิ โหนฺติ หิ;

น จ วฑฺฒนิยา เสสา, ภวนฺติ อสุภาทโย.

๘๒๒. ทเสว กสิณาเนตฺถ, อสุภานิ ทสาปิ จ;

อานาปานสตี เจว, ตถา กายคตาสติ.

๘๒๓. ปฏิภาคนิมิตฺตานิ, โหนฺติ อารมฺมณานิ หิ;

เสสาเนว ปฏิภาค-นิมิตฺตารมฺมณา สิยุํ.

๘๒๔. อสุภานิ ทสาหาร-สญฺญา กายคตาสติ;

เทเวสุ นปฺปวตฺตนฺติ, ทฺวาทเสตานิ สพฺพทา.

๘๒๕. ตานิ ทฺวาทส เจตานิ, อานาปานสตีปิ จ;

เตรเสว ปเนตานิ, พฺรหฺมโลเก น วิชฺชเร.

๘๒๖. ฐเปตฺวา จตุรารูเป, นตฺถิ กิญฺจิ อรูปิสุ;

มนุสฺสโลเก สพฺพานิ, ปวตฺตนฺติ น สํสโย.

๘๒๗. จตุตฺถํ กสิณํ หิตฺวา, กสิณา อสุภานิ จ;

ทิฏฺเฐเนว คเหตพฺพา, อิเม เอกูนวีสติ.

๘๒๘. สติยมฺปิ จ กายมฺหิ, ทิฏฺเฐน ตจปญฺจกํ;

เสสเมตฺถ สุเตเนว, คเหตพฺพนฺติ ทีปิตํ.

๘๒๙. อานาปานสตี เอตฺถ, ผุฏฺเฐน ปริทีปิตา;

วาโยกสิณเมเวตฺถ, ทิฏฺฐผุฏฺเฐน คยฺหติ.

๘๓๐. สุเตเนว คเหตพฺพา, เสสา อฏฺฐารสาปิ จ;

อุเปกฺขา อปฺปมญฺญา จ, อรูปา เจว ปญฺจิเม.

๘๓๑. อาทิโตว คเหตพฺพา, น โหนฺตีติ ปกาสิตา;

ปญฺจตึสาวเสสานิ, คเหตพฺพานิ อาทิโต.

๘๓๒. กมฺมฏฺฐาเนสุ เหเตสุ, อากาสกสิณํ วินา;

กสิณา นว โหนฺเต จ, อรูปานํ ตุ ปจฺจยา.

๘๓๓. ทสาปิ กสิณา โหนฺติ, อภิญฺญานํ ตุ ปจฺจยา;

ตโย พฺรหฺมวิหาราปิ, จตุกฺกสฺส ภวนฺติ ตุ.

๘๓๔. เหฏฺฐิมํ เหฏฺฐิมารุปฺปํ, อุปรูปริมสฺส หิ;

ตถา จตุตฺถมารุปฺปํ, นิโรธสฺสาติ ทีปิตํ.

๘๓๕. สพฺพานิ จ ปเนตานิ, จตฺตาลีสวิธานิ ตุ;

วิปสฺสนาภวสมฺปตฺติ-สุขานํ ปจฺจยา สิยุํ.

๘๓๖. กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวาน, อาจริยสฺส สนฺติเก;

วสนฺตสฺส กเถตพฺพํ, อาคตสฺสาคตกฺขเณ.

๘๓๗. อุคฺคเหตฺวา ปนญฺญตฺร, คนฺตุกามสฺส ภิกฺขุโน;

นาติสงฺเขปวิตฺถารํ, กเถตพฺพํ ตุ เตนปิ.

๘๓๘. กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวาน, สมฺมฏฺฐานํ มโนภุโน;

อฏฺฐารสหิ โทเสหิ, นิจฺจํ ปน วิวชฺชิเต.

๘๓๙. อนุรูเป วิหารสฺมึ, วิหาตพฺพํ ตุ คามโต;

นาติทูเร นจฺจาสนฺเน, สิเว ปญฺจงฺคสํยุเต.

๘๔๐. ขุทฺทโก ปลิโพโธปิ, ฉินฺทิตพฺโพ ปนตฺถิ เจ;

ทีฆา เกสา นขา โลมา, ฉินฺทิตพฺพา วิภาวินา.

๘๔๑. จีวรํ รชิตพฺพํ ตํ, กิลิฏฺฐํ ตุ สเจ สิยา;

สเจ ปตฺเต มลํ โหติ, ปจิตพฺโพว สุฏฺฐุ โส.

๘๔๒. อจฺฉินฺนปลิโพเธน, ปจฺฉา เตน จ ภิกฺขุนา;

ปวิวิตฺเต ปโนกาเส, วสนฺเตน ยถาสุขํ.

๘๔๓. วชฺเชตฺวา มตฺติกํ นีลํ, ปีตํ เสตญฺจ โลหิตํ;

สณฺหายารุณวณฺณาย, มตฺติกาย มโนรมํ.

๘๔๔. กตฺตพฺพํ กสิณชฺฌานํ, ปตฺตุกาเมน ธีมตา;

เสนาสเน วิวิตฺตสฺมึ, พหิทฺธา วาปิ ตาทิเส.

๘๔๕. ปฏิจฺฉนฺเน ปนฏฺฐาเน, ปพฺภาเร วา คุหนฺตเร;

สํหาริมํ วา กาตพฺพํ, ตํ ตตฺรฏฺฐกเมว วา.

๘๔๖. สํหาริมํ กโรนฺเตน, ทณฺฑเกสุ จตูสฺวปิ;

จมฺมํ วา กฏสารํ วา, ทุสฺสปตฺตมฺปิ วา ตถา.

๘๔๗. พนฺธิตฺวา ตถา กาตพฺพํ, มตฺติกาย ปมาณโต;

ภูมิยํ ปตฺถริตฺวา จ, โอโลเกตพฺพเมว ตํ.

๘๔๘. ตตฺรฏฺฐํ ภูมิยํ วฏฺฏํ, อาโกฏิตฺวาน ขาณุเก;

วลฺลีหิ ตํ วินนฺธิตฺวา, กาตพฺพํ กณฺณิกํ สมํ.

๘๔๙. วิตฺถารโต ปมาเณน, วิทตฺถิจตุรงฺคุลํ;

วฏฺฏํ วตฺตติ ตํ กาตุํ, วิวฏฺฏํ ปน มิจฺฉตา.

๘๕๐. เภรีตลสมํ สาธุ, กตฺวา กสิณมณฺฑลํ;

สมฺมชฺชิตฺวาน ตํ ฐานํ, นฺหตฺวา อาคมฺม ปณฺฑิโต.

๘๕๑. หตฺถปาสปมาณสฺมึ, ตมฺหา กสิณมณฺฑลา;

ปเทเส ตุ สุปญฺญตฺเต, อาสนสฺมึ สุอตฺถเต.

๘๕๒. อุจฺเจ ตตฺถ นิสีทิตฺวา, วิทตฺถิจตุรงฺคุเล;

อุชุกายํ ปณิธาย, กตฺวา ปริมุขํ สตึ.

๘๕๓. กาเมสฺวาทีนวํ ทิสฺวา, เนกฺขมฺมํ ทฏฺฐุ เขมโต;

ปรมํ ปีติปาโมชฺชํ, ชเนตฺวา รตนตฺตเย.

๘๕๔. ‘‘ภาคี อสฺสมหํ อทฺธา, อิมาย ปฏิปตฺติยา;

ปวิเวกสุขสฺสา’’ติ, กตฺวา อุสฺสาหมุตฺตมํ.

๘๕๕. อากาเรน สเมเนว, อุมฺมีลิตฺวาน โลจนํ;

นิมิตฺตํ คณฺหตา สาธุ, ภาเวตพฺพํ ปุนปฺปุนํ.

๘๕๖. น วณฺโณ เปกฺขิตพฺโพ โส, ทฏฺฐพฺพํ น จ ลกฺขณํ;

วณฺณํ ปน อมุญฺจิตฺวา, อุสฺสทสฺส วเสน หิ.

๘๕๗. จิตฺตํ ปณฺณตฺติธมฺมสฺมึ, ฐเปเตฺวกคฺคมานโส;

‘‘ปถวี ปถวิ’’จฺเจวํ, วตฺวา ภาเวยฺย ปณฺฑิโต.

๘๕๘. ปถวี เมทนี ภูมิ, วสุธา จ วสุนฺธรา;

เอวํ ปถวินาเมสุ, เอกํ วตฺตุมฺปิ วฏฺฏติ.

๘๕๙. อุมฺมีลิตฺวา นิมีลิตฺวา, อาวชฺเชยฺย ปุนปฺปุนํ;

ยาวุคฺคหนิมิตฺตํ ตุ, นุปฺปชฺชติ จ ตาว โส.

๘๖๐. เอวํ ภาวยโต ตสฺส, ปุน เอกคฺคเจตโส;

ยทา ปน นิมีเลตฺวา, อาวชฺชนฺตสฺส โยคิโน.