๙. นวโม ปริจฺเฉโท

ปุญฺญวิปากปจฺจยนิทฺเทโส

๕๖๐. พาตฺตึส ปากจิตฺตานิ, โลกิกาเนว ยานิ หิ;

เอเตสํ ปากจิตฺตานํ, ปฏิสนฺธิปวตฺติสุ.

๕๖๑. ปุญฺญาปุญฺญาทิสงฺขารา, ยถา เยสญฺจ ปจฺจยา;

ภวาทีสุ ตถา เตปิ, วิญฺญาตพฺพา วิภาวินา.

๕๖๒. ตโย ภวา จตสฺโส จ, โยนิโย คติปญฺจกํ;

วิญฺญาณฏฺฐิติโย สตฺต, สตฺตาวาสา นเวริตา.

๕๖๓. กาเม ปุญฺญาภิสงฺขาร-สญฺญิตา อฏฺฐ เจตนา;

นวนฺนํ ปากจิตฺตานํ, กาเม สุคติยํ ปน.

๕๖๔. นานากฺขณิกกมฺมูป-นิสฺสยปจฺจเยหิ จ;

เทฺวธา หิ ปจฺจยา เตสํ, ภวนฺติ ปฏิสนฺธิยํ.

๕๖๕. อุเปกฺขาสหิตาเหตุ-มโนวิญฺญาณธาตุยา;

วินา ปริตฺตปากานํ, โหนฺติ เทฺวธา ปวตฺติยํ.

๕๖๖. ตาเยว เจตนา รูป-ภเว เทฺวธาว ปจฺจยา;

ปญฺจนฺนํ ปากจิตฺตานํ, ภวนฺติ หิ ปวตฺติยํ.

๕๖๗. อฏฺฐนฺนํ ตุ ปริตฺตานํ, กาเม ทุคฺคติยํ ตถา;

ปวตฺเต ปจฺจยา โหนฺติ, น โหนฺติ ปฏิสนฺธิยํ.

๕๖๘. โหนฺติ วุตฺตปฺปการาว, กาเม สุคติยํ ตถา;

โสฬสนฺนํ วิปากานํ, ปวตฺเต ปฏิสนฺธิยํ.

๕๖๙. รูเป ปุญฺญาภิสงฺขารา, รูปาวจรภูมิยํ;

ปญฺจนฺนํ ปากจิตฺตานํ, ปจฺจยา ปฏิสนฺธิยํ.

๕๗๐. โหนฺติมาปุญฺญสงฺขารา, กาเม ทุคฺคติยํ ทฺวิธา;

วิญฺญาณสฺส ปเนกสฺส, ปจฺจยา ปฏิสนฺธิยํ.

๕๗๑. ฉนฺนํ ปน ปวตฺเตว, โหนฺติ โน ปฏิสนฺธิยํ;

สตฺตนฺนมฺปิ ภวนฺเตว, ปวตฺเต ปฏิสนฺธิยํ.

๕๗๒. กาเม สุคติยํ เตสํ, สตฺตนฺนมฺปิ ตเถว จ;

ปวตฺเต ปจฺจยา โหนฺติ, น โหนฺติ ปฏิสนฺธิยํ.

๕๗๓. วิญฺญาณานํ จตุนฺนมฺปิ, เตสํ รูปภเว ตถา;

ปวตฺเต ปจฺจยา โหนฺติ, น โหนฺติ ปฏิสนฺธิยํ.

๕๗๔. โส จ กามภเวนิฏฺฐ-รูปาทิอุปลทฺธิยํ;

อนิฏฺฐรูปาทโย ปน, พฺรหฺมโลเก น วิชฺชเร.

๕๗๕. ตเถวาเนญฺชสงฺขาโร, อรูปาวจรภูมิยํ;

จตุนฺนํ ปากจิตฺตานํ, ปวตฺเต ปฏิสนฺธิยํ.

๕๗๖. เอวํ ตาว ภเวเสฺวเต, ปฏิสนฺธิปวตฺติสุ;

ยถา จ ปจฺจยา โหนฺติ, ตถา เญยฺยา วิภาวินา.

๕๗๗. เอเสว จ นโย เญยฺโย, โยนิอาทีสุ ตตฺริทํ;

อาทิโต ปน ปฏฺฐาย, มุขมตฺตนิทสฺสนํ.

๕๗๘. อวิเสเสน ปุญฺญาภิ-สงฺขาโร ทฺวิภเวสุปิ;

ทตฺวาน ปฏิสนฺธึ ตุ, สพฺพปากํ ชเนติ โส.

๕๗๙. ตถา จตูสุ วิญฺเญยฺโย, อณฺฑชาทีสุ โยนิสุ;

พหุเทวมนุสฺสานํ, คตีสุ ทฺวีสุ เอว จ.

๕๘๐. ตถา นานตฺตกายาทิ-วิญฺญาณานํ ฐิตีสุปิ;

ตถา วุตฺตปฺปการสฺมึ, สตฺตาวาเส จตุพฺพิเธ.

๕๘๑. เอวํ ปุญฺญาภิสงฺขาโร, ภวาทีสุ ยถารหํ;

เอกวีสติปากานํ, ปจฺจโย โหติ จ ทฺวิธา.

๕๘๒. กาเม อปุญฺญสงฺขาโร, ภเว จตูสุ โยนิสุ;

ตีสุ คตีสุ เอกิสฺสา, วิญฺญาณฏฺฐิติยาปิ จ.

๕๘๓. สตฺตาวาเส ปเนกสฺมึ,

อุโหติ โส ปจฺจโย ทฺวิธา;

สตฺตนฺนํ ปากจิตฺตานํ,

ปวตฺเต ปฏิสนฺธิยํ.

๕๘๔. ตเถวาเนญฺชสงฺขาโร, เอการูปภเว ปุน;

เอกิสฺสา โยนิยา เจว, เอกิสฺสา คติยาปิ จ.

๕๘๕. ตีสุ จิตฺตฏฺฐิตีเสฺวว, สตฺตาวาเส จตุพฺพิเธ;

จตุนฺนํ ปากจิตฺตานํ, เทฺวธา โส โหติ ปจฺจโย.

๕๘๖. ปฏิสนฺธิปวตฺตีนํ, วเสเนว ภวาทิสุ;

วิชานิตพฺพา สงฺขารา, ยถา เยสญฺจ ปจฺจยา.

๕๘๗. น รูปารูปธมฺมานํ, สงฺกนฺติ ปน วิชฺชติ;

สงฺกนฺติภาเว อสติ, ปฏิสนฺธิ กถํ สิยา.

๕๘๘. นตฺถิ จิตฺตสฺส สงฺกนฺติ, อตีตภวโต อิธ;

ตโต เหตุํ วินา ตสฺส, ปาตุภาโว น วิชฺชติ.

๕๘๙. สุลทฺธปจฺจยํ รูปา-รูปมตฺตํ ตุ ชายติ;

อุปฺปชฺชมานเมวํ ตุ, ลภิตฺวา ปจฺจยํ ปน.

๕๙๐. ภวนฺตรมุเปตีติ, สมญฺญาย ปวุจฺจติ;

น จ สตฺโต น จ ชีโว, น อตฺตา วาปิ วิชฺชติ.

๕๙๑. ตยิทํ ปากฏํ กตฺวา, ปฏิสนฺธิกฺกมํ ปน;

ทสฺสยิสฺสามหํ สาธุ, นิโพธถ สุทุพฺพุธํ.

๕๙๒. อตีตสฺมึ ภเว ตสฺส, อาสนฺนมรณสฺส หิ;

หริตํ ตาลปณฺณํว, ปกฺขิตฺตํ อาตเป ปน.

๕๙๓. สุสฺสมาเน สรีรสฺมึ, นฏฺเฐ จกฺขุนฺทฺริยาทิเก;

หทยวตฺถุมตฺตสฺมึ, ฐิเต กายปฺปสาทิเก.

๕๙๔. วตฺถุสนฺนิสฺสิตํ จิตฺตํ, โหติ ตสฺมึ ขเณปิ จ;

ปุพฺพานุเสวิตํ กมฺมํ, ปุญฺญํ วาปุญฺญเมว วา.

๕๙๕. กมฺมํ กมฺมนิมิตฺตํ วา, อาลมฺพิตฺวา ปวตฺตติ;

เอวํ ปวตฺตมานํ ตํ, วิญฺญาณํ ลทฺธปจฺจยํ.

๕๙๖. อวิชฺชาย ปฏิจฺฉนฺนา-ทีนเว วิสเย ปน;

ตณฺหา นเมติ สงฺขารา, ขิปนฺติ สหชา ปน.

๕๙๗. น มียมานํ ตณฺหาย, ตํ สนฺตติวสา ปน;

โอริมา ปน ตีรมฺหา, อาลมฺพิตฺวาน รชฺชุกํ.

๕๙๘. มาติกาติกฺกโมเวตํ, ปุริมํ ชหติ นิสฺสยํ;

อปรํ กมฺมสมฺภูตํ, ลมฺพิตฺวา วาปิ นิสฺสยํ.

๕๙๙. ตํ ปนารมฺมณาทีหิ, ปจฺจเยหิ ปวตฺตติ;

ปุริมํ จวนํ เอตฺถ, ปจฺฉิมํ ปฏิสนฺธิ ตุ.

๖๐๐. ตเทตํ นาปิ ปุริมา, ภวโตปิ อิธาคตํ;

กมฺมาทิญฺจ วินา เหตุํ, ปาตุภูตํ น เจว ตํ.

๖๐๑. เอตฺถ เจตสฺส จิตฺตสฺส, ปุริมา ภวโต ปน;

อิธานาคมเนตีต-ภวเหตูหิ สมฺภเว.

๖๐๒. ปฏิโฆสทีปมุทฺทาที, ภวนฺเตตฺถ นิทสฺสนา;

ยถา อาคนฺตฺวา อญฺญตฺร, โหนฺติ สทฺทาทิเหตุกา.

๖๐๓. เอวเมว จ วิญฺญาณํ, เวทิตพฺพํ วิภาวินา;

สนฺตานพนฺธโต นตฺถิ, เอกตา วาปิ นานตา.

๖๐๔. สติ สนฺตานพนฺเธ ตุ, เอกนฺเตเนกตา สิยา;

ขีรโต ทธิสมฺภูตํ, น ภเวยฺย กทาจิปิ.

๖๐๕. อถาปิ ปน เอกนฺต-นานตา สา ภเวยฺย เจ;

ขีรสามี นโร เนว, ทธิสามี ภเวยฺย โส.

๖๐๖. ตสฺมา เอตฺถ ปเนกนฺต-เอกตานานตาปิ วา;

น เจว อุปคนฺตพฺพา, วิญฺญุนา สมยญฺญุนา.

๖๐๗. นนุ เอวมสงฺกนฺติ-ปาตุภาเว ตสฺส สติ;

เย อิมสฺมึ มนุสฺสตฺต-ภาเว ขนฺธาภิสมฺภวา.

๖๐๘. เตสํ อิธ นิรุทฺธตฺตา, กมฺมสฺส ผลเหตุโน;

ปรตฺถาคมโต เจว, อิธ ตสฺส กตสฺส หิ.

๖๐๙. อญฺญสฺส อญฺญโต เจว, กมฺมโต ตํ ผลํ สิยา;

ตสฺมา น สุนฺทรํ เอตํ, วิธานํ สพฺพเมว จ.

เอตฺถาห –

๖๑๐. สนฺตาเน ยํ ผลํ เอตํ, นาญฺญสฺส น จ อญฺญโต;

พีชานํ อภิสงฺขาโร, เอตสฺสตฺถสฺส สาธโก.

๖๑๑. เอกสฺมึ ปน สนฺตาเน, วตฺตมานํ ผลํ ปน;

อญฺญสฺสาติปิ วา เนว, อญฺญโต วา น โหติ ตํ.

๖๑๒. พีชานํ อภิสงฺขารา, เอตสฺสตฺถสฺส สาธโก;

พีชานํ อภิสงฺขาเร, กเต ตุ มธุอาทินา.

๖๑๓. ตสฺส พีชสฺส สนฺตาเน, ปฐมํ ลทฺธปจฺจโย;

มธุโร ผลโส ตสฺส, โหติ กาลนฺตเร ปน.

๖๑๔. น หิ ตานิ หิ พีชานิ, อภิสงฺขรณมฺปิ วา;

ปาปุณนฺติ ผลฏฺฐานํ, เอวํ เญยฺยมิทมฺปิ จ.

๖๑๕. พาลกาเล ปยุตฺเตน, วิชฺชาสิปฺโปสธาทินา;

ทีเปตพฺโพ อยํ วุทฺธ-กาลสฺมึ ผลทายินา.

๖๑๖. เอวํ สนฺเตปิ ตํ กมฺมํ, วิชฺชมานมฺปิ วา ปน;

ผลสฺส ปจฺจโย โหติ, อถ วาวิชฺชมานกํ.

๖๑๗. วิชฺชมานํ สเจ โหติ, ตปฺปวตฺติกฺขเณ ปน;

ภวิตพฺพํ วิปาเกน, สทฺธิเมว จ เหตุนา.

๖๑๘. อถ วาวิชฺชมานํ ตํ, นิรุทฺธํ ปจฺจโย ภเว;

ปวตฺติกฺขณโต ปุพฺเพ, ปจฺฉา นิจฺจผลํ สิยา.

วุจฺจเต –

๖๑๙. กฏตฺตา ปจฺจโย กมฺมํ, ตสฺมา นิจฺจผลํ น จ;

ปาฏิโภคาทิกํ กมฺมํ, เวทิตพฺพํ นิทสฺสนํ.

๖๒๐. กฏตฺตาเยว ตํ กมฺมํ, ผลสฺส ปน ปจฺจโย;

น จสฺส วิชฺชมานตฺตํ, ตสฺส วาวิชฺชมานตา.

๖๒๑. อภิธมฺมาวตาโรยํ, ปรมตฺถปกาสโน;

โสตพฺโพ ปน โสตูนํ, ปีติพุทฺธิวิวฑฺฒโน.

อิติ อภิธมฺมาวตาเร ปุญฺญวิปากปจฺจยนิทฺเทโส นาม

นวโม ปริจฺเฉโท.