๕. นนฺทาเถรีอปทานํ

๑๖๖. ‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก.

๑๖๗. ‘‘โอวาทโก วิญฺญาปโก, ตารโก สพฺพปาณินํ;

เทสนากุสโล พุทฺโธ, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

๑๖๘. ‘‘อนุกมฺปโก การุณิโก, หิเตสี สพฺพปาณินํ;

สมฺปตฺเต ติตฺถิเย สพฺเพ, ปญฺจสีเล ปติฏฺฐปิ.

๑๖๙. ‘‘เอวํ นิรากุลํ อาสิ, สุญฺญตํ ติตฺถิเยหิ จ;

วิจิตฺตํ อรหนฺเตหิ, วสีภูเตหิ ตาทิภิ.

๑๗๐. ‘‘รตนานฏฺฐปญฺญาสํ, อุคฺคโตว มหามุนิ;

กญฺจนคฺฆิยสงฺกาโส, พาตฺตึสวรลกฺขโณ.

๑๗๑. ‘‘วสฺสสตสหสฺสานิ, อายุ วิชฺชติ ตาวเท;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

๑๗๒. ‘‘ตทาหํ หํสวติยํ, ชาตา เสฏฺฐิกุเล อหุํ;

นานารตนปชฺโชเต, มหาสุขสมปฺปิตา.

๑๗๓. ‘‘อุเปตฺวา ตํ มหาวีรํ, อสฺโสสึ ธมฺมเทสนํ;

อมตํ ปรมสฺสาทํ, ปรมตฺถนิเวทกํ.

๑๗๔. ‘‘ตทา นิมนฺตยิตฺวาน, สสงฺฆํ โลกนายกํ;

ทตฺวา ตสฺส มหาทานํ, ปสนฺนา เสหิ ปาณิภิ.

๑๗๕. ‘‘ฌายินีนํ ภิกฺขุนีนํ, อคฺคฏฺฐานมปตฺถยึ;

นิปจฺจ สิรสา ธีรํ, สสงฺฆํ โลกนายกํ.

๑๗๖. ‘‘ตทา อทนฺตทมโก, ติโลกสรโณ ปภู;

พฺยากาสิ นรสารถิ, ‘ลจฺฉเส ตํ สุปตฺถิตํ.

๑๗๗. ‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๑๗๘. ‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาทา, โอรสา ธมฺมนิมฺมิตา;

นนฺทาติ นาม นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวิกา’.

๑๗๙. ‘‘ตํ สุตฺวา มุทิตา หุตฺวา, ยาวชีวํ ตทา ชินํ;

เมตฺตจิตฺตา ปริจรึ, ปจฺจเยหิ วินายกํ.

๑๘๐. ‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๑๘๑. ‘‘ตโต จุตา ยามมคํ, ตโตหํ ตุสิตํ คตา [อคํ (สี. ปี. ก.)];

ตโต จ นิมฺมานรตึ, วสวตฺติปุรํ ตโต [คตา (สฺยา.)].

๑๘๒. ‘‘ยตฺถ ยตฺถูปปชฺชามิ, ตสฺส กมฺมสฺส วาหสา;

ตตฺถ ตตฺเถว ราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ.

๑๘๓. ‘‘ตโต จุตา มนุสฺสตฺเต, ราชานํ จกฺกวตฺตินํ;

มณฺฑลีนญฺจ ราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ.

๑๘๔. ‘‘สมฺปตฺตึ อนุโภตฺวาน, เทเวสุ มนุเชสุ จ;

สพฺพตฺถ สุขิตา หุตฺวา, เนกกปฺเปสุ สํสรึ.

๑๘๕. ‘‘ปจฺฉิเม ภเว สมฺปตฺเต, สุรมฺเม [ปุรสฺมึ (สฺยา.)] กปิลวฺหเย;

รญฺโญ สุทฺโธทนสฺสาหํ, ธีตา อาสึ อนินฺทิตา.

๑๘๖. ‘‘สิริยา [สิรึว (สี.), รํสิริว (สฺยา.)] รูปินึ ทิสฺวา, นนฺทิตํ อาสิ ตํ กุลํ;

เตน นนฺทาติ เม นามํ, สุนฺทรํ ปวรํ อหุ.

๑๘๗. ‘‘ยุวตีนญฺจ สพฺพาสํ, กลฺยาณีติ จ วิสฺสุตา;

ตสฺมิมฺปิ นคเร รมฺเม, ฐเปตฺวา ตํ ยโสธรํ.

๑๘๘. ‘‘เชฏฺโฐ ภาตา ติโลกคฺโค, ปจฺฉิโม [มชฺฌิโม (ปี.)] อรหา ตถา;

เอกากินี คหฏฺฐาหํ, มาตรา ปริโจทิตา.

๑๘๙. ‘‘‘สากิยมฺหิ กุเล ชาตา, ปุตฺเต พุทฺธานุชา ตุวํ;

นนฺเทนปิ วินา ภูตา, อคาเร กึ นุ อจฺฉสิ.

๑๙๐. ‘‘‘ชราวสานํ โยพฺพญฺญํ, รูปํ อสุจิสมฺมตํ;

โรคนฺตมปิจาโรคฺยํ, ชีวิตํ มรณนฺติกํ.

๑๙๑. ‘‘‘อิทมฺปิ เต สุภํ รูปํ, สสีกนฺตํ มโนหรํ;

ภูสนานํ อลงฺการํ, สิริสงฺฆาฏสนฺนิภํ.

๑๙๒. ‘‘‘ปุญฺชิตํ โลกสารํว, นยนานํ รสายนํ;

ปุญฺญานํ กิตฺติชนนํ, อุกฺกากกุลนนฺทนํ.

๑๙๓. ‘‘‘น จิเรเนว กาเลน, ชรา สมธิเสสฺสติ [สมภิโภสฺสติ (สี. สฺยา.), สมธิเหสฺสติ (ปี.)];

วิหาย เคหํ การุญฺเญ [การุญฺเญ (สี. ปี.), ปารยฺหึ (สฺยา.)], จร ธมฺมมนินฺทิเต’.

๑๙๔. ‘‘สุตฺวาหํ มาตุ วจนํ, ปพฺพชึ อนคาริยํ;

เทเหน น ตุ จิตฺเตน, รูปโยพฺพนลาฬิตา.

๑๙๕. ‘‘มหตา จ ปยตฺเตน, ฌานชฺเฌน ปรํ มม;

กาตุญฺจ วทเต มาตา, น จาหํ ตตฺถ อุสฺสุกา.

๑๙๖. ‘‘ตโต มหาการุณิโก, ทิสฺวา มํ กามลาลสํ [กมลานนํ (สฺยา.)];

นิพฺพินฺทนตฺถํ รูปสฺมึ, มม จกฺขุปเถ ชิโน.

๑๙๗. ‘‘สเกน อานุภาเวน, อิตฺถึ มาเปสิ โสภินึ;

ทสฺสนียํ สุรุจิรํ, มมโตปิ สุรูปินึ.

๑๙๘. ‘‘ตมหํ วิมฺหิตา ทิสฺวา, อติวิมฺหิตเทหินึ;

จินฺตยึ สผลํ เมติ, เนตฺตลาภญฺจ มานุสํ.

๑๙๙. ‘‘ตมหํ เอหิ สุภเค, เยนตฺโถ ตํ วเทหิ เม;

กุลํ เต นามโคตฺตญฺจ, วท เม ยทิ เต ปิยํ.

๒๐๐. ‘น วญฺจกาโล สุภเค [ปญฺหกาโล สุภเณ (สี. สฺยา. ปี.)], อุจฺฉงฺเค มํ นิวาสย;

สีทนฺตีว มมงฺคานิ, ปสุปฺปย มุหุตฺตกํ’.

๒๐๑. ‘‘ตโต สีสํ มมงฺเก สา, กตฺวา สยิ สุโลจนา;

ตสฺสา นลาเฏ ปติตา, ลุทฺธา [ลูตา (สฺยา.)] ปรมทารุณา.

๒๐๒. ‘‘สห ตสฺสา นิปาเตน, ปิฬกา อุปปชฺชถ;

ปคฺฆรึสุ ปภินฺนา จ, กุณปา ปุพฺพโลหิตา.

๒๐๓. ‘‘ปภินฺนํ วทนญฺจาปิ, กุณปํ ปูติคนฺธนํ;

อุทฺธุมาตํ วินิลญฺจ, ปุพฺพญฺจาปิ สรีรกํ.

๒๐๔. ‘‘สา ปเวทิตสพฺพงฺคี, นิสฺสสนฺตี มุหุํ มุหุํ;

เวทยนฺตี สกํ ทุกฺขํ, กรุณํ ปริเทวยิ.

๒๐๕. ‘‘‘ทุกฺเขน ทุกฺขิตา โหมิ, ผุสยนฺติ จ เวทนา;

มหาทุกฺเข นิมุคฺคมฺหิ, สรณํ โหหิ เม สขี’.

๒๐๖. ‘‘‘กุหึ วทนโสภํ เต, กุหึ เต ตุงฺคนาสิกา;

ตมฺพพิมฺพวโรฏฺฐํ เต, วทนํ เต กุหึ คตํ.

๒๐๗. ‘‘‘กุหึ สสีนิภํ วณฺณํ, กมฺพุคีวา กุหึ คตา;

โทฬาโลลาว [ทามามาลญฺจ (สฺยา.), โทโลลุลฺลาว (ก.)] เต กณฺณา, เววณฺณํ สมุปาคตา.

๒๐๘. ‘‘‘มกุฬขารกาการา [มกุลมฺพุรูหาการา (สี.), มกุฬปทุมาการา (สฺยา.)], กลิกาว [กลสาว (สี. สฺยา. ปี.)] ปโยธรา;

ปภินฺนา ปูติกุณปา, ทุฏฺฐคนฺธิตฺตมาคตา.

๒๐๙. ‘‘‘เวทิมชฺฌาว สุสฺโสณี [ตนุมชฺฌา ปุถุสฺโสณี (สี. สฺยา.), เวทิมชฺฌา ปุถุสฺโสณี (ปี.)], สูนาว นีตกิพฺพิสา;

ชาตา อเมชฺฌภริตา, อโห รูปมสสฺสตํ.

๒๑๐. ‘‘‘สพฺพํ สรีรสญฺชาตํ, ปูติคนฺธํ ภยานกํ;

สุสานมิว พีภจฺฉํ, รมนฺเต ยตฺถ พาลิสา’.

๒๑๑. ‘‘ตทา มหาการุณิโก, ภาตา เม โลกนายโก;

ทิสฺวา สํวิคฺคจิตฺตํ มํ, อิมา คาถา อภาสถ.

๒๑๒. ‘‘‘อาตุรํ กุณปํ ปูตึ, ปสฺส นนฺเท สมุสฺสยํ;

อสุภาย จิตฺตํ ภาเวหิ, เอกคฺคํ สุสมาหิตํ.

๒๑๓. ‘‘‘ยถา อิทํ ตถา เอตํ, ยถา เอตํ ตถา อิทํ;

ทุคฺคนฺธํ ปูติกํ วาติ, พาลานํ อภินนฺทิตํ.

๒๑๔. ‘‘‘เอวเมตํ อเวกฺขนฺตี, รตฺตินฺทิวมตนฺทิตา;

ตโต สกาย ปญฺญาย, อภินิพฺพิชฺฌ ทกฺขสิ’.

๒๑๕. ‘‘ตโตหํ อติสํวิคฺคา, สุตฺวา คาถา สุภาสิตา;

ตตฺรฏฺฐิตาวหํ สนฺตี, อรหตฺตมปาปุณึ.

๒๑๖. ‘‘ยตฺถ ยตฺถ นิสินฺนาหํ, สทา ฌานปรายนา;

ชิโน ตสฺมึ คุเณ ตุฏฺโฐ, เอตทคฺเค ฐเปสิ มํ.

๒๑๗. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๒๑๘. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๑๙. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ นนฺทา ภิกฺขุนี ชนปทกลฺยาณี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

นนฺทาเถริยาปทานํ ปญฺจมํ.