๓. อิทฺธิปาทวาโร

๔๒. ‘‘‘อยํ ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคโต อิทฺธิปาโท’ติ เม, ภิกฺขเว ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ…เป… อาโลโก อุทปาทิ. ‘โส โข ปนายํ ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคโต อิทฺธิปาโท ภาเวตพฺโพ’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ภาวิโตติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ…เป… อาโลโก อุทปาทิ.

‘‘อยํ วีริยสมาธิ…เป… อยํ จิตฺตสมาธิ…เป… อยํ วีมํสาสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคโต อิทฺธิปาโทติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ…เป… อาโลโก อุทปาทิ. โส โข ปนายํ วีมํสาสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคโต อิทฺธิปาโท ภาเวตพฺโพติ เม, ภิกฺขเว…เป… ภาวิโตติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ…เป… อาโลโก อุทปาทิ’’.

อยํ ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคโต อิทฺธิปาโทติ ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ…เป… อาโลโก อุทปาทิ…เป… โส โข ปนายํ ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคโต อิทฺธิปาโท ภาเวตพฺโพติ…เป… ภาวิโตติ ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ.

จกฺขุํ อุทปาทีติ – เกนฏฺเฐน? ญาณํ อุทปาทีติ – เกนฏฺเฐน? ปญฺญา อุทปาทีติ – เกนฏฺเฐน? วิชฺชา อุทปาทีติ – เกนฏฺเฐน? อาโลโก อุทปาทีติ – เกนฏฺเฐน? จกฺขุํ อุทปาทีติ – ทสฺสนฏฺเฐน. ญาณํ อุทปาทีติ – ญาตฏฺเฐน. ปญฺญา อุทปาทีติ – ปชานนฏฺเฐน. วิชฺชา อุทปาทีติ – ปฏิเวธฏฺเฐน. อาโลโก อุทปาทีติ – โอภาสฏฺเฐน.

จกฺขุํ ธมฺโม, ทสฺสนฏฺโฐ อตฺโถ. ญาณํ ธมฺโม, ญาตฏฺโฐ อตฺโถ. ปญฺญา ธมฺโม, ปชานนฏฺโฐ อตฺโถ. วิชฺชา ธมฺโม, ปฏิเวธฏฺโฐ อตฺโถ. อาโลโก ธมฺโม, โอภาสฏฺโฐ อตฺโถ. อิเม ปญฺจ ธมฺมา ปญฺจ อตฺถา ฉนฺทวตฺถุกา อิทฺธิปาทวตฺถุกา อิทฺธิปาทารมฺมณา อิทฺธิปาทโคจรา อิทฺธิปาทสงฺคหิตา อิทฺธิปาทปริยาปนฺนา อิทฺธิปาเท สมุทาคตา อิทฺธิปาเท ฐิตา อิทฺธิปาเท ปติฏฺฐิตา.

ธมฺมจกฺกนฺติ เกนฏฺเฐน ธมฺมจกฺกํ? ธมฺมญฺจ ปวตฺเตติ จกฺกญฺจาติ – ธมฺมจกฺกํ. จกฺกญฺจ ปวตฺเตติ ธมฺมญฺจาติ – ธมฺมจกฺกํ. ธมฺเมน ปวตฺเตตีติ – ธมฺมจกฺกํ. ธมฺมจริยาย ปวตฺเตตีติ – ธมฺมจกฺกํ. ธมฺเม ฐิโต ปวตฺเตตีติ – ธมฺมจกฺกํ. ธมฺเม ปติฏฺฐิโต ปวตฺเตตีติ – ธมฺมจกฺกํ. ธมฺเม ปติฏฺฐาเปนฺโต ปวตฺเตตีติ – ธมฺมจกฺกํ. ธมฺเม วสิปฺปตฺโต ปวตฺเตตีติ – ธมฺมจกฺกํ. ธมฺเม วสึ ปาเปนฺโต ปวตฺเตตีติ – ธมฺมจกฺกํ. ธมฺเม ปารมิปฺปตฺโต ปวตฺเตตีติ – ธมฺมจกฺกํ. ธมฺเม ปารมึ ปาเปนฺโต ปวตฺเตตีติ – ธมฺมจกฺกํ…เป… ธมฺมํ อปจายมาโน ปวตฺเตตีติ – ธมฺมจกฺกํ. ธมฺมทฺธโช ปวตฺเตตีติ – ธมฺมจกฺกํ. ธมฺมเกตุ ปวตฺเตตีติ – ธมฺมจกฺกํ. ธมฺมาธิปเตยฺโย ปวตฺเตตีติ – ธมฺมจกฺกํ. ตํ โข ปน ธมฺมจกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมินฺติ – ธมฺมจกฺกํ.

สทฺธินฺทฺริยํ ธมฺโม. ตํ ธมฺมํ ปวตฺเตตีติ – ธมฺมจกฺกํ…เป… อมโตคธํ นิพฺพานํ ปริโยสานฏฺเฐน ธมฺโม. ตํ ธมฺมํ ปวตฺเตตีติ – ธมฺมจกฺกํ.

อยํ วีริยสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคโต อิทฺธิปาโทติ ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ…เป… อาโลโก อุทปาทิ…เป… โส โข ปนายํ วีริยสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคโต อิทฺธิปาโท ภาเวตพฺโพติ…เป… ภาวิโตติ ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ…เป… อาโลโก อุทปาทิ.

จกฺขุํ อุทปาทีติ – เกนฏฺเฐน…เป… อาโลโก อุทปาทีติ – เกนฏฺเฐน? จกฺขุํ อุทปาทีติ – ทสฺสนฏฺเฐน…เป… อาโลโก อุทปาทีติ – โอภาสฏฺเฐน.

จกฺขุํ ธมฺโม, ทสฺสนฏฺโฐ อตฺโถ…เป… อาโลโก ธมฺโม, โอภาสฏฺโฐ อตฺโถ. อิเม ปญฺจ ธมฺมา ปญฺจ อตฺถา วีริยวตฺถุกา อิทฺธิปาทวตฺถุกา…เป… จิตฺตวตฺถุกา อิทฺธิปาทวตฺถุกา… วีมํสาวตฺถุกา อิทฺธิปาทวตฺถุกา อิทฺธิปาทารมฺมณา อิทฺธิปาทโคจรา อิทฺธิปาทสงฺคหิตา อิทฺธิปาทปริยาปนฺนา อิทฺธิปาเท สมุทาคตา อิทฺธิปาเท ฐิตา อิทฺธิปาเท ปติฏฺฐิตา.

ธมฺมจกฺกกถา นิฏฺฐิตา.