๕. สสฺสตทิฏฺฐินิทฺเทโส

๑๓๘. สกฺกายวตฺถุกาย สสฺสตทิฏฺฐิยา กตเมหิ ปนฺนรสหิ อากาเรหิ อภินิเวโส โหติ? อิธ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อริยานํ อทสฺสาวี อริยธมฺมสฺส อโกวิโท อริยธมฺเม อวินีโต สปฺปุริสานํ อทสฺสาวี สปฺปุริสธมฺมสฺส อโกวิโท สปฺปุริสธมฺเม อวินีโต รูปวนฺตํ วา อตฺตานํ อตฺตนิ วา รูปํ รูปสฺมึ วา อตฺตานํ. เวทนาวนฺตํ วา อตฺตานํ…เป… สญฺญาวนฺตํ วา อตฺตานํ… สงฺขารวนฺตํ วา อตฺตานํ… วิญฺญาณวนฺตํ วา อตฺตานํ อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ.

กถํ รูปวนฺตํ อตฺตานํ สมนุปสฺสติ? อิเธกจฺโจ เวทนํ… สญฺญํ… สงฺขาเร… วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข เม อตฺตา. โส โข ปน เม อยํ อตฺตา อิมินา รูเปน รูปวา’’ติ. รูปวนฺตํ อตฺตานํ สมนุปสฺสติ. เสยฺยถาปิ รุกฺโข ฉายาสมฺปนฺโน อสฺส. ตเมนํ ปุริโส เอวํ วเทยฺย – ‘‘อยํ รุกฺโข, อยํ ฉายา; อญฺโญ รุกฺโข, อญฺญา ฉายา. โส โข ปนายํ รุกฺโข อิมาย ฉายาย ฉายาวา’’ติ. ฉายาวนฺตํ รุกฺขํ สมนุปสฺสติ. เอวเมวํ อิเธกจฺโจ เวทนํ…เป… อยํ ปฐมา สกฺกายวตฺถุกา สสฺสตทิฏฺฐิ. สสฺสตทิฏฺฐิ มิจฺฉาทิฏฺฐิ…เป… อิมานิ สญฺโญชนานิ, น จ ทิฏฺฐิโย. เอวํ รูปวนฺตํ อตฺตานํ สมนุปสฺสติ…เป… สกฺกายวตฺถุกาย สสฺสตทิฏฺฐิยา อิเมหิ ปนฺนรสหิ อากาเรหิ อภินิเวโส โหติ.

สสฺสตทิฏฺฐินิทฺเทโส ปญฺจโม.