๗๒-๗๓. สพฺพญฺญุตญาณนิทฺเทโส

๑๑๙. กตมํ ตถาคตสฺส สพฺพญฺญุตญฺญาณํ? สพฺพํ สงฺขตมสงฺขตํ อนวเสสํ ชานาตีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ [อนาวรณํ ญาณํ (สฺยา.) เอวมุปริปิ].

๑๒๐. อตีตํ สพฺพํ ชานาตีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ. อนาคตํ สพฺพํ ชานาตีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ. ปจฺจุปฺปนฺนํ สพฺพํ ชานาตีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ.

จกฺขุ เจว รูปา จ, เอวํ ตํ สพฺพํ ชานาตีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ. โสตญฺเจว สทฺทา จ…เป… ฆานญฺเจว คนฺธา จ… ชิวฺหา เจว รสา จ… กาโย เจว โผฏฺฐพฺพา จ… มโน เจว ธมฺมา จ, เอวํ ตํ สพฺพํ ชานาตีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ.

ยาวตา อนิจฺจฏฺฐํ ทุกฺขฏฺฐํ อนตฺตฏฺฐํ, ตํ สพฺพํ ชานาตีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ. ยาวตา รูปสฺส อนิจฺจฏฺฐํ ทุกฺขฏฺฐํ อนตฺตฏฺฐํ, ตํ สพฺพํ ชานาตีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ. ยาวตา เวทนาย…เป… ยาวตา สญฺญาย…เป… ยาวตา สงฺขารานํ…เป… ยาวตา วิญฺญาณสฺส …เป… ยาวตา จกฺขุสฺส…เป… ชรามรณสฺส อนิจฺจฏฺฐํ ทุกฺขฏฺฐํ อนตฺตฏฺฐํ, ตํ สพฺพํ ชานาตีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ.

ยาวตา อภิญฺญาย อภิญฺญฏฺฐํ, ตํ สพฺพํ ชานาตีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ. ยาวตา ปริญฺญาย ปริญฺญฏฺฐํ…เป… ยาวตา ปหานสฺส [ปหานาย (สฺยา.)] ปหานฏฺฐํ…เป… ยาวตา ภาวนาย ภาวนฏฺฐํ…เป… ยาวตา สจฺฉิกิริยาย สจฺฉิกิริยฏฺฐํ, ตํ สพฺพํ ชานาตีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ.

ยาวตา ขนฺธานํ ขนฺธฏฺฐํ, ตํ สพฺพํ ชานาตีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ. ยาวตา ธาตูนํ ธาตุฏฺฐํ…เป… ยาวตา อายตนานํ อายตนฏฺฐํ…เป… ยาวตา สงฺขตานํ สงฺขตฏฺฐํ…เป… ยาวตา อสงฺขตสฺส อสงฺขตฏฺฐํ, ตํ สพฺพํ ชานาตีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ.

ยาวตา กุสเล ธมฺเม, สพฺพํ [สพฺเพ (อฏฺฐกถา)] ชานาตีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ. ยาวตา อกุสเล ธมฺเม…เป… ยาวตา อพฺยากเต ธมฺเม… ยาวตา กามาวจเร ธมฺเม… ยาวตา รูปาวจเร ธมฺเม… ยาวตา อรูปาวจเร ธมฺเม… ยาวตา อปริยาปนฺเน ธมฺเม, สพฺพํ [สพฺเพ (อฏฺฐกถา)] ชานาตีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ.

ยาวตา ทุกฺขสฺส ทุกฺขฏฺฐํ, ตํ สพฺพํ ชานาตีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ. ยาวตา สมุทยสฺส สมุทยฏฺฐํ…เป… ยาวตา นิโรธสฺส นิโรธฏฺฐํ…เป… ยาวตา มคฺคสฺส มคฺคฏฺฐํ, ตํ สพฺพํ ชานาตีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ.

ยาวตา อตฺถปฏิสมฺภิทาย อตฺถปฏิสมฺภิทฏฺฐํ, ตํ สพฺพํ ชานาตีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ. ยาวตา ธมฺมปฏิสมฺภิทาย ธมฺมปฏิสมฺภิทฏฺฐํ…เป… ยาวตา นิรุตฺติปฏิสมฺภิทาย นิรุตฺติปฏิสมฺภิทฏฺฐํ…เป… ยาวตา ปฏิภานปฏิสมฺภิทาย ปฏิภานปฏิสมฺภิทฏฺฐํ, ตํ สพฺพํ ชานาตีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ.

ยาวตา อินฺทฺริยปโรปริยตฺตญาณํ, ตํ สพฺพํ ชานาตีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ. ยาวตา สตฺตานํ อาสยานุสเย ญาณํ…เป… ยาวตา ยมกปาฏิหีเร ญาณํ…เป… ยาวตา มหากรุณาสมาปตฺติยา ญาณํ, ตํ สพฺพํ ชานาตีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ.

ยาวตา สเทวกสฺส โลกสฺส สมารกสฺส สพฺรหฺมกสฺส สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ทิฏฺฐํ สุตํ มุตํ วิญฺญาตํ ปตฺตํ ปริเยสิตํ อนุวิจริตํ มนสา, ตํ สพฺพํ ชานาตีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ.

๑๒๑. น ตสฺส อทฺทิฏฺฐมิธตฺถิ กิญฺจิ, อโถ อวิญฺญาตมชานิตพฺพํ.

สพฺพํ อภิญฺญาสิ ยทตฺถิ เนยฺยํ, ตถาคโต เตน สมนฺตจกฺขูติ [มหานิ. ๑๕๖; จูฬนิ. โมฆราชมาณวปุจฺฉานิทฺเทส ๘๕].

สมนฺตจกฺขูติ เกนฏฺเฐน สมนฺตจกฺขุ? จุทฺทส พุทฺธญาณานิ. ทุกฺเข ญาณํ พุทฺธญาณํ, ทุกฺขสมุทเย ญาณํ พุทฺธญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ ญาณํ พุทฺธญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ พุทฺธญาณํ, อตฺถปฏิสมฺภิเท ญาณํ พุทฺธญาณํ, ธมฺมปฏิสมฺภิเท ญาณํ พุทฺธญาณํ, นิรุตฺติปฏิสมฺภิเท ญาณํ พุทฺธญาณํ, ปฏิภานปฏิสมฺภิเท ญาณํ พุทฺธญาณํ, อินฺทฺริยปโรปริยตฺเต ญาณํ พุทฺธญาณํ, สตฺตานํ อาสยานุสเย ญาณํ พุทฺธญาณํ, ยมกปาฏิหีเร ญาณํ พุทฺธญาณํ, มหากรุณาสมาปตฺติยา ญาณํ พุทฺธญาณํ, สพฺพญฺญุตญฺญาณํ พุทฺธญาณํ, อนาวรณญาณํ พุทฺธญาณํ – อิมานิ จุทฺทส พุทฺธญาณานิ. อิเมสํ จุทฺทสนฺนํ พุทฺธญาณานํ อฏฺฐ ญาณานิ สาวกสาธารณานิ; ฉ ญาณานิ อสาธารณานิ สาวเกหิ.

ยาวตา ทุกฺขสฺส ทุกฺขฏฺโฐ, สพฺโพ ญาโต; อญฺญาโต ทุกฺขฏฺโฐ นตฺถีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ. ยาวตา ทุกฺขสฺส ทุกฺขฏฺโฐ, สพฺโพ ญาโต, สพฺโพ ทิฏฺโฐ, สพฺโพ วิทิโต, สพฺโพ สจฺฉิกโต, สพฺโพ ผสฺสิโต ปญฺญาย; อผสฺสิโต ปญฺญาย ทุกฺขฏฺโฐ นตฺถีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ. ยาวตา สมุทยสฺส สมุทยฏฺโฐ…เป… ยาวตา นิโรธสฺส นิโรธฏฺโฐ… ยาวตา มคฺคสฺส มคฺคฏฺโฐ…เป… ยาวตา อตฺถปฏิสมฺภิทาย อตฺถปฏิสมฺภิทฏฺโฐ… ยาวตา ธมฺมปฏิสมฺภิทาย ธมฺมปฏิสมฺภิทฏฺโฐ… ยาวตา นิรุตฺติปฏิสมฺภิทาย นิรุตฺติปฏิสมฺภิทฏฺโฐ… ยาวตา ปฏิภานปฏิสมฺภิทาย ปฏิภานปฏิสมฺภิทฏฺโฐ, สพฺโพ ญาโต, สพฺโพ ทิฏฺโฐ, สพฺโพ วิทิโต, สพฺโพ สจฺฉิกโต, สพฺโพ ผสฺสิโต ปญฺญาย; อผสฺสิโต ปญฺญาย ปฏิภานปฏิสมฺภิทฏฺโฐ นตฺถีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ.

ยาวตา อินฺทฺริยปโรปริยตฺตญาณํ…เป… ยาวตา สตฺตานํ อาสยานุสเย ญาณํ… ยาวตา ยมกปาฏิหีเร ญาณํ… ยาวตา มหากรุณาสมาปตฺติยา ญาณํ; สพฺพ ญาตํ, สพฺพํ ทิฏฺฐํ, สพฺพํ วิทิตํ, สพฺพํ สจฺฉิกตํ, สพฺพํ ผสฺสิตํ ปญฺญาย; อผสฺสิตํ ปญฺญาย มหากรุณาสมาปตฺติยา ญาณํ นตฺถีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ.

ยาวตา สเทวกสฺส โลกสฺส สมารกสฺส สพฺรหฺมกสฺส สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ทิฏฺฐํ สุตํ มุตํ วิญฺญาตํ ปตฺตํ ปริเยสิตํ อนุวิจริตํ มนสา, สพฺพํ ญาตํ, สพฺพํ ทิฏฺฐํ, สพฺพํ วิทิตํ, สพฺพํ สจฺฉิกตํ, สพฺพํ ผสฺสิตํ ปญฺญาย; อผสฺสิตํ ปญฺญาย นตฺถีติ – สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ – อนาวรณญาณํ.

น ตสฺส อทฺทิฏฺฐมิธตฺถิ กิญฺจิ, อโถ อวิญฺญาตมชานิตพฺพํ;

สพฺพํ อภิญฺญาสิ ยทตฺถิ เนยฺยํ, ตถาคโต เตน สมนฺตจกฺขูติ.

สพฺพญฺญุตญาณนิทฺเทโส เตสตฺตติโม.

ญาณกถา นิฏฺฐิตา.