๕. ปญฺจกนิปาโต

๑. มณิกุณฺฑลวคฺโค

๓๕๑. มณิกุณฺฑลชาตกํ (๕-๑-๑)

๑. ชีโน รถสฺสํ มณิกุณฺฑเล จ, ปุตฺเต จ ทาเร จ ตเถว ชีโน;

สพฺเพสุ โภเคสุ อเสสเกสุ [อเสสิเตสุ (สี. ปี.), อเสสิเกสุ (ก.)], กสฺมา น สนฺตปฺปสิ โสกกาเล.

๒. ปุพฺเพว มจฺจํ วิชหนฺติ โภคา, มจฺโจ วา เต [จ เน (ปี.), ธเน (ก.)] ปุพฺพตรํ ชหาติ;

อสสฺสตา โภคิโน กามกามิ, ตสฺมา น โสจามหํ โสกกาเล.

๓. อุเทติ อาปูรติ เวติ [ปูเรติ ขียติ (สฺยา.)] จนฺโท, อตฺถํ ตเปตฺวาน [อนฺธํ ตเปตฺวาน (ก.), อตฺถงฺคเมตฺวาน (สฺยา.), เอตฺถ ‘‘ตเปตฺวาน อตฺถํ ปเลตี’’ติ สมฺพนฺโธ] ปเลติ สูริโย;

วิทิตา [วิชิตา (สฺยา.)] มยา สตฺตุก โลกธมฺมา, ตสฺมา น โสจามหํ โสกกาเล.

๔. อลโส คิหี กามโภคี น สาธุ, อสญฺญโต ปพฺพชิโต น สาธุ;

ราชา น สาธุ อนิสมฺมการี, โย ปณฺฑิโต โกธโน ตํ น สาธุ.

๕. นิสมฺม ขตฺติโย กยิรา, นานิสมฺม ทิสมฺปติ;

นิสมฺมการิโน ราช [รญฺโญ (สี. สฺยา.)], ยโส กิตฺติ จ วฑฺฒตีติ.

มณิกุณฺฑลชาตกํ ปฐมํ.

๓๕๒. สุชาตชาตกํ (๕-๑-๒)

๖. กึ นุ สนฺตรมาโนว, ลายิตฺวา หริตํ ติณํ;

ขาท ขาทาติ ลปสิ, คตสตฺตํ ชรคฺควํ.

๗. น หิ อนฺเนน ปาเนน, มโต โคโณ สมุฏฺฐเห;

ตฺวญฺจ ตุจฺฉํ วิลปสิ, ยถา ตํ ทุมฺมตี ตถา.

๘. ตเถว ติฏฺฐติ สีสํ, หตฺถปาทา จ วาลธิ;

โสตา ตเถว ติฏฺฐนฺติ [โส ตาต ตเถว ติฏฺฐติ (ก.)], มญฺเญ โคโณ สมุฏฺฐเห.

๙. เนวยฺยกสฺส สีสญฺจ [สีสํ วา (สี. สฺยา. ปี.)], หตฺถปาทา จ ทิสฺสเร;

รุทํ มตฺติกถูปสฺมึ, นนุ ตฺวญฺเญว ทุมฺมติ.

๑๐. อาทิตฺตํ วต มํ สนฺตํ, ฆตสิตฺตํว ปาวกํ;

วารินา วิย โอสิญฺจํ [โอสิญฺจิ (ก.)], สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรํ.

๑๑. อพฺพหี [อพฺพูฬฺหํ (สี. สฺยา.), อพฺภูฬฺหํ (ก.)] วต เม สลฺลํ, ยมาสิ หทยสฺสิตํ [โสกํ หทยนิสฺสิตํ (สี. สฺยา.)];

โย เม โสกปเรตสฺส, ปิตุ โสกํ อปานุทิ.

๑๒. โสหํ อพฺพูฬฺหสลฺโลสฺมิ, วีตโสโก อนาวิโล;

น โสจามิ น โรทามิ, ตว สุตฺวาน มาณว.

๑๓. เอวํ กโรนฺติ สปฺปญฺญา, เย โหนฺติ อนุกมฺปกา;

วินิวตฺเตนฺติ โสกมฺหา, สุชาโต ปิตรํ ยถาติ.

สุชาตชาตกํ ทุติยํ.

๓๕๓. เวนสาขชาตกํ (๕-๑-๓)

๑๔. นยิทํ นิจฺจํ ภวิตพฺพํ พฺรหฺมทตฺต, เขมํ สุภิกฺขํ สุขตา จ กาเย;

อตฺถจฺจเย มา อหุ สมฺปมูโฬฺห, ภินฺนปฺลโว สาครสฺเสว มชฺเฌ.

๑๕. ยานิ กโรติ ปุริโส, ตานิ อตฺตนิ ปสฺสติ;

กลฺยาณการี กลฺยาณํ, ปาปการี จ ปาปกํ;

ยาทิสํ วปเต พีชํ, ตาทิสํ หรเต ผลํ.

๑๖. อิทํ ตทาจริยวโจ, ปาราสริโย ยทพฺรวิ;

มา สุ [มา สฺสุ (สี. สฺยา. ปี.)] ตฺวํ อกริ ปาปํ, ยํ ตฺวํ ปจฺฉา กตํ ตเป.

๑๗. อยเมว โส ปิงฺคิย [โส ปิงฺคิโย (สฺยา.), โสปิ ภิยฺโย (ก.)] เวนสาโข, [โธนสาโข (ก. สี. ปี.)] ยมฺหิ ฆาตยึ ขตฺติยานํ สหสฺสํ;

อลงฺกเต จนฺทนสารานุลิตฺเต, ตเมว ทุกฺขํ ปจฺจาคตํ มมํ.

๑๘. สามา จ [สามาปิ (สี. สฺยา.)] โข จนฺทนลิตฺตคตฺตา [คตฺตี (ก. สี. สฺยา. ปี.)], ลฏฺฐีว โสภญฺชนกสฺส อุคฺคตา;

อทิสฺวา [อทิสฺวาว (สี.)] กาลํ กริสฺสามิ อุพฺพรึ, ตํ เม อิโต ทุกฺขตรํ ภวิสฺสตีติ.

เวนสาขชาตกํ [โธนสาขชาตกํ (ก. สี. ปี.)] ตติยํ.

๓๕๔. อุรคชาตกํ (๕-๑-๔)

๑๙. อุรโคว ตจํ ชิณฺณํ, หิตฺวา คจฺฉติ สํ ตนุํ;

เอวํ สรีเร นิพฺโภเค, เปเต กาลงฺกเต สติ.

๒๐. ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ;

ตสฺมา เอตํ น โสจามิ, คโต โส ตสฺส ยา คติ.

๒๑. อนวฺหิโต ตโต อาคา, อนนุญฺญาโต [นานุญฺญาโต (ก.)] อิโต คโต;

ยถาคโต ตถา คโต, ตตฺถ กา ปริเทวนา.

๒๒. ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ;

ตสฺมา เอตํ น โสจามิ, คโต โส ตสฺส ยา คติ.

๒๓. สเจ โรเท กิสา [กิสี (ปี.)] อสฺสํ, ตสฺสา เม กึ ผลํ สิยา;

ญาติมิตฺตสุหชฺชานํ, ภิยฺโย โน อรตี สิยา.

๒๔. ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ;

ตสฺมา เอตํ น โสจามิ, คโต โส ตสฺส ยา คติ.

๒๕. ยถาปิ ทารโก จนฺทํ, คจฺฉนฺตมนุโรทติ;

เอวํ สมฺปทเมเวตํ, โย เปตมนุโสจติ.

๒๖. ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ;

ตสฺมา เอตํ น โสจามิ, คโต โส ตสฺส ยา คติ.

๒๗. ยถาปิ อุทกกุมฺโภ, ภินฺโน อปฺปฏิสนฺธิโย;

เอวํ สมฺปทเมเวตํ, โย เปตมนุโสจติ.

๒๘. ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ;

ตสฺมา เอตํ น โสจามิ, คโต โส ตสฺส ยา คตีติ.

อุรคชาตกํ จตุตฺถํ.

๓๕๕. ฆฏชาตกํ (๕-๑-๕)

๒๙. อญฺเญ โสจนฺติ โรทนฺติ, อญฺเญ อสฺสุมุขา ชนา;

ปสนฺนมุขวณฺโณสิ, กสฺมา ฆฏ [ฆต (สี. ปี.)] น โสจสิ.

๓๐. นาพฺภตีตหโร โสโก, นานาคตสุขาวโห;

ตสฺมา ธงฺก [วํก (ปี.)] น โสจามิ, นตฺถิ โสเก ทุตียตา [โสโก ทุตียกา (ก.)].

๓๑. โสจํ ปณฺฑุ กิโส โหติ, ภตฺตญฺจสฺส น รุจฺจติ;

อมิตฺตา สุมนา โหนฺติ, สลฺลวิทฺธสฺส รุปฺปโต.

๓๒. คาเม วา ยทิ วารญฺเญ, นินฺเน วา ยทิ วา ถเล;

ฐิตํ มํ นาคมิสฺสติ, เอวํ ทิฏฺฐปโท อหํ.

๓๓. ยสฺสตฺตา นาลเมโกว, สพฺพกามรสาหโร;

สพฺพาปิ ปถวี ตสฺส, น สุขํ อาวหิสฺสตีติ.

ฆฏชาตกํ ปญฺจมํ.

๓๕๖. โกรณฺฑิยชาตกํ (๕-๑-๖)

๓๔. เอโก อรญฺเญ คิริกนฺทรายํ, ปคฺคยฺห ปคฺคยฺห สิลํ ปเวจฺฉสิ [ปเวชฺฌสิ (สฺยา. สี. อฏฺฐ.)];

ปุนปฺปุนํ สนฺตรมานรูโป, โกรณฺฑิย [การณฺฑิย (สี. สฺยา. ปี.)] โก นุ ตว ยิธตฺโถ.

๓๕. อหญฺหิมํ สาคร เสวิตนฺตํ, สมํ กริสฺสามิ ยถาปิ ปาณิ;

วิกิริย สานูนิ จ ปพฺพตานิ จ, ตสฺมา สิลํ ทริยา ปกฺขิปามิ.

๓๖. นยิมํ มหึ อรหติ ปาณิกปฺปํ, สมํ มนุสฺโส กรณาย เมโก;

มญฺญามิมญฺเญว ทรึ ชิคีสํ [ชิคึสํ (สี. สฺยา. ปี.)], โกรณฺฑิย หาหสิ [หายสิ (สฺยา. ก.)] ชีวโลกํ.

๓๗. สเจ อหํ [อยํ (สี. สฺยา. ปี.)] ภูตธรํ น สกฺกา [สกฺโก (สฺยา. ก.)], สมํ มนุสฺโส กรณาย เมโก;

เอวเมว ตฺวํ พฺรเหฺม อิเม มนุสฺเส, นานาทิฏฺฐิเก นานยิสฺสสิ เต [เน (ก.)].

๓๘. สงฺขิตฺตรูเปน ภวํ มมตฺถํ, อกฺขาสิ โกรณฺฑิย เอวเมตํ;

ยถา น สกฺกา ปถวี สมายํ, กตฺตุํ มนุสฺเสน ตถา มนุสฺสาติ.

โกรณฺฑิยชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๓๕๗. ลฏุกิกชาตกํ (๕-๑-๗)

๓๙. วนฺทามิ ตํ กุญฺชร สฏฺฐิหายนํ, อารญฺญกํ ยูถปตึ ยสสฺสึ;

ปกฺเขหิ ตํ ปญฺชลิกํ กโรมิ, มา เม วธี ปุตฺตเก ทุพฺพลาย.

๔๐. วนฺทามิ ตํ กุญฺชร เอกจารึ, อารญฺญกํ ปพฺพตสานุโคจรํ;

ปกฺเขหิ ตํ ปญฺชลิกํ กโรมิ, มา เม วธี ปุตฺตเก ทุพฺพลาย;

๔๑. วมิสฺสามิ เต ลฏุกิเก ปุตฺตกานิ, กึ เม ตุวํ กาหสิ ทุพฺพลาสิ;

สตํ สหสฺสานิปิ ตาทิสีนํ, วาเมน ปาเทน ปโปถเยยฺยํ.

๔๒. น เหว สพฺพตฺถ พเลน กิจฺจํ, พลญฺหิ พาลสฺส วธาย โหติ;

กริสฺสามิ เต นาคราชา อนตฺถํ, โย เม วธี ปุตฺตเก ทุพฺพลาย.

๔๓. กากญฺจ ปสฺส ลฏุกิกํ, มณฺฑูกํ นีลมกฺขิกํ;

เอเต นาคํ อฆาเตสุํ, ปสฺส เวรสฺส เวรินํ;

ตสฺมา หิ เวรํ น กยิราถ, อปฺปิเยนปิ เกนจีติ.

ลฏุกิกชาตกํ สตฺตมํ.

๓๕๘. จูฬธมฺมปาลชาตกํ (๕-๑-๘)

๔๔. อหเมว ทูสิยา ภูนหตา, รญฺโญ มหาปตาปสฺส;

เอตํ มุญฺจตุ ธมฺมปาลํ, หตฺเถ เม เทว เฉเทหิ.

๔๕. อหเมว ทูสิยา ภูนหตา, รญฺโญ มหาปตาปสฺส;

เอตํ มุญฺจตุ ธมฺมปาลํ, ปาเท เม เทว เฉเทหิ.

๔๖. อหเมว ทูสิยา ภูนหตา, รญฺโญ มหาปตาปสฺส;

เอตํ มุญฺจตุ ธมฺมปาลํ, สีสํ เม เทว เฉเทหิ.

๔๗. น หิ [นห (สี. สฺยา. ปี.) เอตฺถ ห-กาโร เขเท] นูนิมสฺส รญฺโญ, มิตฺตามจฺจา จ วิชฺชเร สุหทา;

เย น วทนฺติ ราชานํ, มา ฆาตยิ โอรสํ ปุตฺตํ.

๔๘. น หิ [นห (สี. สฺยา. ปี.) เอตฺถ ห-กาโร เขเท] นูนิมสฺส รญฺโญ, ญาตี มิตฺตา จ วิชฺชเร สุหทา;

เย น วทนฺติ ราชานํ, มา ฆาตยิ อตฺรชํ ปุตฺตํ.

๔๙. จนฺทนสารานุลิตฺตา, พาหา ฉิชฺชนฺติ ธมฺมปาลสฺส;

ทายาทสฺส ปถพฺยา, ปาณา เม เทว รุชฺฌนฺตีติ.

จูฬธมฺมปาลชาตกํ อฏฺฐมํ.

๓๕๙. สุวณฺณมิคชาตกํ (๕-๑-๙)

๕๐. วิกฺกม เร หริปาท [มหามิค (สี. สฺยา. ปี.)], วิกฺกม เร มหามิค [หรีปท (สี. สฺยา. ปี.)];

ฉินฺท วารตฺติกํ ปาสํ, นาหํ เอกา วเน รเม.

๕๑. วิกฺกมามิ น ปาเรมิ, ภูมึ สุมฺภามิ เวคสา;

ทโฬฺห วารตฺติโก ปาโส, ปาทํ เม ปริกนฺตติ.

๕๒. อตฺถรสฺสุ ปลาสานิ, อสึ นิพฺพาห ลุทฺทก;

ปฐมํ มํ วธิตฺวาน, หน ปจฺฉา มหามิคํ.

๕๓. น เม สุตํ วา ทิฏฺฐํ วา, ภาสนฺตึ มานุสึ มิคึ [น เม สุตา วา ทิฏฺฐา วา, ภาสนฺตี มานุสึ มิคี (ฏีกา)];

ตฺวญฺจ ภทฺเท สุขี โหหิ, เอโส จาปิ มหามิโค.

๕๔. เอวํ ลุทฺทก นนฺทสฺสุ, สห สพฺเพหิ ญาติภิ;

ยถาหมชฺช นนฺทามิ, มุตฺตํ ทิสฺวา มหามิคนฺติ.

สุวณฺณมิคชาตกํ นวมํ.

๓๖๐. สุโยนนฺทีชาตกํ (๕-๑-๑๐)

๕๕. วาติ คนฺโธ ติมิรานํ, กุสมุทฺโท จ [ว (สฺยา. ปี.)] โฆสวา;

ทูเร อิโต สุโยนนฺที [อิโต หิ สุสนฺที (สี. สฺยา.), อิโตปิ สุสฺโสนฺที (ปี.)], ตมฺพกามา ตุทนฺติ มํ.

๕๖. กถํ สมุทฺทมตริ, กถํ อทฺทกฺขิ เสทุมํ [เสรุมํ (สี. สฺยา. ปี.)];

กถํ ตสฺสา จ ตุยฺหญฺจ, อหุ สคฺค [อคฺค (สี. สฺยา.)] สมาคโม.

๕๗. กุรุกจฺฉา [ภรุกจฺฉา (สี. สฺยา. ปี.)] ปยาตานํ, วาณิชานํ ธเนสินํ;

มกเรหิ อภิทา [มกเรหิพฺภิทา (สี.), มกเรหิ’ภิทา (สฺยา.), มกเรหิ ภินฺนา (ปี.)] นาวา, ผลเกนาหมปฺลวึ.

๕๘. สา มํ สเณฺหน มุทุนา, นิจฺจํ จนฺทนคนฺธินี;

องฺเคน [องฺเกน (ปี. ก.)] อุทฺธรี ภทฺทา, มาตา ปุตฺตํว โอรสํ.

๕๙. สา มํ อนฺเนน ปาเนน, วตฺเถน สยเนน จ;

อตฺตนาปิ จ มนฺทกฺขี, เอวํ ตมฺพ วิชานาหีติ.

สุโยนนฺทีชาตกํ ทสมํ.

มณิกุณฺฑลวคฺโค ปฐโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

อถ ชินวโร หริตํ ติณโก, อถ ภินฺนปฺลโว อุรโคว ฆโฏ;

ทริยา ปุน กุญฺชร ภูนหตา, มิคมุตฺตมสคฺควเรน ทสาติ.

๒. วณฺณาโรหวคฺโค

๓๖๑. วณฺณาโรหชาตกํ (๕-๒-๑)

๖๐. วณฺณาโรเหน ชาติยา, พลนิกฺกมเนน จ;

สุพาหุ น มยา เสยฺโย, สุทาฐ อิติ ภาสสิ.